Supreme Court quashes dismissal for inadmissibility, ruling social security claims must be transferred to the social security office.

Sygn. akt II UK 165/09

POSTANOWIENIE

Dnia 21 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Józef Iwulski

w sprawie z wniosku R. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego - Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych […]

z dnia 20 stycznia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je

postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 14 października 2008 r.,

i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 października 2008 r. Sąd Rejonowy odrzucił

pozew wnioskodawcy R. G. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych (zwanemu dalej organem rentowym lub Zakładem) o zapłatę kwoty

42.090 zł z odsetkami ustawowymi tytułem wyrównania błędnie naliczonego zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego. Powołując art. 4779 § 1 i 2 k.p.c. w

myśl którego odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do

organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w

terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji, Sąd pierwszej instancji wskazał, że

wnioskodawca, wnosząc pozew o zapłatę, nie odwołał się od decyzji Zakładu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił, że Zakład

nie wydał decyzji w przedmiocie zgłoszonego żądania, a dokonał jedynie wadliwej

interpretacji przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach

pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa

(jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r Nr 31, poz. 267 ze zm.), nie uwzględniając w

podstawie wymiaru zasiłku chorobowego premii regulaminowej będącej przedmiotem

rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego (wyrok z dnia 24 czerwca 2008 r.,

SK16/06). Wnioskodawca wskazał, że postanowienie w przedmiocie odrzucenia

pozwu stanowi - w jego ocenie - naruszenie art. 45 Konstytucji oraz wniósł o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej

instancji.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił zażalenie

wnioskodawcy. W ocenie Sądu, na aprobatę zasługiwało stanowisko Sądu Rejonowego w

przedmiocie odrzucenia pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, zaś argumenty

zażalenia - stanowiące próbę wykazania, że przedmiotem niniejszej sprawy jest

roszczenie o zapłatę kwoty 42.090 zł tytułem wyrównania błędnie naliczonego zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego przy uwzględnieniu premii regulaminowych, na

mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., SK 16/06 - nie są

trafne. Sąd drugiej instancji wskazał, iż pismem z dnia 12 maja 2008 r. wnioskodawca

wystąpił do organu rentowego o wyrównanie błędnie naliczonego zasiłku i świadczenia

rehabilitacyjnego, wobec czego Zakład wyjaśnił, że decyzja w tym przedmiocie została

wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Z uwagi na wejście w życie w dniu

7 lipca 2008 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, organ rentowy nie miał możliwości zajęcia

stanowiska w przedmiocie roszczenia wnioskodawcy, gdyż nie złożył on wniosku o

wyrównanie wysokości spornego świadczenia, pomijając w ten sposób obligatoryjną drogę

postępowania administracyjnego. Sąd Okręgowy wskazał nadto, że w dniu 6 listopada 2008

r. Zakład wydał decyzję w przedmiocie ponownego ustalenia wymiaru świadczeń zgodnie z

wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wobec czego wnioskodawcy przysługuje

uprawnienie do wniesienia odwołania od powyższej decyzji i dopiero ono, zgodnie z art. 4779

k.p.c., stanowić będzie podstawę rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy. Skoro

wnioskodawca nie wskazał decyzji organu rentowego podlegającej zaskarżeniu, to jego

pozew podlegał odrzuceniu.

Zaskarżając powyższe postanowienie skargą kasacyjną pełnomocnik

wnioskodawcy, wskazując na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 Konstytucji

RP, przez pozbawienie powoda prawa do sądu oraz art. 107 k.p.a., poprzez błędną

interpretację pojęcia „decyzja”, a nadto naruszenie przepisów postępowania, a to

art. 464, art. 47713 i art. 47714 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 14

października 2008 r. i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że naruszenie przepisów

postępowania polega na tym, iż zgodnie z art. 464 k.p.c. odrzucenie pozwu nie

może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej gdy do rozpoznania

właściwy jest inny organ; w tym wypadku sąd przekaże mu sprawę (podczas gdy

Sąd pierwszej instancji odrzucił pozew, a Sąd drugiej instancji oddalił zażalenie).

Ponadto, zgodnie z art. 47713 k.p.c., zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji

przed rozstrzygnięciem sprawy powoduje umorzenie postępowania w całości lub

części, a nie odrzucenie pozwu. Skarżący wskazał, że dopiero z postanowienia

Sądu drugiej instancji dowiedział się, iż Zakład w dniu 6 listopada 2008 r. wydał

nową decyzję w przedmiocie ustalenia świadczeń, która jest korzystna dla

wnioskodawcy. Ten ostatni został jednakże pozbawiony możliwości zasądzenia na

jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w bieżącym postępowaniu.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał

na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, „czy rozstrzygnięcia organu

rentowego muszą mieć formę decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 107 k.p.a.,

oraz czy stronie, która otrzymała negatywne stanowisko organu rentowego w formie

wyjaśnienia, przysługuje roszczenie sądowe na dochodzenie swoich roszczeń w

terminach przewidzianych w art. 118 Kodeksu cywilnego”.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Bezzasadny jest zarzut obrazy art. 47714 § 3 k.p.c., który - jako przepis

skierowany wprost do sądu pierwszej instancji - nie mógł zostać naruszony przez

sąd odwoławczy. Skarga kasacyjna przysługuje od orzeczeń sądu drugiej instancji

(art. 3981 § 1 k.p.c.), co oznacza, że dla swej skuteczności zarzut naruszenia

przepisów postępowania przez sąd pierwszej instancji musi być połączony z

zarzutem obrazy przepisu prawa procesowego stosowanego przez sąd w

postępowaniu apelacyjnym. Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 477 13 k.p.c.

Przepis ten odnosi się do zmiany przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed

rozstrzygnięciem sprawy przez sąd. Tymczasem skarżący twierdzi, że jego „pozew”

był w istocie skargą na milczenie organu rentowego w przedmiocie wniosku z dnia

12 maja 2008 r., a pismo organu rentowego z dnia 19 maja 2008 r. nie stanowiło

decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 107 k.p.a. Stanowisko skarżącego co do

braku podlegającej zaskarżeniu decyzji jest zatem zbieżne ze stanowiskiem Sądów

obu instancji.

Pomimo wskazanej wyżej niezasadności części zarzutów, skarga kasacyjna

okazała się usprawiedliwiona.

Sąd pierwszej instancji odrzucił pozew R. G. skierowany przeciwko

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o zapłatę kwoty 42.090 zł, uznając, że nie

stanowi on odwołania od decyzji organu rentowego w rozumieniu art. 477 9 § 1 i 2

k.p.c. i z tego względu droga sądowa do dochodzenia tego roszczenia jest

niedopuszczalna. Nie wiadomo więc, czy Sąd ten przyjął, że nie jest dopuszczalna

droga sądowa w sprawie, w której strona występuje z pozwem przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych o zapłatę kwoty stanowiącej wyrównanie szkody

spowodowanej nieprawidłowym naliczeniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych

(tu: ubezpieczenia chorobowego) w ostatecznej decyzji, czy też uznał, że

roszczenie R. G. stanowiło sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, a

niedopuszczalność drogi sądowej wynika z wystąpienia z takim żądaniem

bezpośrednio na drogę sądową, z pominięciem postępowania przed organem

rentowym. Wątpliwości tych nie rozstrzygnął Sąd drugiej instancji, który z jednej

strony - powołując się na definicję spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (art.

476 § 2 k.p.c.) - zaaprobował stanowisko Sądu Rejonowego w przedmiocie

odrzucenia pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej, co mogłoby

sugerować, że nie uznał za taką sprawę roszczenia zgłoszonego przez skarżącego,

z drugiej natomiast wyraził pogląd, że „sąd nie działa w zastępstwie organu

rentowego (…), a jego rozstrzygnięcie odnosi się do zaskarżonej decyzji”. Skoro

więc wnioskodawca nie złożył w organie rentowym wniosku o wyrównanie

wysokości spornego świadczenia z uwagi na wejście w życie w dniu 7 lipca 2008 r.

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., SK 16/06 i „nie

wskazał decyzji organu rentowego podlegającej zaskarżeniu, to jego pozew (…)

podlegał odrzuceniu” - „z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej”. Z wywodów

tych można by więc z kolei wyciągnąć wniosek, że Sąd Okręgowy uznał żądanie R.

G. za sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, co do którego organ rentowy nie

wydał podlegającej zaskarżeniu decyzji.

Uznanie roszczenia skarżącego za sprawę z zakresu ubezpieczeń

społecznych, co do której Zakład nie zajął stanowiska z uwagi na brak złożenia

stosownego wniosku, rodzi ten skutek, że zgłoszone żądanie ponownego ustalenia

świadczeń z ubezpieczenia chorobowego podlegało przekazaniu do rozpoznania

organowi rentowemu (art. 47710 § 2 k.p.c. w związku z art. 83a ust. 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. i w związku z art. 63 ustawy z dnia 25 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby

i macierzyństwa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267 ze zm.). Nawet

zatem przyjęcie, że o niedopuszczalności drogi sądowej dla rozpoznania roszczeń

zgłaszanych po raz pierwszy przed sądem i nierozpoznanych przez organ rentowy

decyduje art. 2 § 3 k.p.c. (zgodnie z którym nie są rozpoznawane w postępowaniu

sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości

innych organów), to niedopuszczalność ta nie powoduje odrzucenia pozwu

(odwołania), ale przekazanie sprawy do rozpoznania Zakładowi jako innemu

organowi w rozumieniu art. 464 § 1 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 15 marca 2000 r., II UKN 4/00, OSNAPiUS 2001 nr 21, poz. 655) i w tym

zakresie zarzut naruszenia tego przepisu prawa procesowego uznać należy za

zasadny.

Niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi jedynie wówczas, gdy dana

sprawa nie może być rozpatrywana przez sąd, gdyż ze względu na osobę lub na

przedmiot nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych. Stronie, która poniosła

szkodę wskutek wydania ostatecznej decyzji, przysługuje roszczenie o jej

naprawienie również w przypadku, gdy decyzja ta została wydana w oparciu o akt

niezgodny z Konstytucją (art. 4171 § 2 k.c.). Można również żądać naprawienia

szkody, jeżeli została wyrządzona przez niewydanie decyzji, gdy obowiązek jej

wydania przewiduje przepis prawa (art. 4171 § 3 k.c.). Sprawa taka niewątpliwie jest

sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c., do rozpoznania której właściwy jest sąd

powszechny (art. 2 § 1 k.p.c.). W takim przypadku nie można mówić o

niedopuszczalności drogi sądowej powodującej odrzucenie pozwu (art. 199 § 1 pkt

1 k.p.c.). Stanowiłoby to naruszenie zawartej w art. 45 ustawy zasadniczej

konstytucyjnej gwarancji rozpatrzenia sprawy przez sąd. Jeżeli więc stan faktyczny

sprawy, sformułowane żądanie oraz zastosowana przez skarżącego konstrukcja

jurydyczna

pozwalały

na

przypisanie

sprawie

cech

sprawy

cywilnej

nieodpowiadającej kryterium przynależności do trybu odrębnego, wówczas

podlegała ona przekazaniu do postępowania procesowego „zwykłego” (wydziału

cywilnego danego sądu). Wydaje się to również sugerować skarżący, poprzez

sformułowanie zagadnienia prawnego sprowadzającego się do pytania „czy stronie,

która otrzymała negatywne stanowisko organu rentowego w formie wyjaśnienia,

przysługuje roszczenie sądowe na dochodzenie swoich roszczeń w terminach

przewidzianych w art. 118 Kodeksu cywilnego”.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c. oraz odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.