II UK 140/15 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 140/15 POSTANOWIENIE Dnia 22 października 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Romualda Spyt w sprawie z wniosku J. W.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie‎o wcześniejszą emeryturę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 października 2015 r.,‎skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt III AUa 2399/12, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony J. W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2014 r.Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 233 § 1 k.p.c., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na: uznaniu, z pominięciem całokształtu okoliczności sprawy oraz zasad prawidłowego wnioskowania, że praca ubezpieczonego w P. SA z siedzibą w W. nie była pracą szczególnie obciążającą narząd wzroku, podczas gdy wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy czynności szkoleniowe i montażowe, wymagające precyzyjnego widzenia, co doprowadziło do błędnego uznania, że praca ubezpieczonego w tejże instytucji nie była pracą w szczególnych warunkach; oparciu rozstrzygnięcia na niepełnej, nieodzwierciedlającej całości okoliczności sprawy opinii biegłych sądowych, którzy wydali opinię, pomimo że nie posiadali pełnej wiedzy na temat czynności składających się na proces pracy skarżącego w P. SA z siedzibą w W., co doprowadziło do błędnego uznania, że praca ubezpieczonego w tejże instytucji nie była pracą w szczególnych warunkach; art. 228 § 1 k.p.c., przez jego niezastosowanie i pominięcie, że czynności składające się na proces pracy ubezpieczonego w P. SA z siedzibą w W. były pracami szczególnie obciążającymi wzrok i wymagającymi widzenia, co doprowadziło do błędnego uznania, że praca ubezpieczonego w tejże instytucji nie była pracą w szczególnych warunkach, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

§ 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43), przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wystawione ubezpieczonemu przez P. SA z siedzibą w W. świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie stanowi podstawy do wiążącego ustalenia, iż wykonywał on pracę w szczególnych warunkach.Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując, że „skarga jest oczywiście zasadna.

Oczywista zasadność niniejszej skargi kasacyjnej jest na gruncie powyżej wskazanych argumentów natury prawnej, niewątpliwa. Sąd drugiej instancji nie tylko dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, ale też naruszył przepisy prawa materialnego”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach.

Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c. Dlatego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2).

Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia:

Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392).Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.Gdy idzie o przyjęcie skargi do rozpoznania z uwagi na przesłankę oczywistej zasadności skargi, to trzeba przypomnieć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika ona zwykle z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.

Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107, z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109, z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494, z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437, z dnia 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616).

Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania miałaby być okoliczność, że skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), skarżący powinien w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość” i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).Skarżący nie spełnił powyższych wymagań, bowiem wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera żadnej argumentacji poza stwierdzeniem, że Sąd drugiej instancji „dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, ale też naruszył przepisy prawa materialnego”, „naruszył swoim rozstrzygnięciem szereg przepisów postępowania o charakterze podstawowym”, a naruszenia te „są tak rażące, że godzą w podstawowe zasady porządku prawnego, narażając Skarżącego na negatywne konsekwencje polegające w szczególności na pozbawieniu źródła utrzymania, które w czasie wieloletniego stażu pracy w trudnych warunkach sobie wypracował” oraz że zachowanie przez Sąd drugiej instancji „rygorów postępowania oraz obowiązujących przepisów prawa materialnego” doprowadziłoby do odmiennego rozstrzygnięcia.

Niezależnie od tego wskazać należy, że wyłączenie w art. 3983 § 3 k.p.c. z podstaw skargi kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów pozbawia skarżącego możliwości powoływania się na zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r.

V CSK 11/06, LEX nr 230204; z dnia 4 stycznia 2007 r. V CSK 364/06, LEX nr 238975; z dnia 5 września 2008 r., I UK 370/07, LEX nr 785533; z dnia 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76; z dnia 19 października 2010 r., II PK 96/10, LEX nr 687025; z dnia 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405 oraz z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366 ). Oznacza to, że spór o ocenę poszczególnych dowodów i ustalenie stanu faktycznego nie może być przenoszony do postępowania przed Sądem Najwyższym, który jest związany - zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, LEX nr 475287).

Natomiast okoliczność, że czynności składające się na proces pracy skarżącego w P. SA na stanowisku instruktora praktycznej nauki zawodu były pracami szczególnie obciążającymi wzrok i wymagającymi precyzyjnego widzenia, nie jest faktem notoryjnym (art. 228 § 1 k.p.c.). Dodać też należy, że Sąd drugiej instancji przyjął, że ubezpieczony na tym stanowisku wykonywał prace wymagające precyzyjnego widzenia, ale nie stale i nie w pełnym wymiarze czasu pracy, nie spełnił więc warunku wynikającego z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Zatem problemem w niniejszej sprawie jest to, ile czasu w ramach dniówki roboczej zajmowały ubezpieczonemu prace wymagające precyzyjnego widzenia, a nie to czy „czynności składające się na proces pracy ubezpieczonego w P. S.A. z siedzibą w W. były pracami szczególnie obciążającymi wzrok i wymagającymi widzenia”.Z kolei z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wynika jedynie to, że okresy pracy warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, Świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi dokument prywatny rozumieniu art. 245 k.p.c., który korzysta wyłącznie z domniemania, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie o treści wynikającej z dokumentu, a nie z domniemania, że jego treść jest zgodna ze stanem rzeczywistym (domniemanie zgodności z prawdą).

Zatem w ramach postępowania sądowego sąd ocenia zarówno zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jak i zasadność umieszczenia w świadectwie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych (zob. wyroki np. Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067 oraz z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619/98, OSNP 2000 nr 11, poz. 439). Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c., należało postanowić jak w sentencji.