Supreme Court dismissed cassation, ruling it cannot review new facts or decisions made after the final judgment. The court clarified that cassation procedure is strictly limited to reviewing the legality of the lower court's decision. The Supreme Court refused to examine new evidence or decisions issued after the final judgment. The court held that cassation procedure is strictly limited to reviewing the legality of the lower court's decision. The Supreme Court refused to examine new evidence or decisions issued after the final judgment. The court held that cassation procedure is strictly limited to reviewing the legality of the lower court's decision.

Sygn. akt II UK 190/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wasilewski

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z wniosku J.W.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu w W.

o datę zawieszenia wypłaty świadczenia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 kwietnia 2005 r.,

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 24 września 2003 r., sygn. akt III AUa …/02,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 15 lutego 2002 r. Minister Obrony Narodowej zwolnił J.W. z

zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy w skróconym o 8 miesięcy

terminie, z dniem 28 lutego 2002 r. W decyzji tej wskazano, że datą zwolnienia

ubezpieczonego ze służby wojskowej dla celów emerytalnych jest ostatni dzień

okresu, za który wypłacono mu odszkodowanie, tj. dzień 31 października 2002 r. W

związku ze zwolnieniem ze służby, ubezpieczony otrzymał roczne uposażenie

przewidziane w art. 18 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy

zawodowych (jednolity tekst - Dz.U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.), a także

odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia do jednego miesiąca, na

podstawie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji

technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach

2001-2006 (Dz.U. Nr 76, poz. 804 ze zm.).

Decyzją Wojskowego Biura Emerytalnego w W. z dnia 19 ma 2002 r.

przyznano ubezpieczonemu prawo do emerytury wojskowej z równoczesnym

zawieszeniem jej wypłaty w okresie od dnia 1 marca 2002 r. do dnia 31

października 2003 r., jako pozostającej w zbiegu z rocznym uposażeniem oraz

jednorazowym

odszkodowaniem

za

skrócony

o

cztery

miesiące

okres

wypowiedzenia.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony utrzymywał, że zawieszenie

wypłaty emerytury było uzasadnione tylko w okresie do dnia 28 lutego 2003 r.,

natomiast brak było podstaw do zawieszenia wypłaty należnej mu emerytury za

okres dalszych 8 miesięcy, za który uzyskał odszkodowanie z tytułu skróconego

wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej.

Wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 6 czerwca 2002 r. odwołanie zostało oddalone. Sąd pierwszej instancji

wskazał, że – stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U.

z 2002 r. Nr 11 poz. 108 ze zm.) – emerytury lub renty nie wypłaca się za okres, za

który żołnierz otrzymał uposażenie, chyba że jest to korzystniejsze. Sąd podzielił

stanowisko

wojskowego

organu

emerytalnego,

że

dniem

zwolnienia

ubezpieczonego z zawodowej służby wojskowej był ostatni dzień okresu, za który

wypłacono mu odszkodowanie z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia, i w tej

dacie został zwolniony ze służby w rozumieniu art. 14 ust. 6 ustawy.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W., wyrokiem z

dnia 24 września 2003 r. oddalił apelację ubezpieczonego, w pełni podzielając

stanowisko prawne Sądu Okręgowego i dodatkowo argumentując, że z art. 14 ust.

6 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych jednoznacznie wynika, iż dla celów

emerytalnych dniem zwolnienia z zawodowej służby wojskowej jest ostatni dzień

okresu, za który wypłacone zostało jednorazowe odszkodowanie, z czego wynika,

iż okres 8 miesięcy, za który ubezpieczony uzyskał odszkodowanie jest traktowany

jako równorzędny ze służbą wojskową. Podlega on zatem zaliczeniu do okresu

pełnienia służby wojskowej i ma wpływ na uprawnienia emerytalne zwolnionego

żołnierza. Oznacza to, że ubezpieczonemu należało wypłacać emeryturę od dnia 1

listopada 2003 r., gdyż jej wcześniejsze wypłacanie byłoby sprzeczne z powołanym

przepisem, którego celem było zawieszenie przyznanych świadczeń emerytalnych

także za okres wypłacania jednorazowego odszkodowania z tytułu skróconego

okresu wypowiedzenia.

Ubezpieczony, opierając kasację na podstawie naruszenia art. 14 ust. 1 i 6

ustawy o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001 - 2006 i art. 42 ust. 1 ustawy o zaopatrzeni

emerytalnym żołnierzy zawodowych przez przyjęcie, że dzień zwolnienia z

zawodowej służby wojskowej jest ostatnim dniem okresu, za który zostało

wypłacone odszkodowanie i że od tej daty liczy się dwunastomiesięczny okres

pobierania uposażenia, oraz że w okresie, za który wypłacono odszkodowanie

emerytura nie przysługiwała. Czyniąc podstawą kasacji również naruszenie

przepisów postępowania – art. 233 § 1 k.p.c. przez błędne ustalenie daty nabycia

uprawnień emerytalnych, skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i

zwieszenie wypłaty emerytury w okresie od dnia 1 marca 2002 r. do dnia 28 lutego

2003 r., lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pogląd prawny prezentowany przez wojskowy organ rentowy odnośnie do

przesłanek

zawieszenia

emerytury

wojskowej

w

związku

z

pobraniem

jednorazowego odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia stosunku

służbowego, podzielany przez Sąd drugiej instancji, został już w orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

poddany

krytyce.

Zagadnienie

to

było

przedmiotem

rozstrzygnięć, w których składy orzekające stanęły na stanowisku, że emerytury

lub renty inwalidzkiej oraz dodatków z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego nie

wypłaca się jedynie za okres, za który żołnierz zawodowy otrzymał uposażenie

przewidziane w ustawie z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, zaś do

tego okresu nie dolicza się okresu, za który żołnierz zawodowy pobrał jednorazowe

odszkodowanie z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia stosunku wojskowej

służby zawodowej (wyroki z dnia 22 października 2003 r., II UK 112/03, OSNP 2004

nr 3, poz. 51 oraz z dnia 20 maja 2004 r., II UK 378/03, dotychczas

niepublikowany). Nie odstępując od

tego poglądu, Sąd Najwyższy w składzie

siedmiu sędziów podjął w dniu 5 października 2004 r. uchwałę (III UZP 2/04), w

której stwierdził, że żołnierz, któremu na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 25

maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił

Zbrojnych

Rzeczypospolitej

Polskiej

w

latach

2001-2006

skrócono

okres

wypowiedzenia zawodowej służby wojskowej, nabywa prawo do emerytury z

upływem

ostatniego

dnia

okresu,

za

który

wypłacono

mu

jednorazowe

odszkodowanie przewidziane w art. 14 ust. 2 tej ustawy. Po tym dniu, odmowa

wypłaty emerytury może dotyczyć jedynie miesięcy pozostałych do upływu

rocznego okresu pobierania uposażenia przewidzianego w art. 18 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy. Wyrażając ten pogląd,

Sąd Najwyższy przede wszystkim wziął pod uwagę to, że w systemie zaopatrzenia

emerytalnego żołnierzy zawodowych prawo do emerytury wojskowej powstaje z

chwilą spełnienia przesłanek nabycia tego świadczenia, z których podstawową jest

zwolnienie ze służby wojskowej. Zgodnie bowiem z art. 12 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych, emerytura wojskowa przysługuje żołnierzowi

zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, który w dniu zwolnienia z tej służby

posiada 15 lat służby wojskowej w Wojsku Polskim. Pobieranie przez żołnierza

zawodowego uposażenia przez okres roku po rozwiązaniu stosunku służbowego

powoduje zawieszenie emerytury na zasadach wskazanych w art. 18 ust. 4 ustawy

o uposażeniu żołnierzy oraz w art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

żołnierzy

zawodowych.

Uznawszy

za

trafną

argumentację

zawartą

w

uzasadnieniach wyroków Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2003 r. i z dnia

20 maja 2004 r., że przepisy te nie mogą stanowić podstawy zawieszenia

emerytury wojskowej ze względu na skrócenie okresu wypowiedzenia stosunku

służbowego, gdyż jednorazowe odszkodowanie nie jest uposażeniem, a okres, o

który skrócono wypowiedzenie stosunku służbowego nie jest okresem tożsamym z

okresem pobierania uposażenia, powiększony skład Sądu Najwyższego podniósł,

że art. 14 ust. 6 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych nie dotyczy zawieszenia

emerytury wojskowej. Nie jest to bowiem przepis szczególny w stosunku do art. 18

ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy ani do art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych; nie zmienia daty rozwiązania stosunku

służbowego żołnierza zawodowego, a tym samym nie zmienia okresu pobierania

uposażenia po zwolnieniu ze służby. Przepis ten w zdaniu pierwszym wprowadza

fikcję prawną, stanowiąc, że dla celów emerytalnych dniem zwolnienia z zawodowej

służby wojskowej jest ostatni dzień okresu, za który wypłacone zostało

jednorazowe odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia. Inaczej mówiąc,

dniem zwolnienia ze służby jest dzień upływu skróconego okresu wypowiedzenia, a

jedynie "dla celów emerytalnych" uważa się, że dniem zwolnienia ze służby jest

dzień, w którym upłynąłby ustawowy okres wypowiedzenia. Ponieważ warunkiem

nabycia prawa do emerytury wojskowej jest zwolnienie za służby, a dla celów

emerytalnych, dniem takim jest dzień, w którym upłynąłby ustawowy okres

wypowiedzenia, to nabycie prawa do emerytury następuje dopiero w tym dniu, a nie

w dniu upływu skróconego okresu wypowiedzenia. Wypłata uposażenia natomiast

dokonywana jest przez rok od rzeczywistego dnia zwolnienia żołnierza ze służby.

Po dniu zwolnienia za służby żołnierz pobiera uposażenie, lecz prawo do emerytury

nabywa po upływie okresu, za który zostało mu wypłacone odszkodowania w

związku ze skróceniem okresu wypowiedzenia. Przez okres więc, o który skrócono

wypowiedzenie nie ma prawa do emerytury i nie dochodzi do zbiegu tego prawa z

wypłacanym uposażeniem. Zbieg ten następuje dopiero po nabyciu prawa do

emerytury, od dnia upływu ustawowego okresu wypowiedzenia, kiedy żołnierz

pobiera

uposażenie

przez

okres

pozostały

do

upływu

rocznego

okresu

przewidzianego w art. 18 ust. 1 ustawy o uposażeniu żołnierzy. W tym tylko okresie

mają zastosowanie przepisy art. 18 ust. 4 ustawy o uposażeniu żołnierzy oraz art.

41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych.

Roczny

okres

zawieszenia

emerytury,

powodowanego

pobieraniem

uposażenia, nie może ulec „przedłużeniu” o czas skrócenia wypowiedzenia. Przede

wszystkim dlatego, że jednorazowe odszkodowanie – jak wspomniano na wstępie –

nie jest uposażeniem, o którym mowa w art. 41 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych, a także dlatego, że po upływie roku od dnia

rozwiązania stosunku służbowego w skróconym okresie wypowiedzenia, gdy prawo

do pobierania uposażenia już ustało nie mamy do czynienia ani z okresem

pobierania uposażenia, ani z okresem, o który skrócono wypowiedzenie. Okres, o

który skrócono wypowiedzenie już bowiem upłynął, gdyż biegł równocześnie z

okresem pobierania uposażenia i nie ma żadnych podstaw (w każdym razie nie

daje ich art. 14 ust. 6 ustawy o przebudowie Sił Zbrojnych), by po upływie roku od

rozwiązania stosunku służbowego w skróconym okresie wypowiedzenia, okres, o

który skrócono wypowiedzenie przesunąć i uznać, że biegnie on dopiero po

zaprzestaniu pobierania uposażenia lub zsumować go z okresem pobierania

uposażenia.

W przypadku wnioskodawcy, do rozwiązania stosunku służbowego doszło w

dniu 28 lutego 2002 r. W tym dniu wypłacono mu jednorazowe odszkodowanie oraz

rozpoczął się okres wypłaty uposażenia. W dniu tym rozpoczął się też okres, o

który

skrócono

wypowiedzenie,

zakończony

października

2002

r.

Ośmiomiesięczny okres skrócenia wypowiedzenia upływał w dniu 31 października

2002 r. i w dniu następnym skarżący nabył prawo do emerytury. Świadczenie to

ulegało zawieszeniu w związku z pobieraniem rocznego uposażenia do dnia 28

lutego 2003 r. Po tym dniu nie było już podstaw do niewypłacania emerytury, gdyż

wnioskodawca nie pobierał już uposażenia, jak również nie był to okres, o który

skrócono wypowiedzenie.

Wojskowy organ emerytalny przyznał te okoliczności i pismem z dnia 29

marca 2005 r. zawiadomił o zaspokojeniu żądań skarżącego decyzją z dnia 25

listopada 2004 r. W związku z tym wniósł o umorzenie postępowania.

Oceniając ten wniosek, należy przypomnieć, że – zgodnie z założeniami

kasacji jako specjalnego środka odwoławczego, służącego badaniu legalności

orzeczeń sądów drugiej instancji, oraz stosownie do art. 39311 k.p.c – Sąd

Najwyższy nie rozpoznaje sprawy, lecz kasację, będąc związany granicami

zaskarżenia oraz podniesionymi w niej podstawami. Wiążące są także ustalenia

faktyczne dokonane przez sądy meriti i stanowiące podstawę zaskarżonego

orzeczenia. Granice kognicji Sądu Najwyższego w ramach postępowania

kasacyjnego, uzupełniane obowiązkiem uwzględniania z urzędu nieważności

postępowania (art. 39311 § 1 in fine k.p.c.), są zatem wąskie i bardzo ściśle

zakreślone.

W związku z tym, a także zważywszy na szczegółowe unormowanie

postępowania kasacyjnego w rozdziale 11 „Kasacja”, tylko wyjątkowo i w

ograniczonym zakresie przed Sądem Najwyższym znajdują zastosowanie przepisy

o postępowaniu apelacyjnym (art. 39319 k.p.c.) oraz o postępowaniu przed sądem

pierwszej instancji (art. 39319 i art. 391 § 1 k.p.c.).

W tej sytuacji, stojące za złożonym przez organ emerytalny wnioskiem

odesłanie do art. 47713 k.p.c. nie może być uznane za uzasadnione, uwzględnienie

bowiem tego wniosku wymagałoby czynienia dodatkowych, wykraczających poza

kognicję sądu kasacyjnego ustaleń dotyczących treści wydanej decyzji, jej

odniesienia do żądań ubezpieczonego oraz wpływu na tok sprawy. Z tych

względów Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie podziela odmiennego

zapatrywania, wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca

1998 r., II UKN 138/98 (OSNAPUS 1999, nr 13 poz. 440) i stwierdza, że przepis art.

47713 k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu kasacyjnym.

W sprawie nie mógł być także zastosowany art. 39316 k.p.c. ,

gdyż

przewidziana w tym przepisie przyczyna uzasadniająca umorzenie postępowania i

uprzednie uchylenie wydanych w sprawie wyroków, musi zachodzić przed

wydaniem zaskarżonego orzeczenia, jeśli bowiem wystąpi w toku postępowania

kasacyjnego, umorzeniu ulega tylko to postępowanie. Identyczny wniosek wynika z

brzmienia art. 39819 k.p.c. – odpowiednika art. 39316 – który wszedł w życie w dniu

6 litego 2005 r.

W konsekwencji Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39313 k.p.c.),

pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu ocenę tenoru i podstaw wniosku wojskowego

organu emerytalnego z dnia 29 marca 2005 r.