II UK 12/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 12/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z wniosku A.W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C.

o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia

przedemerytalnego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 kwietnia 2005 r.,

kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 28 października 2004 r., sygn. akt III AUa …/04,

zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z

dnia 18 grudnia 2003 r. (XIV U …/03) i oddala odwołanie

wnioskodawczyni.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w W. wyrokiem z dnia 28 października 2004 r. (III AUa

…/04) oddalił apelację strony pozwanej – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych –

Oddział w C. od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 grudnia 2003 r. (…/03),

mocą którego – w wyniku odwołania ubezpieczonej – A.W. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w C. z dnia 15 lipca 2002 r., odmawiającej jej

wyliczenia

wysokości

emerytury

dla

celów

ustalenia

świadczenia

przedemerytalnego – zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał

stronę pozwaną do wyliczenia emerytury ubezpieczonej dla celów ustalenia

wysokości świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

Apelacyjny w W. stwierdził, że znany mu jest pogląd prawny wyrażony w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2003 r. (III UZP 1/03 – OSNAPiUS z 2003 r. nr

13 poz. 317), zgodnie z którym organ rentowy uprawniony jest do odmowy

ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia świadczenia przedemerytalnego w

sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie posiada wymaganego do

uzyskania prawa do emerytury okresu zatrudnienia, lecz tego poglądu prawnego

nie podziela. Natomiast Sąd Apelacyjny w W. w pełni podzielił odmienny pogląd

prawny wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w W.,

iż odmawiając ustalenia na wniosek Powiatowego Urzędu Pracy w P. (art. 37k ust.

3 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu –

jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm. – powoływanej nadal jako:

ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu) dla ubezpieczonej wysokości

emerytury

w

celu

przedemerytalnego

określenia

wysokości

z tego powodu, że

należnego

ubezpieczona

jej

świadczenia

nie legitymuje

się

wymaganym okresem do przyznania tego świadczenia, organ rentowy faktycznie

przesądził o prawie ubezpieczonej do świadczenia przedemerytalnego, co nie

leżało w zakresie jego ustawowych kompetencji. Sąd Apelacyjny stwierdził

równocześnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organ rentowy ustalając

wysokość emerytury na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz.

1118 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o emeryturach i rentach z FUS)

„uwzględnia udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe, jeżeli są one

wystarczające

do

przyznania

prawa

emerytury

(a

nie

świadczenia

przedemerytalnego), a wątpliwości co do możliwości uznania wykazanych okresów

jako składkowe lub nieskładkowe wyraża w wysokości wyliczenia emerytury bez ich

uwzględniania i swoje stanowisko uzasadnia. Od takiej decyzji ubezpieczonemu

przysługuje odwołanie do sądu.”

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 28

października 2004 r. pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie art. 37k

ust. 1 ust. 3 i ust. 4 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu – „poprzez

uznanie, iż organ rentowy ma obowiązek wydania decyzji ustalającej wysokość

emerytury na każdy wniosek złożony przez powiatowy urząd pracy, nawet bez

spełnienia przez ubezpieczonego przesłanek skutkujących przyznanie świadczenia

przedemerytalnego, i nakazanie organowi rentowemu wyliczenia wysokości

emerytury A.W. pomimo, iż nie spełniała podstawowego warunku do przyznania

prawa do świadczenia przedemerytalnego – w postaci posiadania wymaganego

okresu zatrudnienia.”, bowiem w dacie złożenia tego wniosku – stosownie do

ustaleń organu rentowego – ubezpieczona legitymowała się stażem pracy

wynoszącym 27 lat 1 miesiąc i 27 dni, zamiast wymaganego 35-letniego okresu

zatrudnienia uprawniającego do emerytury (art. 37k ust. 1 pkt 3 ustawy o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu). W uzasadnieniu kasacji pełnomocnik

organu rentowego wyraził przy tym opinię, że rozstrzygnięcie prawne przyjęte w

zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego w W. jest niezgodne z dotyczącym

interpretacji i stosowania art. 37k ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu poglądem prawnym wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

19 marca 2003 r. (III UZP 1/03 – OSNAPiUS z 2003 r. nr 13 poz. 317), a następnie

także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2003 r. (III UZP 6/03), a

przy

tym:

„wyliczanie

wysokości

emerytury

na

każde

żądanie

starosty

powodowałoby niejednokrotnie zaliczanie przez pracowników urzędu powiatowego

do okresów uprawniających do emerytury – okresów, które z mocy obowiązujących

przepisów nie mogą być do nich zaliczane. Ewentualne przyjęcie, iż wnioskodawca

posiada okres 35-letni uprawniający do świadczenia emerytalnego, byłoby w

oczywistej sprzeczności z późniejszym przyznaniem prawa do emerytury. Zgodnie

z art. 21 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podstawę wymiaru

emerytury dla osoby, która wcześniej pobierała świadczenie przedemerytalne na

podstawie przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, stanowi

podstawa wymiaru przyjęta do ustalenia świadczenia przedemerytalnego – w

wysokości uwzględniającej wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie

następującym po ustaleniu prawa do świadczenia przedemerytalnego albo

podstawa wymiaru ustalona na nowo w myśl art. 15. Jednocześnie art. 100 ust. 1

tejże ustawy stanowi, że prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z

dniem spełnienia wszystkich wymaganych do jego nabycia warunków, a wniosek

osoby uprawnionej i wydana następnie decyzja organu rentowego ustalająca prawo

do świadczeń i ich pobierania stanowi jedynie realizację prawa do świadczeń.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (a uprzednio

także z art. 76 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin – Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), prawo do świadczeń

określonych w tej ustawie, w tym również prawo do emerytury „powstaje z dniem

spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa”. Z kolei, art.

37k ust. 1 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi, iż

świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie

warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawo do zasiłku, jeżeli między

innymi „do dnia rozwiązania stosunku pracy, z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, osiągnęła

okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat

dla mężczyzn”, przy czym wysokość świadczenia przedemerytalnego ustalana jest

w stosunku procentowym do kwoty emerytury określonej przez organ rentowy w

decyzji

ustalającej

wysokość

emerytury

w

celu

ustalenia

świadczenia

emerytalnego, który wydaje tę decyzję na wniosek powiatowego urzędu pracy,

stosując w tym postępowaniu odpowiednio przepisy dotyczące postępowania w

sprawie świadczeń emerytalnych (art. 37k ust. 2 – ust. 4 ustawy o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu). Na tej podstawie, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia

19 marca 2003 r. (III UZP 1/03 – OSNIPUSiSP z 2003 r., nr 13 poz. 317) stwierdził,

że: „Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do odmowy ustalenia

wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego w

sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie nie spełnia warunków

posiadania wymaganego okresu zatrudnienia, od którego zależy jej prawo do

emerytury”.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że wnioskodawczyni nie

spełniła

ustawowo

świadczenia

określonego

warunku

niezbędnego

w

celu

uzyskania

przedemerytalnego,

bowiem

legitymowała

się

stażem

pracy

uprawniającym do emerytury wynoszącym 27 lat 1 miesiąc i 27 dni, a więc nie

posiadała wymaganego ustawą 35-letniego okresu zatrudnienia uprawniającego do

emerytury. W tej sytuacji, oczywiście zasadny okazał się podniesiony w kasacji

zarzut, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszenie art. 37k ust. 1 pkt 3

ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

Teza:

por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2003 r., III UZP 1/03

(OSNIPUSiSP z 2003 r. nr 13 poz. 317)