Supreme Court dismisses retrial request for early pension, ruling administrative body failed to prove new facts.

Sygn. akt II UK 146/02

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2003 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krystyna Bednarczyk (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Maria Tyszel (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w. W. z dnia

9 marca 2000 r. IX 2 U …z wniosku B. Ł.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o wcześniejszą emeryturę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 18 lutego 2003 r.,

kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 grudnia 2001 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22

marca 2001 r. i odrzuca skargę o wznowienie postępowania.

2) zasądza od organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni

kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 12 grudnia

2002 r., oddalił apelację B. Ł. od wyroku Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 22 marca 2001 r. Wyrokiem tym wydanym w wyniku wznowienia

- na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznego - postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem z 9 marca 2000 r., Sąd uchylił ten wyrok i oddalił odwołanie

wnioskodawczyni od decyzji Zakładu z 30 marca 1999 r., odmawiającej przyznania

jej prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym

stałej opieki.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym: Organ rentowy

decyzję z 30 marca 1999 r., odmawiającą przyznania wnioskodawczyni prawa do

emerytury przewidzianej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w

sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się

dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. Nr 28, poz. 149), wydał na podstawie

orzeczenia Lekarza Orzecznika, który stwierdził, że córka wnioskodawczyni D. Ł., ur.

5 stycznia 1972 r., jest częściowo niezdolna do pracy od dzieciństwa do stycznia

2000 r. Sąd Okręgowy, na podstawie dowodu z opinii biegłych sądowych, lekarzy

specjalistów-psychiatry i psychologa ustalił, że jest ona od 27 listopada 1998 r.

całkowicie i trwale niezdolna do pracy, zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał

wnioskodawczyni prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu powołanego wyżej

rozporządzenia. Organ rentowy nie złożył wniosku o uzasadnienie tego wyroku i nie

wniósł apelacji a więc wyrok z 9 marca 2000 r., uprawomocnił się z dniem 31 marca

2000 r. Powołując się na art. 114 ust. 2 pkt. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.

1118 ze zm.) 9 maja 2000 r. organ rentowy wniósł o wznowienie postępowania

zakończonego tym wyrokiem zarzucając, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków

do wcześniejszej emerytury, ponieważ - jak wynika z opinii biegłych - jej córka D.

stała się całkowicie niezdolna do pracy po ukończeniu 18 roku życia. Sąd Okręgowy

wznowił postępowanie, oraz po przeprowadzeniu dowodów z uzupełniającej opinii

tych samych biegłych oraz z opinii kolejnego biegłego, wyrokiem z 22 marca 2001 r.

uchylił swój wyrok z 9 marca 2000 r., i oddalił odwołanie wnioskodawczyni od decyzji

organu rentowego z 30 marca 1999 r. ponieważ żadna z opinii lekarskich nie dawała

podstaw do ustalenia, że D. Ł. była całkowicie niezdolna do pracy już przed dniem 5

stycznia 1990 r., czyli przed ukończeniem 18 lat życia.

W

kasacji od wyroku Sądu drugiej instancji oddalającego apelację

wnioskodawczyni jej pełnomocnik, zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenia: art.

5, art. 217 w związku z art. 468 § 2 pkt 3 i art. 411 KPC oraz art. 114 ust. 1 i 2 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ) przez jego błędną wykładnię. Przedstawiając

okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji wskazał, że w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne co do prawidłowej wykładni przesłanek do wznowienia

postępowania z art. 114 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r., zwanej dalej

ustawą o FUS i „sprzeczności występujących w zapatrywaniach sądów co do

zakresu tej regulacji, w tym wątpliwości co do tego że nie mają zastosowania w tym

przypadku przepisy rozdziału III KPC".

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Kasacyjna podstawa naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 114 ustawy o

FUS przez jego błędną wykładnię jest usprawiedliwiony. Podstawą faktyczną

rozstrzygnięcia były, przyjęte za własne przez Sąd Apelacyjny, ustalenia Sądu

pierwszej instancji, sprowadzające się do tego, że po ponowieniu postępowania

dowodowego Sąd doszedł do przekonania, iż prawomocny wyrok tegoż Sądu z

9 marca 2000 r., był wadliwy. Sąd Apelacyjny akceptując to stanowisko całkowicie

pominął zagadnienie, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające

wznowienie postępowania poprzestając na stwierdzeniu, że: „Odmienny wynik

postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w. W. pod sygn. IX 2 … nie jest

usprawiedliwiony okolicznościami sprawy i dlatego też strona pozwana słusznie

domagała się wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 114 ust. 1 i ust. 2

pkt 2 ustawy..." o FUS. Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest błędne bowiem nie

znajduje uzasadnienia w tych przepisach, które Sąd powołuje. W zakresie

odnoszącym się do rozpatrywanej sprawy przepis art. 114 stanowi: „Prawo do

świadczeń (...) ulega ponownemu ustaleniu (...), jeżeli po uprawomocnieniu się

decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do

świadczeń... (ust 1)”. Natomiast, w myśl ust. 2 pkt 2. „Jeżeli prawo do świadczeń (...)

ustalono orzeczeniem organu odwoławczego, organ rentowy na podstawie dowodów

lub okoliczności, o których mowa w ust. 1 - występuje do organu odwoławczego z

wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem, gdy z przedłożonych

dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie

istnieje...”.

Zasadnie podniesiono w kasacji, że w rozpoznawanej sprawie organ rentowy

występując do Sądu Okręgowego, jako organu odwoławczego w rozumieniu art. 114

ust. 2 pkt 2 ustawy o FUS, z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem nie przedstawił ani nowych dowodów ani nie ujawnił też

żadnych, nieznanych mu okoliczności, istniejących przed uprawomocnieniem się

wyroku, uzasadniających ponowne rozpoznawanie sprawy mającej przymiot powagi

rzeczy osądzonej. Przewidziane w art. 114 ustawy o FUS ograniczenie tego

przymiotu nie może być stosowane zamiast zaskarżenia orzeczenia w zwykłym trybie

odwoławczym. Wniosek o wznowienie postępowania w trybie art. 114 ustawy o FUS

nie może służyć ominięciu przepisów dotyczących terminu i sposobu wniesienia

środka odwoławczego przewidzianego w Kodeksie postępowania cywilnego i

zakwestionowaniu prawomocnego orzeczenia sądowego, w każdym czasie,

dogodnym dla strony zainteresowanej lub dla organu rentowego. Skład orzekający w

sprawie, w pełni podziela pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony w wyroku z

5 października 1994 r., III ARN 46/96, że: „zasadę ochrony osób, które nabyły prawa

w dobrej wierze należy rozumieć również w ten sposób, iż uchybienia organu

administracji nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela działającego

w dobrej wierze" (OSNAPiUS 1995 r., nr 5, poz. 58). Skoro organ rentowy, w

przewidzianym prawem terminie nie wniósł apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 9 marca 2000 r., IX 2 U …, to zakwestionowanie podstawy faktycznej

stanowiącej jego podstawę, bez przedstawienia nowych dowodów lub ujawnienia

nowych okoliczności, z których wynika, że prawo do świadczenia nie istnieje to brak

jest podstaw, do wznowienia postępowania sądowego w trybie art. 114 ustawy o

FUS. Zaskarżony wyrok, oddalający apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji

wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, o to samo świadczenie i między tymi

samymi stronami zakończonej prawomocnym wyrokiem mimo, że organ rentowy,

jako wyłączną przesłankę wniosku o wznowienie postępowania wskazał tylko własną

ocenę opinii biegłych, odmienną od przyjętej za podstawę prawomocnego wyroku z

9 marca 2000 r. , narusza nie tylko art. 114 ustawy o FUS, lecz także art. 365 § 1 w

związku z art. 363 § 1 KPC. W konsekwencji, zarówno ten wyrok, jak wyrok Sądu

pierwszej instancji są - stosownie do art. 369 pkt 3 KPC - dotknięte nieważnością.

Stwierdzenie nieważności wyroków czyni bezprzedmiotowymi rozważania

zasadności

pozostałych

zarzutów

kasacyjnych.

Opowiadając

natomiast

na

przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy przypomina, że było ono

niejednokrotnie

przedmiotem

orzecznictwa,

wystarczy

więc

przypomnieć

postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96 stwierdzające,

że przepis art. 80 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin( Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest przepisem

szczególnym wobec art. 399-416 KPC (OSNAPiUS 1997 r., nr 7, poz. 328).

Ponieważ art. 114 ustawy o FUS odpowiada treścią art. 80 ustawy z 14 grudnia 1982

r., orzeczenie to zachowuje pełną aktualność.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie wskazanych wyżej przepisów oraz

art. 39315 KPC Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.