II UK 113/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 113/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku "T." sp. z o.o. w Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o interpretację prawa,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od postanowienia Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 grudnia 2010 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

oraz

poprzedzające

postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L. z dnia 21 października 2010 r., i przekazuje

sprawę temu sądowi do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r., Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie

organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Sądu

Okręgowego w L. z dnia 21 października 2010 r., którym Sąd ten stwierdził swoją

niewłaściwość do rozpoznania odwołania od decyzji organu rentowego z dnia 13

sierpnia 2010 r., uznającej - na podstawie art. 10 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 2 lipca

2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz. U. z 2010 r. Nr

220, poz. 1447 ze zm.), w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst; Dz. U. z

2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - za nieprawidłowe stanowisko wnioskodawcy „T.” Spółki z o.o. w Z. zawarte we wniosku (z dnia 15 lipca 2010 r.) w sprawie

ustalenia zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym członka zarządu spółki z

o.o. w sprawie o interpretację prawa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd drugiej

instancji wskazał, że sprawa o interpretację przepisów prawa nie należy do spraw,

o których mowa w art. 476 § 2 k.p.c., gdyż nie jest to sprawa cywilna w rozumieniu

art. 1 k.p.c.. W ocenie Sądu od zaskarżonej decyzji przysługuje odwołanie na

podstawie art. 127 k.p.a. do organu wyższego stopnia, w rozpatrywanej sprawie do Prezesa ZUS.

W skardze kasacyjnej od tego postanowienia, zaskarżając je w całości,

pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego

przez jego błędną wykładnię – art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o

swobodzie działalności gospodarczej, art. 83 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów

postępowania – art. 476 § 2 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia

w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie odwołania

wnioskodawcy, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach

zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje;

Skarga kasacyjna organu rentowego jest w pełni uzasadniona.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zawarte w

postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK 331/10, (niepublikowane),

stwierdzające, że w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego w

przedmiocie interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z

których

wynika

obowiązek

świadczenia

przez

przedsiębiorcę

składek

na

ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (art. 10 ust.

1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej) właściwy

jest sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

W szerokim uzasadnieniu tego postanowienia, wstępnie przypomniano, że w

związku z treścią art. 45, 177 i 184 Konstytucji RP oraz korespondującego z nimi

art. 1 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez

właściwy sąd, zaś sądem właściwym jest sąd powszechny. Z przedstawionych

przepisów wynika tzw. domniemanie właściwości sądów powszechnych we

wszelkich

sprawach

sądowych,

z

zastrzeżeniem,

że

właściwość

sądów

administracyjnych jest ograniczona do spraw wymienionych w ustawie, co oznacza,

że sądy administracyjne właściwe są tylko wówczas, kiedy przepis szczególny tak

stanowi. Ustawa systemowa nadto przewidziała odrębny, niż określony przez

przepisy k.p.a., tryb odwoławczy, wskazując w art. 83 ust. 2, że od decyzji organu

rentowego wydanych w zakresie indywidualnych spraw dotyczących między innymi

ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru tych

świadczeń przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad

określonych w przepisach k.p.c.

Przepis ten określa w szczególności zasadę decyzyjnego rozstrzygania

spraw indywidualnych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ust. 1), zasadę

trybu odwoławczego (od decyzji przysługuje odwołanie – „do właściwego sądu w

terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego” - ust. 2). Kontroli sądów powszechnych – sądów ubezpieczeń

społecznych nie podlegają tylko te decyzje organów administracji publicznej

właściwych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które zostały wydane

w warunkach tzw. uznania administracyjnego (swobodnego uznania) i które –

rodzajowo – zostały wyraźnie wskazane jako niepodlegające odwołaniu (por. art. 83

ust. 4 ustawy systemowej).

Ta odrębność trybu odwoławczego ustanowionego w systemie ubezpieczeń

społecznych polega i na tym, że nie ma w nim administracyjnego postępowania w

stadiach

instancyjnych,

bowiem

wszystko

na

etapie

postępowania

administracyjnego należy do Zakładu, a jedynym środkiem odwoławczym jest

„odwołanie do sądu”.

Biorąc pod uwagę wskazane przepisy (a także art. 476 § 2 i 3 k.p.c.

określający rodzaje spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych), należy uznać, że

sprawa z odwołania od interpretacji dokonanej przez organ rentowy w formie

decyzji, co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, w tym także w sprawie

ustalenia zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu

spółki, jest sprawą dotyczącą ubezpieczeń społecznych. Decyzja taka określa w

sposób istotny sytuację prawną wnioskodawcy, który co prawda nie jest nią

związany, ale nie może być obciążony jakimikolwiek daninami publicznymi,

sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim

zastosował się do uzyskanej interpretacji. Interpretacja natomiast jest wiążąca dla

organu rentowego i może zostać zmieniona wyłącznie w drodze wznowienia

postępowania. Tym właśnie, w ocenie Sądu Najwyższego, uwarunkowane zostało

stanowisko ustawodawcy, że interpretacja ta w odróżnieniu od indywidualnych

interpretacji podatkowych w ich obecnie obowiązującym kształcie przybiera formę

decyzji. Chodziło bowiem o ustanowienie takiej formy, która będzie odpowiadała

formie

rozstrzygnięć

indywidualnych

spraw

przez

Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych. Od decyzji Zakładu, zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy systemowej

przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych

w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, co sytuuje tę sprawę jako sprawę

cywilną w znaczeniu formalnym, do rozpoznania której właściwy jest sąd

powszechny (art. 1 i 2 k.p.c.). Przyjęcie administracyjnej drogi rozpoznania odwołań

od decyzji w przedmiocie interpretacji doprowadziłoby do sytuacji, w których te

same kwestie musiałyby być rozstrzygane w niezależnych pionach sądownictwa.

Warto również zauważyć, że wydanie interpretacji odnoszących się do świadczenia

składek na ubezpieczenie społeczne często jako przesłankę rozstrzygnięcia, która

będzie musiała być oceniona merytorycznie przez sąd rozpoznający odwołanie od

tej decyzji, zawierać muszą rozstrzygnięcie wykraczające poza tą ścisłą materię a

dotyczące ubezpieczeń społecznych w szerokim rozumieniu np. w zakresie

rozstrzygnięcia, czy dana osoba jest w ogóle objęta ubezpieczeniem. Również i z

tego względu taką decyzję organu rentowego można kwalifikować jako decyzję, o

której mowa w art. 476 § 2 k.p.c.

Analogiczny pogląd został wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia 5 października 2011 r., II UK 33/11 (niepublikowane), w którym m.in. przyjęto,

że błędne było przyjęte w tej sprawie założenie, jakoby sprawą cywilną w

rozumieniu art. 1 k.p.c., dla rozpoznania której właściwa jest - z mocy art. 2 k.p.c. droga przed sądem powszechnym, była wyłącznie sprawa wynikająca ze

stosunków zachodzących między podmiotami prawa cywilnego. W konsekwencji

błędnie uznano za sprawy cywilne rozpatrywane w procesie cywilnym wyłącznie

sprawy cywilne w znaczeniu materialnym, bezpodstawnie wyłączając z tego

katalogu sprawy cywilne w ujęciu formalnym, które - nie posiadając swojego źródła

w normach prawa cywilnego - zostały z woli ustawodawcy poddane kognicji

sądownictwa powszechnego i Sądu Najwyższego (art. 2 § 1 k.p.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c.