Social security income for suspending pension is calculated independently of declared contribution base.

Wyrok z dnia 5 maja 2005 r.

II UK 201/04

Kwota przychodu mającego wpływ na zawieszenie emerytury osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 104 ust. 1a ustawy z dnia

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest ustalana niezależnie od podstawy wymiaru składek zadeklarowanej przed przyznaniem prawa

do świadczenia oraz po jego przyznaniu w przypadku dobrowolnego kontynuowania ubezpieczenia.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy z

wniosku Grażyny B.-M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi

w G. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Gdańsku z dnia 5 maja 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 12 września 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w G. zawiesił od dnia 1 marca 2000 r. wypłatę emerytury wnioskodawczyni Grażynie

B.-M. na podstawie art. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) z

powodu kontynuowania działalności zarobkowej.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu wyrokiem z dnia 3 stycznia 2003 r. [...] zmienił

zaskarżoną decyzję i przyznał prawo do wypłaty emerytury. Sąd ustalił, że prawo do

emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emeryturach i rentach zostało przyznane

wnioskodawczyni prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 14

maja 2001 r. zmieniającym odmowną decyzję organu rentowego. W sprawie zakończonej tym wyrokiem Sąd uznał, że wnioskodawczyni - jako osoba prowadząca indywidualną kancelarię adwokacką - w zakresie prawa do emerytury, podobnie jak w zakresie ubezpieczenia społecznego, jest traktowana jak pracownik i przy spełnieniu

wymaganych warunków może przejść na emeryturę w wieku określonym w tym

przepisie. W wykonaniu tego wyroku organ rentowy wydał w dniu 27 czerwca 2002 r.

decyzję ustalającą wysokość emerytury i zawiesił jej wypłatę do czasu złożenia

oświadczenia o wysokości przychodów od dnia 1 marca 2000 r. Po złożeniu tego

oświadczenia organ rentowy stwierdził, że wnioskodawczyni w dacie przyznania

prawa do emerytury kontynuowała prowadzenie dotychczasowej działalności i w

związku z tym zaskarżoną decyzją zawiesił wypłatę emerytury. Oceniając podstawę

prawną tej decyzji Sąd uznał, że przepis art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i

rentach, stanowiący, że prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał zatrudnienie bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, nie

ma zastosowania do wnioskodawczyni. Przepis wszedł bowiem w życie dnia 1 lipca

2000 r. i odnosi się do stanów zaistniałych od tej daty. Emerytura została przyznana

wnioskodawczyni od dnia 1 marca 2000 r. i przepis ten wówczas nie obowiązywał.

Ponadto przepis odnosi się do osób, które w dniu 1 lipca 2000 r. kontynuowały zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, natomiast wnioskodawczyni nie pozostawała w stosunku pracy lecz prowadziła indywidualną kancelarię adwokacką.

W apelacji od tego wyroku organ rentowy zarzucił, że skoro przy przyznaniu

prawa do emerytury wnioskodawczyni została uznana za pracownika, ma do niej zastosowanie odnoszący się do pracowników przepis art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach. Niezależnie od tego emerytura wnioskodawczyni podlegała zawieszeniu lub zmniejszeniu z powodu osiągania dochodu przekraczającego określone

kwoty graniczne.

Wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że przepis art. 103 ust. 2a ustawy o

emeryturach i rentach nie ma zastosowania do adwokata wykonującego zawód w

indywidualnej kancelarii, gdyż adwokat taki nie jest pracownikiem w rozumieniu

przepisów prawa pracy i przepisów ubezpieczeniowych. Podobne stanowisko zajął

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 kwietnia 2004 r., II UZP 2/04 (OSNP 2005 nr 2,

poz. 24) stwierdzającej, że prawo do emerytury adwokata kontynuującego nieprzerwanie praktykę adwokacką w kancelarii adwokackiej po dacie jego nabycia nie

ulega zawieszeniu na podstawie art. 103 ust. 2a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z

2004 r. Nr 39, poz. 353). Przepis ten nie może zatem stanowić podstawy prawnej

zawieszenia emerytury wnioskodawczyni. Natomiast podstawą taką może być przepis art. 104 regulujący zawieszanie i zmniejszanie emerytur i rent z uwagi na osiągane przychody - przekraczające 70% przeciętnego wynagrodzenia (powodujące

zmniejszenie świadczeń) i przekraczające 130% przeciętnego wynagrodzenia (powodujące zawieszenie świadczeń). Zasady zawieszania i zmniejszania świadczeń

określone są w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca

1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania i zmniejszania emerytury lub

renty (Dz.U. Nr 58, poz. 290 ze zm.), które zachowało aktualność z mocy art. 194

ustawy. Zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy za przychód uważa się przychód z tytułu

działalności podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Przepis art.

104 ust. 1a stanowi, że przychodem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej

jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Z kolei na podstawie

art. 104 ust. 2 za działalność podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu uznaje się

zatrudnienie lub służbę czy inną pracę zarobkową albo prowadzenie działalności gospodarczej. Adwokat nie jest ani pracownikiem ani osobą prowadzącą działalność

gospodarczą, lecz jest osobą wykonującą inną pracę zarobkową. Nie ma więc do

niego zastosowania ani przepis art. 103 ust. 2a ani przepis art. 104 ust. 1a. Zgodnie

z art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi kwota zadeklarowana, nie niższa jednak niż 60% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim

kwartale. Wprowadzając swoistego rodzaju fikcję prawną ustawodawca przyjął, że

dla tej grupy osób przychód nie może być niższy niż podstawa wymiaru składki na

ubezpieczenie społeczne. Nie oznacza to jednak, że nie może on być wyższy. Przyjęcie stałego, sztywnego przychodu tej grupy ubezpieczonych stawiałoby ją w znacznie lepszej sytuacji niż inne grupy ubezpieczonych (na przykład pracowników) i stanowiłoby naruszenie określonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości wobec

prawa. Opłacanie składki od najniższej podstawy wymiaru nie oznacza, iż należy

automatycznie taki deklarowany przychód przenieść na grunt ustawy o emeryturach i

rentach. Wprawdzie wnioskodawczyni opłacała składkę na ubezpieczenie w najniższej wysokości, jednak deklarowany przez nią przychód we wniosku o emeryturę

przekroczył 130% przeciętnego wynagrodzenia i taki przychód faktycznie osiągała.

Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia emeryt lub rencista podejmując pracę lub

inną działalność obowiązany jest powiadomić organ rentowy i jednocześnie złożyć

oświadczenie, czy zamiarem jego jest osiąganie dochodów powodujących zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń. W oświadczeniu z dnia 13 marca 2000 r. odwołująca się złożyła oświadczenie, że zamiarem jej jest uzyskiwanie przychodów z tytułu wykonywania zawodu adwokata powodująca ich zawieszenie świadczenia. Uzyskiwane przychody wykazane przez nią w latach 2000 - 2002 znacznie przekraczały

130% przeciętnego wynagrodzenia. Błędne wskazanie podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji nie zwalnia sądu od obowiązku ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki

skutkujące odmową podjęcia wypłaty zawieszonego świadczenia. W świetle dokonanych ustaleń decyzja okazała się zasadna. Emerytura została przyznana wnioskodawczyni na podstawie prawomocnego wyroku w wieku niższym niż 60 lat i mimo że

wnioskodawczyni nie miała statusu pracownika, prawomocny wyrok jest w tej sprawie wiążący. Wiek emerytalny wnioskodawczyni osiągnęła 27 listopada 2003 r. i od

tej daty ma prawo do pełnej emerytury niezależnie od wysokości przychodów, co wynika z treści art. 103 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. Okoliczność ta nie ma

wpływu na rozstrzygnięcie, a kwestia podjęcia wypłaty emerytury jest przedmiotem

odrębnego postępowania przed organem rentowym.

Wyrok ten wnioskodawczyni zaskarżyła kasacją opierając ją na obu podstawach wymienionych w art. 3931 k.p.c. W pierwszej kolejności przytoczyła naruszenie

przepisów postępowania. Pierwszy zarzut dotyczy naruszenia art. 378 k.p.c. „bowiem

Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę ponad granice zakreślone apelacją i jako podstawę uwzględnienia apelacji przyjął z urzędu zarzuty, które nie zostały podniesione

przez skarżącego”. Kolejny zarzut obejmuje naruszenie przepisów „poprzez stwierdzenie w części końcowej uzasadnienia, że w ocenie Sądu Apelacyjnego brak było

podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni prawa do wcześniejszej emerytury, bowiem art. 29 ustawy FUS dotyczy tylko i wyłącznie pracowników, a skarżąca

takiego statusu nie posiadała w momencie składania wniosku o świadczenie i osiągnięcia wieku 55 lat - co nie było przedmiotem sprawy i godzi w ustalony wcześniej

prawomocny wyrok ustalający prawo wnioskodawczyni do wcześniejszej emerytury

oraz inne prawomocne wyroki ustalające to prawo w tej samej grupie zawodowej”.

Trzeci zarzut dotyczy naruszenia przepisu art. 47714 k.p.c. „poprzez uwzględnienie

apelacji organu rentowego, mimo stwierdzenia przez Sąd Apelacyjny, że zarzuty

apelacji nie są zasadne. Zgodnie z treścią tego przepisu apelacja winna ulec oddaleniu”. Jako podstawę naruszenia prawa materialnego wnioskodawczyni przytacza naruszenie art. 104 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych „poprzez błędne przyjęcie, że nie ma on zastosowania do skarżącej, gdyż nie można jej traktować jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą oraz poprzez uznanie, że wnioskodawczyni wykonuje inną pracę

zarobkową (wymienioną w ust. 2 art. 104 ustawy FUS) podlegającą obowiązkowemu

ubezpieczeniu społecznemu, co pozwoliło sądowi na wyprowadzenie wniosku, że do

skarżącej nie ma zastosowania art. 104 ust. 1a, na który powołuje się w odwołaniu”.

Wbrew ustaleniom Sądu Apelacyjnego, wnioskodawczyni jako adwokat osiąga przychód z działalności pozarolniczej stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 60% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim

kwartale, taką składkę płacą wszyscy adwokaci, a w aktach rentowych jest wykaz

składek wnioskodawczyni z nagłówkiem „działalność pozarolnicza - wykonywanie

zawodu adwokata. W glosie krytycznej T. Binczyckiej-Majewskiej (OSP 2000 nr 1,

poz. 110 do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r. w sprawie II UKN

576/97, OSNP 2000 nr 1, poz. 11) wyrażony został pogląd, że „adwokaci uzyskali z

mocy ustawy kwalifikację prawną osób prowadzących pozarolniczą działalność w

świetle ustawy o FUS. Nigdy nie było kwestionowane, że adwokat wykonuje działalność pozarolniczą, a w szczególności okoliczności tej nie kwestionował organ rentowy”. Następny zarzut dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania i zmniejszania emerytury lub renty „mimo nietraktowania

wnioskodawczyni jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą”. Ostatni zarzut

dotyczy niezastosowania art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym „przychód stanowi zadeklarowana

kwota składki. Wobec powyższego należy uznać, że Sąd Apelacyjny określił przychód wnioskodawczyni bez podstawy prawnej”. W związku z tymi zarzutami wnioskodawczyni wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu

rentowego, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Przepis ten stanowi, że

sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania. Przepis nie zawiera rygorów, obowiązujących na podstawie art. 3931 § 1 k.p.c. przy rozpoznawaniu kasacji. W

tym ostatnim przypadku Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawy w granicach podstaw

prawnych przytoczonych w kasacji, co wynika z wyraźnego sformułowania „w granicach zaskarżenia kasacją oraz jej podstaw”. Wobec braku podobnego zastrzeżenia

w art. 378 § 1 k. p. c. sąd drugiej instancji rozpoznając apelację kontroluje prawidłowość zaskarżonego wyroku w takich granicach, w jakich został on zakwestionowany

w apelacji. Nie jest natomiast związany wskazaną w apelacji podstawą prawną.

Określający wymagania formalne apelacji przepis art. 368 § 1 k.p.c. nie nakłada na

stronę wnoszącą apelację obowiązku przytoczenia podstawy prawnej. O podstawie

prawnej rozstrzyga sąd drugiej instancji niezależnie od tego, czy strona wnosząca

apelację wskazała prawidłową czy błędną podstawę prawną, czy też nie wskazała jej

w ogóle. Odnosząc te zasady do niniejszej sprawy, w której wyrok Sądu pierwszej

instancji został zaskarżony w całości z zarzutem, że uchylenie zawieszenia emerytury jest sprzeczne z prawem, Sąd Apelacyjny miał obowiązek zbadania, czy zawieszenie emerytury miało podstawę prawną czy też nie. Instytucja apelacji jest skonstruowana w ten sposób, że sąd drugiej instancji jest sądem orzekającym merytorycznie i przeprowadza niezbędne dowody we własnym zakresie. Uchylenie wyroku

może nastąpić tylko wówczas, gdy zachodzi potrzeba przeprowadzenia dowodów w

całości (art. 386 § 4 k.p.c.). Kontrolując pogląd prawny uzasadniający zmianę decyzji

organu rentowego sąd drugiej instancji bada jednocześnie, czy zostały dokonane

wystarczające ustalenia faktyczne pozwalające na przyjęcie tej czy też innej podstawy prawnej. W przypadku, gdy warunki zawieszenia emerytury zostały określone

alternatywnie w kilku przepisach prawa, sąd drugiej instancji, uznając prawidłowość

poglądu co do braku podstaw do zastosowania jednego z tych przepisów musi zbadać, czy nie zachodzą warunki określone w innych przepisach. Jeżeli ustalenie istnienia lub braku takich warunków wymaga ponownej oceny materiału dowodowego

albo przeprowadzenia dodatkowych dowodów, sąd drugiej instancji dokonuje tych

czynności we własnym zakresie. Przy przyjęciu na podstawie dokonanych przez

siebie ustaleń, że istniała podstawa prawna do wydania zaskarżonej decyzji, sąd

drugiej instancji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienia zaskarżony wyrok i oddala

odwołanie. W tym kontekście bezzasadny jest podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 47714 k.p.c. Przepis ten w § 1 stanowi, że sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma

podstaw do jego uwzględnienia. Brak podstaw do uwzględnienia odwołania występuje wówczas, gdy zaskarżona decyzja jest prawidłowa merytorycznie i zgodna z

prawem. Kontroli sądu podlega prawidłowość samego rozstrzygnięcia zawartego w

decyzji niezależnie od uzasadnienia tego rozstrzygnięcia - wskazania podstawy faktycznej i prawnej. Sąd nie jest więc związany wskazaną przez organ rentowy podstawą prawną i oddala odwołanie, jeżeli istnieje inna podstawa prawna, która nie pozwala na jego uwzględnienie.

Ostatni z podniesionych w kasacji zarzutów naruszenia prawa procesowego

nie podlega rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy, gdyż jego sformułowanie nie odpowiada wymaganiom prawidłowego przytoczenia podstaw kasacyjnych określonej w

art. 3933 § 1 pkt 2 k.p.c. Zarzut nieprawidłowego zdaniem skarżącej przedstawienia

w uzasadnieniu wyroku krytycznego wobec prawomocnego rozstrzygnięcia poglądu

jest bowiem określony opisowo, bez wskazania przepisu, który miałoby być naruszać. Można jedynie stwierdzić, że zarówno organ rentowy jak i oba sądy respektują

rozstrzygnięcie prawomocnego wyroku przyznającego prawo do emerytury. Krytyczny pogląd co do zgodności z prawem tego wyroku nie miał wpływu na rozstrzygnięcie

niniejszej sprawy, co Sąd Apelacyjny wyraźnie podkreślił w uzasadnieniu swego

wyroku. Fakt, że strona nie zgadza się z zawartymi w uzasadnieniu wyroku sformułowaniami, które nie są związane z treścią rozstrzygnięcia, nie może być uznany za

podstawę kasacji.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić,

że w kasacji słusznie zarzuca się błędną wykładnię art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przepis ten stanowi, że dla emerytów i rencistów prowadzących pozarolniczą działalność za przychód przyjmuje się przychód

stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne w rozumieniu

przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. W przepisie tym, odsyłającym do

definicji przychodu zawartej w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych, mowa jest o osobach prowadzących pozarolniczą działalność. To ostatnie określenie Sąd Apelacyjny błędnie odniósł tylko do osób prowa-

dzących działalność gospodarczą. Definicja osób prowadzących pozarolniczą działalność zawarta jest w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

który stanowi, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: 1) osobę

prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, 2) twórcę i artystę, 3)

osobę wykonującą wolny zawód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od

osób fizycznych. Adwokaci należą do ostatniej kategorii wymienionych tutaj osób i

ma do nich zastosowanie ta sama definicja przychodu, co do osób prowadzących

działalność gospodarczą. Ogólna definicja przychodu zawarta jest w art. 4 pkt 9

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który określa go jako przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodami są

więc otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych

nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze

zm.). Przychód w tym rozumieniu, a więc bez odliczenia kosztów jego uzyskania,

stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne grup ubezpieczonych (między innymi pracowników), wymienionych w art. 18 ust. 1 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 18 ust.8 tej ustawy podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność

stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia w poprzednim kwartale. W stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność, w tym wykonujących wolny zawód adwokatów, przychodem, od

którego na podstawie art. 104 ust. 8 ustawy o emeryturach i rentach uzależnione jest

zawieszenie lub zmniejszenie emerytury i renty, jest z mocy art. 104 ust. 1a tej

ustawy kwota ustalona na zasadach określonych w art. 18 ust. 8 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych.

Mimo błędnego poglądu, że przepis art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturach i

rentach nie ma zastosowania do wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny zajął się kwestią

ustalenia przychodu na podstawie art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Zarzut naruszenia tego przepisu przez jego niezastosowanie jest nieuzasadniony. Dokonując interpretacji przepisu Sąd Apelacyjny uznał, że na jego

podstawie przychód wnioskodawczyni powinien być ustalony w kwocie wyższej niż

wynikająca z twierdzeń wnioskodawczyni kwota odpowiadająca 60% przeciętnego

wynagrodzenia. Zaprezentowana w zaskarżonym wyroku wykładnia przepisu jest

prawidłowa. Z jego treści nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że przychodem

osób prowadzących pozarolniczą działalność jest kwota odpowiadająca 60% przeciętnego wynagrodzenia, skoro używa on określenia, że przychód stanowi kwota zadeklarowana. Regulacja ta wynika stąd, że definicja przychodu zawarta w art. 4 pkt 9

jest nieprzydatna w stosunku do osób prowadzących własną działalność, które większość wpływów pieniężnych lub innych przeznaczają na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem tej działalności. Definicja przychodu w stosunku do tej grupy

osób została zatem zmodyfikowana w ten sposób, że przychodem jest kwota wpływów pozostająca w dyspozycji tych osób po odliczeniu wydatków. Przepis używa

określenia „kwota zadeklarowana”, gdyż tylko osoba prowadząca działalność ma

możliwość ustalenia przychodu w tym rozumieniu. W odniesieniu do sytuacji, gdy

wpływy z prowadzenia działalności nieznacznie przekraczają wydatki lub są od nich

niższe, przepis wprowadza minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne - 60% przeciętnego wynagrodzenia. W tym przypadku ustawa odchodzi

od zasady związku podstawy wymiaru składki z uzyskanym faktycznie przychodem.

Drugim przypadkiem takiego odejścia jest regulacja zawarta w art. 19 ust. 1, zgodnie

z którym podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne nie może być wyższa niż 250% przeciętnego wynagrodzenia w sytuacji, gdy przychód ubezpieczonego

przekracza tę kwotę. Ustawa zakreśla zatem granice podstawy wymiaru składek minimalną i maksymalną - i w tych granicach ustanawia zasadę, że podstawą wymiaru składek jest kwota przychodu zadeklarowanego przez ubezpieczonego. Zadeklarowana kwota powinna odpowiadać faktycznemu przychodowi z tym, że nie ma możliwości kontroli zgodności deklaracji ze stanem faktycznym. Składka jest bowiem

opłacana od podstawy wymiaru ustalonej w stosunku miesięcznym, natomiast ustalenie faktycznego przychodu wymaga rozliczenia w dłuższym okresie czasu.

Regulacja zawarta w art. 104 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach, służąca

ustaleniu przychodu emerytów i rencistów prowadzących działalność pozarolniczą

wpływającego na ewentualne zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń, odwołuje się

jedynie do zasad ustalania przychodu analogicznych do zasad ustalenia podstawy

wymiaru składek, nie odnosi się natomiast do faktycznej podstawy wymiaru składek

opłacanych przez emeryta lub rencistę. Z chwilą ustalenia prawa do emerytury lub

renty osoby prowadzącej działalność pozarolniczą obowiązek jej ubezpieczenia

ustaje i może się ona jedynie ubezpieczyć dobrowolnie (art. 9 ust. 5 ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych). Wraz z ustaniem ubezpieczenia ustaje obowiązek

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Dla celów ustalenia podstawy wymiaru składki deklarację kwoty podstawy wymiaru składek składają tylko ci emeryci i

renciści, którzy ubezpieczyli się dobrowolnie. Przepis art. 104 ust.1a ustawy o emeryturach i rentach odnosi się do wszystkich emerytów i rencistów omawianej grupy

osób, a więc niezależnie od tego, czy ubezpieczyli się dobrowolnie, czy też nie, zobowiązani są do złożenia deklaracji o przychodach, które zamierzają uzyskać po

przyznaniu prawa do świadczenia. Nie jest to deklaracja dotycząca podstawy wymiaru składek, lecz deklaracja przychodu spodziewanego po ustaniu ubezpieczenia.

Powołanie się w art. 104 ust. 1a na podstawę wymiaru składek w sytuacji, gdy nie

ma obowiązku zapłaty składki, odnosi się jedynie do zasad ustalania kwoty przychodu. Deklarację dotyczącą zamierzonego osiągania przychodu każdy emeryt i rencista

składa wraz z zawiadomieniem o podjęciu działalności lub jej kontynuowaniu po uzyskaniu prawa do emerytury lub renty. Wynika to z regulacji zawartej w § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania i zmniejszania emerytury lub renty. Zarzut, że przepisy

tego rozporządzenia nie mają w sprawie zastosowania, nie ma żadnego uzasadnienia. Zgodnie z art. 194 ustawy o emeryturach i rentach wydane na podstawie dotychczasowych ustaw przepisy wykonawcze pozostają w mocy, jeżeli nie są sprzeczne z

przepisami ustawy. Za sprzeczny z ustawą można uznać przepis § 1 rozporządzenia

w takim zakresie, w jakim definiuje on dochody emerytów i rencistów. Ustawa odstępuje bowiem od określenia „dochody” używając określenia „przychód” i wprowadzając zasady jego ustalania. Natomiast przepisy rozporządzenia dotyczące zasad postępowania w przedmiocie zawieszania emerytur i rent, w tym przepis § 3 o deklarowaniu spodziewanych przychodów na przyszłość oraz przepis § 5 o obowiązku zawiadamia w każdym roku kalendarzowym (do końca lutego) o przychodach osiągniętych w roku ubiegłym nie pozostają w sprzeczności z ustawą. Zgodnie z § 7 rozporządzenia kwotę przychodu ustala się w stosunku rocznym licząc od daty, w której

powstało prawo do świadczeń. Kwota podstawy wymiaru składek zadeklarowana

przez ubezpieczonego przed powstaniem prawa do świadczeń nie pozostaje w żadnym związku z przychodami uzyskiwanymi przez emeryta lub rencistę po powstaniu

tego prawa. Dlatego kwota przychodów mających wpływ na zawieszenie emerytury

lub renty w stosunku do osób prowadzących działalność pozarolniczą, o których

mowa w art. 104 ust.1a ustawy o emeryturach i rentach, jest ustalana niezależnie od

podstawy wymiaru składek zadeklarowanej przed przyznaniem prawa do świadczeń

oraz po przyznaniu tego prawa w przypadku dobrowolnego kontynuowania ubezpieczenia. Kwotę tę ustala się odrębnie na podstawie oświadczenia i dokumentów, o

których mowa w powołanych przepisach rozporządzenia.

Tę zasadę zastosował Sąd Apelacyjny ustalając przychód wnioskodawczyni

na podstawie złożonych przez nią oświadczeń. Oświadczenia te zawierają zadeklarowaną kwotę przychodu w rozumieniu art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych. Wysokość ustalonego w zaskarżonym wyroku przychodu w kwotach

przekraczających 130% przeciętnego wynagrodzenia nie jest w kasacji kwestionowana. Żądanie wnioskodawczyni ustalenia jej przychodu w kwocie oderwanej od

rzeczywistego przychodu (60% przeciętnego wynagrodzenia) nie ma żadnego uzasadnienia prawnego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. oddalił kasację.