II UK 166/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 166/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania A. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III AUa …/03,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 19

października 2000 r. wstrzymał ubezpieczonemu A. S. wypłatę renty z tytułu

niezdolności do pracy od dnia 1 listopada 2000 r., wobec stwierdzenia przez

lekarza orzecznika jego zdolności do pracy. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z 11 września 2003 r., VII U …/03,

oddalił odwołanie od tej decyzji, ustalając na podstawie opinii biegłych lekarzy:

ortopedy oraz neurologa, oraz materiału dowodowego zebranego w toczącej się

równolegle sprawie przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P., VII U …/99, o rentę z tytułu wypadku przy pracy, że istniejące u

ubezpieczonego schorzenia, w ich aktualnym nasileniu, nie powodują jego

niezdolności do pracy. Wobec tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że stosownie do

treści art. 101 i art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz.

353 ze zm.), zwanej dalej „ustawą o FUS”, prawo A. S. do renty ustało na skutek

nieistnienia jednego z warunków wymaganych do uzyskania tego świadczenia.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 maja 2005 r., III AUa …/03, Sąd

Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił apelację

ubezpieczonego, uznając ustalenia faktyczne za prawidłowe a ich ocenę prawną –

za trafną.

Skargę kasacyjna ubezpieczony oparł na naruszeniu następujących

przepisów prawa procesowego: 1) art. 379 pkt 5 k.p.c. poprzez rozpoznanie sprawy

„podczas nieobecności strony i jej pełnomocnika, pomimo usprawiedliwienia

nieobecności i złożenia wniosku o odroczenie terminu rozprawy”, 2) art. 227 k.p.c.

w związku z art. 232 k.p.c. „polegające na pominięciu wniosków dowodowych

zgłaszanych przez skarżącego oraz przyjęciu, że wnioski dowodowe dotyczące

nowych okoliczności nie dotyczą oceny legalności według stanu rzeczy istniejącego

w chwili wydania decyzji”, 3) art. 37714 k.p.c., “polegające na oddaleniu apelacji

mimo pojawienia się (…) nowych okoliczności, co w konsekwencji powinno

prowadzić do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do rozpoznania organowi

rentowemu”. Skarżący wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy właściwemu Sądowi Okręgowemu”. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

uzasadniono potrzebą wykładni art. 376 k.p.c., „poprzez ustalenie, czy złożenie

wniosku o odroczenie rozprawy przez pełnomocnika i usprawiedliwienie swojej

nieobecności stanowi okoliczność, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., w

szczególności zaś jeżeli na rozprawie nie był obecny również sam skarżący”, nadto

wskazano na potrzebę wyjaśnienia, „czy samo złożenie nowych zaświadczeń

lekarskich, które mogą dotyczyć również stanu zdrowia skarżącego z chwili

wydania decyzji bez weryfikacji tych zaświadczeń przez biegłego może być uznana

za okoliczności nowe w sprawie i stanowić podstawę do oddalenia wniosków

dowodowych”.

Rozpoznając skargę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna jest bezzasadna. Podniesiony w niej

zarzut nieważności postępowania apelacyjnego jest całkowicie chybiony. Skarżący

upatruje pozbawienia ubezpieczonego możności obrony jego praw w tym, że Sąd

drugiej instancji przeprowadził rozprawę w nieobecności wnioskodawcy i jego

pełnomocnika mimo, że pełnomocnik ten złożył wniosek o odroczenie rozprawy i

usprawiedliwił swą nieobecność. Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia, ani w

powołanym w skardze art. 379 pkt 5 k.p.c., ani w żadnym innym przepisie Kodeksu

postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie już w swym orzecznictwie

wyjaśniał, że nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi

wówczas, gdy z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej,

będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów postępowania cywilnego,

strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części

(por. orzeczenia Sądu Najwyższego z 6 marca 1998 r., III CKN 34/98 i z 13 marca

1998 r., I CKN 561/97 – powołane w Komentarzu do Kodeksu postępowania

cywilnego pod redakcją prof. Tadeusza Erecińskiego, W-wa, 2002, str. 705).

W postępowaniu cywilnym, strona której sąd nie wezwał do osobistego

stawiennictwa, nie ma obowiązku uczestniczenia w rozprawie. To do strony należy

decyzja, czy poprzez swe stawiennictwo na rozprawie będzie realizowała swe

prawo do obrony swych praw. Na mocy art. 376 k.p.c., rozprawa apelacyjna, co do

zasady odbywa się bez względu na niestawiennictwo stron postępowania. Na

Sądzie tym, podobnie jak na sądach pierwszej instancji, stosownie do art. 391 1 § 1

w związku z art. 6 k.p.c., spoczywa obowiązek przeciwdziałania przewlekaniu

postępowania i dążenia do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym

posiedzeniu. Z akt niniejszej sprawy wynika, że zawiadomienie o wyznaczeniu

rozprawy apelacyjnej na dzień 17 maja 2005 r. pełnomocnik ubezpieczonego

otrzymał 29 kwietnia tegoż roku. W dniu12 maja złożył pismo procesowe z

wnioskiem o odroczenie rozprawy „z uwagi na kolizję terminów” z rozprawami w

innych sądach, oraz z wnioskiem o dopuszczenie dowodów z dołączonej

dokumentacji lekarskiej ubezpieczonego oraz z kolejnej opinii biegłych sądowych,

lekarzy specjalistów. Przyczyny powodujące powinność odroczenia rozprawy

wskazuje art. 214 k.p.c., a są nimi: nieprawidłowość doręczenia zawiadomienia o

terminie rozprawy, nadzwyczajne wydarzenie lub inna znana Sądowi przeszkoda,

której nie można przezwyciężyć. Zatem Sąd nie ma obowiązku uwzględnienia

każdego usprawiedliwienia nieobecności strony lub (i) jej pełnomocnika oraz

wniosku o odroczenie rozprawy, także rozprawy apelacyjnej. Nie usprawiedliwia

nieobecności pełnomocnika na rozprawie skierowana przez niego do Sądu

informacja o „kolizji terminów”. Występujący w sprawie pełnomocnik został

powiadomiony o wyznaczeniu terminu rozprawy apelacyjnej z wyprzedzeniem

wystarczającym do uznania, że potrzeba jego obecności na innych rozprawach nie

była, ani „nadzwyczajnym wydarzeniem”, ani „przeszkodą, której nie mógł

przezwyciężyć”. Sąd Najwyższy przypomina, że z mocy art. 91 pkt 3 k.p.c.,

pełnomocnictwo procesowe obejmuje „udzielenie dalszego

pełnomocnictwa

procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu”, a powinnością profesjonalnego

pełnomocnika jest takie zorganizowanie własnej pracy, aby wszystkim swoim

mandantom (mocodawcom) zapewnić właściwą pomoc prawną. Tak więc,

przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej w nieobecności zarówno wnioskodawcy, jak

i jego pełnomocnika nie spowodowało nieważności postępowania w rozumieniu art.

379 pkt 5 k.p.c.

Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 227 w związku z art. 232

k.p.c., nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dotyczą oceny dowodów i kwestii ustaleń

faktycznych, zatem z mocy art. 3983 § 3 k.p.c. nie może stanowić podstawy skargi

kasacyjnej.

Nie

ma

to

wprawdzie

istotnego

znaczenia

dla

niniejszego

rozstrzygnięcia, jednakże Sąd Najwyższy zwraca uwagę na absurdalność zarzutu

naruszenia art. 232 k.p.c. Jest to przepis adresowany w pierwszej kolejności do

stron postępowania i obligujący je do wskazywania dowodów dla stwierdzenia

faktów, z których wywodzą skutki prawne; natomiast jego drugie zdanie uprawnia

sąd orzekający do uczynienia wyłomu w zasadzie kontradyktoryjności, wynikającej

z art. 3 k.p.c., poprzez dopuszczenie z urzędu dowodu, ale co do faktów

wskazanych przez strony. W jaki sposób mógł go naruszyć Sąd Apelacyjny, tego

pełnomocnik

nie

wykazał.

„Pominięcie

wniosków

dowodowych”

nie

jest

naruszeniem żadnego z tych przepisów choć mogłoby ewentualnie naruszać art.

381 k.p.c., lecz takiego zarzutu skarżący nie wskazał, a więc ta kwestia pozostaje

poza kognicją Sądu Najwyższego.

Pozostały zarzut naruszenia art. 47714 k.p.c. sformułowany jest wadliwie.

Skarżący nie wskazał, naruszenie którego z 4 paragrafów tego przepisu zarzuca

Sądowi Apelacyjnemu. W dodatku, przepis ten, odnosi się jedynie do postępowania

pierwszoinstancyjnego, więc Sąd drugiej instancji nie mógł go w żaden sposób

naruszyć. Z treści

skargi kasacyjnej wynika, że jej autor zarzuca Sądowi

Apelacyjnemu, że oddalił apelację, mimo, iż – jego zdaniem – powinien był uchylić

zaskarżony nią wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji. Zatem treść zarzutu jest nieadekwatna do powołanego

przepisu. Podstawą prawną oddalenia apelacji jest art. 385 k.p.c., lecz autor skargi

jego naruszenia nie zarzucił.

Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia o charakterze ściśle prawnym i,

zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach

zakreślonych przytoczonymi w niej podstawami, skonkretyzowanymi w zarzutach i

ich uzasadnieniem oraz wnioskami; z urzędu bierze pod rozwagę jedynie

nieważność postępowania. Skoro więc w rozpoznawanej sprawie nie zaszły

okoliczności powodujące nieważność postępowania, a podniesione w skardze

zarzuty zostały sformułowane wadliwie, w sposób uniemożliwiający Sądowi

Najwyższemu merytoryczną ocenę ich zasadności, to na podstawie art. 398 14 k.p.c.

orzeczono, jak w sentencji wyroku.