Supreme Court dismisses appeal as inadmissible because disputed social insurance contribution value falls below statutory threshold.

Sygn. akt II UK 190/10

POSTANOWIENIE

Dnia 26 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku ZRB J. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanej B. J.

o kwotę podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 stycznia 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 stycznia 2010 r.,

odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zainteresowana B. J. podlegała od 1 stycznia 1999 r. ubezpieczeniom

społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z J. J.

prowadzącym firmę ZRB J. (wnioskodawcą - płatnikiem składek). Podstawę

wymiaru składek stanowiła zadeklarowana kwota 5.000 zł. Od 1 października 2006

r.

zainteresowana

uzyskała

świadczenie

emerytalne

i

dalej

była

osobą

współpracującą. Wnioskodawca zgłosił ją do ubezpieczenia zdrowotnego z

dotychczasową podstawą wymiaru składek w kwocie 5.000 zł.

Zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych podstawę wymiaru składki na

ubezpieczenie zdrowotne osób współpracujących stanowiła zadeklarowana kwota,

nie niższa jednak niż 75 % przeciętnego wynagrodzenia.

Po

stwierdzeniu

przychodu

powodującego

zawieszenie

emerytury

zainteresowanej wnioskodawca w 2007 r. dokonał korekty podstawy wymiaru

składek (dokumentów rozliczeniowych ZUS) z datą wsteczną i zmniejszył podstawę

składek na ubezpieczenie zdrowotne do 75 % przeciętnego wynagrodzenia.

Pozwany nie zgodził się z tą korektą i decyzją z 17 lipca 2008 r. stwierdził, że

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne do 31 października 2007 r.

wynosiła 5.000 zł.

Sąd

Okręgowy

-

Sąd

Ubezpieczeń

Społecznych

uwzględnił

odwołanie

wnioskodawcy i wyrokiem z 31 marca 2008 r. zmienił decyzję pozwanego i orzekł,

że podstawa wymiaru na ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanej w okresie od 1

stycznia 2007 r. do 31 października 2007 r. odpowiadała kwocie stanowiącej 75 %

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw. Zdaniem

Sądu Okręgowego zainteresowana została zgłoszona do ubezpieczenia z

niewłaściwie zadeklarowaną kwotą 5.000 zł i błędnym kodem ubezpieczeniowym,

wobec niewyrejestrowania jej z ubezpieczenia zdrowotnego z chwilą przejścia na

emeryturę. Nieprawidłowość tę stwierdzono dopiero w listopadzie 2007 r. w

związku z zawieszeniem prawa do emerytury z uwagi na przekroczenie dochodu.

Wnioskodawca dokonał korekty dokumentów za okres od 1 stycznia 2006 r., jednak

przedmiotem sporu jest okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 października 2007 r., jako

że zgodnie z art. 41 ust. 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest zobowiązany dokonać sprawdzenia

prawidłowości danych przekazanych do ZUS nie później niż do 30 kwietnia

następnego roku kalendarzowego. Sąd Okręgowy przyjął, że podstawa składki

została zawyżona w wyniku oczywistej omyłki. Przewidziana w ustawie korekta

dokonywana przez płatnika oraz możliwe sprawdzenie podstawy przez ZUS

prowadziły do zmiany decyzji.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanego i wyrokiem z 20 stycznia 2010 r.

zmienił wyrok Sąd Okręgowego i odwołanie oddalił. W uzasadnieniu stwierdził, że

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne deklarowana jest na

bieżąco i nie może podlegać zmianie za okres wsteczny. Osoba współpracująca

podlega ubezpieczeniu od rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu działalności

do dnia jej zakończenia (art. 13 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Za osobę współpracującą składkę oblicza, odprowadza i finansuje ze środków

własnych osoba prowadząca działalność gospodarczą (art. 85 ust. 14 ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Sąd nie

uznał za uzasadniony argumentu wnioskodawcy o omyłce w zaniechaniu

wyrejestrowania zainteresowanej z ubezpieczenia zdrowotnego z zadeklarowaną

poprzednio podstawą składki 5.000 zł. Sprzeciwiają się jej miesięczne raporty

składane pozwanemu a ujmujące m.in.

podstawę wymiaru i kwoty składek na

ubezpieczenie zdrowotne (art. 41 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych). Składki rozlicza się na bieżąco. Płatnik może złożyć raporty

(deklaracje) korygujące (art. 41 ust. 1-3 i 46 ust. 1 i 2 w związku z art. 47 ust. 3

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) jeżeli zachodzi konieczność korekty

danych. Obowiązek korekty spoczywa również na ubezpieczonym. Jeżeli nie

kwestionuje informacji zawartych w raporcie miesięcznym w terminie 3 miesięcy, to

informacje zawarte w raporcie uznaje się za zgodne ze stanem faktycznym.

Zainteresowana nie kwestionowała raportów. O ile jednak ustawa zezwala na

określoną korektę nieprawidłowości wstecz, to zmiana podstawy składki mogła

zostać dokonana tylko na bieżąco. Wnioskodawca w związku z nabyciem przez

zainteresowaną

emerytury złożył

oświadczenie

woli o

zgłoszeniu

jej do

ubezpieczenia zdrowotnego z zadeklarowaną podstawą wymiaru składek 5.000 zł.

W rozumieniu art. 41 ust. 7 i 7a o systemie ubezpieczeń społecznych za

nieprawidłowość uważa się jakiekolwiek naruszenie prawa wynikające z działania

lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło

spowodować szkodę w budżecie finansów publicznych. O nieprawidłowościach

wynikających z błędu merytorycznego można by mówić jedynie w sytuacji, gdy

podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne byłaby niższa niż 75 %

przeciętnego wynagrodzenia. Wówczas istniałaby konieczność korekty raportów

miesięcznych i deklaracji rozliczeniowych wstecznie. Działanie płatnika nie narusza

art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. Nie spowodował szkody w uiszczeniu

składek na ubezpieczenie zdrowotne poprzez ich zaniżenie.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 41

ust. 7 i 7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną wykładnię i

uznanie, że nieprawidłowością jest jedynie naruszenie przepisów prawa wynikające

z działania lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało

lub mogło spowodować szkodę w budżecie finansów publicznych, wskutek czego

nieprawidłowością jest jedynie sytuacja, gdy podstawa wymiaru składki na

ubezpieczenie zdrowotne jest niższa niż 75 % przeciętnego wynagrodzenia,

skarżący nie spowodował więc szkody w uiszczeniu składek na ubezpieczenie

zdrowotne; 2) art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez błędną wykładnię i

uznanie, że nie jest możliwe dokonanie korekty kwoty podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie zdrowotne i nie podlega ona zmianie za okres wsteczny w

sytuacji,

gdy

zadeklarowana

podstawa

przez

wymiaru

skarżącego

składek

jest

na

wyższa

ubezpieczenie

niż

%

zdrowotne

przeciętnego

wynagrodzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została przyjęta do rozpoznania, jednak w ocenie składu jest

niedopuszczalna, ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia.

Przepisy art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. nakładają na sąd drugiej instancji oraz Sąd

Najwyższy

obowiązek

dokonania

kontroli

dopuszczalności

skargi

jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego poza tokiem instancji i

weryfikacji wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia w celu

wyeliminowania przypadków nieprawidłowego oznaczenia tej wartości w zamiarze

zapewnienia sobie dostępu do postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu

Najwyższego z 6 stycznia 2010 r., I UK 289/09, LEX nr 577827).

Skarżący niewłaściwe określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 24.327

zł. Zasada, czyli podleganie zainteresowanej ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu

współpracy przy działalności gospodarczej, nie była sporna.

O wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia nie decydowała podstawa wymiaru

składki na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż ta również nie była sporna. Pierwotna

była zadeklarowana w kwocie 5.000 zł a żądaną określił prawodawca w art. 81 ust.

2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Przedmiot sprawy obejmował jedynie wysokość składki na ubezpieczenie

zdrowotne od stycznia do października 2007 r. (taki jest okres objęty orzeczeniem

Sądu pierwszej instancji, od którego skarżący nie wniósł apelacji).

Kwestią istotną dla prawidłowej weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia w tej

sprawie, jest stwierdzenie, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie

zdrowotne tylko pośrednio mogła decydować o wartości przedmiotu zaskarżenia.

Stanowiła

bowiem

tylko

podstawę

do

ustalenia

wysokości składki, czyli

zobowiązania określającego wysokość spornego świadczenia. To, że przed sądem

ubezpieczeń wynikający z decyzji pozwanego przedmiot sprawy skupia się często

w znacznej mierze na kwestiach tylko faktycznych nie zmienia oceny, że w istocie

chodzi o prawo o określonej wartości majątkowej. W tej sprawie wyznaczała ją

różnica między stawką ubezpieczenia liczoną od zadeklarowanej kwoty 5.000 zł i

stawką liczoną od podstawy wynoszącej 75 % przeciętnego wynagrodzenia.

Należy zatem stwierdzić, że podobnie jak w innych sprawach o składki o wartości

przedmiotu sporu i w konsekwencji zaskarżenia nie decyduje podstawa wymiaru

składki lecz sama wartość spornych składek. Analogii można upatrywać w

orzecznictwie, które potwierdza, że o wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia) w

sprawach o świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie decyduje wysokość

podstawy (faktycznej), od której oblicza się świadczenie, lecz sama różnica w

świadczeniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 6 lutego 2008 r., II UZ 49/07

(OSNP 2009 nr 11-12, poz. 162) i z 6 maja 2008 r., I PZ 6/08 (OSNP 2009 nr 1718, poz. 232).

Innymi słowy, sąd rozstrzyga o prawie i fakty ustala tylko dla zastosowania prawa

materialnego. To, że przedmiot sprawy został określony jako obejmujący „kwotę

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne" nie oznacza, że

przedmiotem sporu była podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne

jako określona wartość pierwotna czy później korygowana. Ta pierwsza była

zadeklarowana na kwotę 5.000 zł a drugą określał przepis (75 % przeciętnego

wynagrodzenia). Spór dotyczył więc wysokości składki a nie podstawy jej wymiaru.

Wartość

przedmiotu

sporu

i

zaskarżenia

określała

różnica

składek

na

ubezpieczenie zdrowotne liczonych od takich podstaw za okres sporny (10

miesięcy).

Składka na ubezpieczenie zdrowotne w spornym okresie wynosiła 9% podstawy

wymiaru składki - art. 79 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki

zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze

zm.). Natomiast podstawa wymiaru składki zgodnie z art. 81 ust. 2 tej ustawy oraz

obwieszczeniami w sprawie przeciętnego wynagrodzenia (M.P. 2006 nr 74, poz.

744; M.P. 2007 nr 4, poz. 36; M.P. 2007 nr 27, poz. 302 i M.P. 2007 nr 44, poz.

519) wynosiła: od stycznia 2007 r. 1.970,65 zł (2.627,53 zł x 75%); od marca 2007

r. 2.116,88 zł (2.822,51 zł x 75%); od czerwca 2007 r. 2.053,34 zł (2.737,78 zł x

75%); od września 2007 r. 2.109,46 zł (2.812,61 zł x 75%).

Sporna różnica w składkach wynosiła zatem w styczniu i w lutym 2007 r. po

272,64 zł (450 zł - 177,36 zł), w marcu, kwietniu i maju 2007 r. po 259,48 zł (450 zł 190,52 zł), w czerwcu, lipcu i sierpniu 2007 r. po 265,20 zł (450 zł - 184,80 zł) a we

wrześniu i w październiku 2007 r. po 260,15 zł (450 zł - 189,85 zł).

W efekcie różnica w spornej składce od stycznia do października 2007 r. wynosiła

2.639,62 zł.

Zweryfikowana wartość przedmiotu zaskarżenia była zatem niższa niż kwota

warunkująca dopuszczalność skargi kasacyjnej określona w art. 3982 § 1 k.p.c.,

dlatego skargę należało odrzucić na podstawie art. 398 6 § 3 w związku z art. 3986 §

2 i art. 3982 § 1 k.p.c.