II UK 101/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UK 101/05

POSTANOWIENIE

Dnia 5 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maria Tyszel

w sprawie z wniosku I. M., J. M.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w J.

o rentę rolniczą,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 stycznia 2006 r.,

kasacji wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt III AUa …/03,

odmawia przyjęcia kasacji.

Uzasadnienie

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w J.,

decyzjami z dnia 17 stycznia 2003 r. zawiesiła małżonkom I. i J. M. wypłatę części

uzupełniającej inwalidzkich rent rolniczych. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003 r.,

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w J., uwzględniając

odwołania ubezpieczonych zmienił te decyzje w ten sposób, że przyznał im prawo

do „renty rolniczej w części uzupełniającej od dnia 1 lutego 2003 r.”, a wyrok ten

zapadł na tle następującego stanu faktycznego.

Wnioskodawcy byli współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni

19,64 ha położonego w B. W dniach 28 grudnia 1994 r. i 30 listopada 1995 r. J. M.

zawarł z W. N. nieodpłatne umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego dotyczące

odpowiednio 13,51 ha i 6,13 ha, przy czym okres dzierżawy strony w obydwu

umowach strony ustaliły na 10 lat. J. M. pozostawił do własnego użytku

przyzagrodową działkę o powierzchni 0,35 ha. W dniu 3 stycznia 1996 r. J. M.

zrzekł się na rzecz W. N. działki przyzagrodowej o powierzchni 0,35 ha, w zamian

za co dzierżawca umożliwił J. M. użytkowanie innej działki, położonej w dalekiej

odległości od zabudowań gospodarskich o powierzchni nie przekraczającej 1 ha.

Obydwie umowy dzierżawy zostały zarejestrowane w ewidencji gruntów, a od 1

czerwca 1996 r. organ rentowy rozpoczął wypłatę na rzecz wnioskodawców

inwalidzkich rent rolniczych, łącznie z częścią uzupełniającą. W 2000 r.

wnioskodawca na działce o powierzchni 1 ha uprawiał ziemniaki. Na skutek

zniszczenia tej plantacji przez dziki J. M., celem uzyskania odszkodowania za

poniesione straty, wystąpił na drogę sądową przeciwko Kołu Łowieckiemu „M.” ,

jednak jego powództwo zostało prawomocnie oddalone. Organ rentowy wstrzymał

wypłatę części uzupełniających rent rolniczych dla ubezpieczonych, uznając, że nie

zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej. Zdaniem Sądu Okręgowego uznał,

że wydane przez organ rentowy decyzje zawieszające ubezpieczonym wypłatę

części uzupełniających były nietrafne. W jego ocenie, organ rentowy nie wykazał,

by wnioskodawcy w okresie między 1 lutego 2000 r., a 31 stycznia 2003 r.

prowadzili działalność rolniczą na gruntach stanowiących ich własność, co

uzasadniałoby

zawieszenie

wypłaty

części

uzupełniających

świadczenia

rentowego.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 24

listopada 2004 r.,

uwzględniając apelację organu rentowego, zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że oddalił odwołania wnioskodawców. Sąd Apelacyjny zwrócił

uwagę, że ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego „odpowiadają tylko fragmentom

materiału dowodowego”. W ocenie Sądu odwoławczego, z akt sprawy wynika, że J.

M. na mocy pełnomocnictwa z dnia 2 grudnia 2002 r. został umocowany do

działania we wszystkich sprawach związanych z dzierżawionym przez W. N.

gospodarstwem

rolnym,

a

sposób

użytkowania

gospodarstwa

rolnego

o

powierzchni 19,64 ha stanowiącego współwłasność wnioskodawców jest odmienny

od treści pisemnej umowy dzierżawy zgłoszonej do ewidencji gruntów, zatem

faktyczny stan posiadania gruntów przez wnioskodawców nie odpowiada wymogom

ustawowym przewidzianym w art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25

ze zm.).

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego, ubezpieczeni wnieśli o jego

uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Kasację

oparto na obydwu podstawach, przewidzianych w art. 393 1 k.p.c. W ramach

podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego zarzucono niewłaściwą

wykładnię art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników,

polegającą na przyjęciu, że wnioskodawcy „pomimo wydzierżawienia gruntów

wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (...) utracili uprawnienie do części

uzupełniającej renty rolniczej” i błędne zastosowanie art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym od 2 maja 2004 r.

„przez przyjęcie, iż przepis ten (...) ma zastosowanie do wnioskodawców”. Jako

zarzut

naruszenia

zaskarżonym

wyrokiem

prawa

procesowego

wskazano

naruszenie art. 233 k.p.c. „przez przyjęcie, iż strony umowy dzierżawy dokonywały

istotnych zmian w

stanie posiadania gruntów, co nie zostało zgłoszone do

ewidencji gruntów (...)”.

Jako

okoliczność

uzasadniającą

rozpoznanie

kasacji

wskazano

na

„występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (...) dotyczące skutków

prawnych zamiany, nie zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, pomiędzy

stronami

umowy

dzierżawy

gruntu

o

powierzchni

przekraczającej

ha

wchodzącego w skład gruntów rolnych objętych umową dzierżawy, zgłoszoną w

ewidencji

gruntów

i

budynków,

na

prawo

wnioskodawców

do

części

uzupełniających rent”. Powołano się ponadto na „oczywistą zasadność kasacji

polegającą

na

błędnym

zastosowaniu

przez

Sąd

Apelacyjny

wobec

wnioskodawców przepisu art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników w brzmieniu nie obowiązującym od dnia 2 maja 2004 r. (...)” i na dowolne,

zdaniem skarżących, zinterpretowanie przez Sąd odwoławczy stanu faktycznego i

przyjęcie,

że

wnioskodawcom

nie

przysługują

części

uzupełniające

rent

inwalidzkich.

Sąd Najwyższy dokonując wstępnej oceny kasacji, wziął pod uwagę, co

następuje:

Wobec wejścia w życie z dniem 6 lutego 2005 r. ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) stosownie do jej art.

3, do rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie

ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Stosownie do art. 393 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd Najwyższy może odmówić

przyjęcia kasacji do rozpoznania, jeżeli jest oczywiście bezzasadna. Sformułowanie

podstaw przytoczonych w rozpoznawanej kasacji nie tylko nie czyni ją „oczywiście

zasadną”, lecz nie uzasadnia przyjęcia jej do rozpoznania.

Zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 233 k.p.c. pełnomocnik

nie tylko nie przedstawił uzasadnienia tego zarzutu, ale nawet nie wskazał, do

którego z dwóch jego paragrafów go odnosi. Odniesienie go do § 1 sprowadza się

wyłącznie do krytyki oceny ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku.

Autor kasacji przeoczył, że wyrażona w tym przepisie zasada swobodnej oceny

dowodów wybór określonych środków dowodowych, sposób ich przeprowadzenia

oraz ocenę, pozostawia sadowi orzekającemu. Granice tej „swobody” wyznaczają

trzy czynniki: logiczny, ustawowy oraz ideologiczny, przez który rozumie się poziom

świadomości

prawnej

sędziego,

czyli

znajomość

przepisów,

doktryny

i

orzecznictwa, a także informacje dotyczące różnych faktów życia społecznego,

kultura prawna, jak i system pozaprawnych regulacji i ocen społecznych, do których

odsyłają przepisy obowiązującego prawa. Które z tych czynników narusza

zaskarżony

wyrok,

względnie,

że

Sąd

drugiej

instancji

pominął

istotne,

wnioskowane w postępowaniu apelacyjnym, dowody przeciwne, tego w kasacji nie

wykazano. Sam fakt nieuwzględnienia wersji wydarzeń wskazywanych przez

wnioskodawców w żaden sposób nie usprawiedliwia tego zarzutu. Sąd Najwyższy

wielokrotnie już wyjaśniał w swym jednolitym, publikowanym orzecznictwie, że

zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie usprawiedliwia przedstawienie przez

stronę niezadowoloną z zaskarżonego rozstrzygnięcia własnej wersji stanu

faktycznego i własnej oceny dowodów, odmiennych od ustaleń dokonanych lub

zaakceptowanych

przez

Sąd

drugiej

instancji

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z 6 grudnia 1996 r., II UKN 22/96, OSNAP 1997, nr 13, poz. 240).

Wyjaśniał też, że Sąd Najwyższy, jako kasacyjny, nie jest sądem faktów, lecz

sądem prawa oraz, że w postępowaniu kasacyjnym niedopuszczalne jest badanie

zasadności ustaleń faktycznych sądu, ich poprawność podlega kontroli wyłącznie w

granicach skonkretyzowanych i uzasadnionych w kasacji zarzutów (por. wyrok z

dnia 18 grudnia 1997 r., II UKN 77/96 – OSNAP 1997 nr 21, poz. 427). Takich

zarzutów w kasacji nie przedstawiono, a to oznacza, że wobec braku skutecznej

podstawy z art. 3931 pkt 1 k.p.c., Sąd Najwyższy, z mocy art. 39311 § 2 k.p.c., jest

związany

ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia.

Wadliwie też zostały w skardze przedstawione kasacyjne zarzuty naruszenia

prawa materialnego. Od początku orzekania kasacyjnego, czyli od 1996 r. Sąd

Najwyższy konsekwentnie wyjaśnia, że nagminne używanie w kasacjach zwrotu:

„przez co doszło” do naruszenia prawa materialnego lub procesowego, nie jest

samo przez się, ani konkretyzacją podstawy kasacyjnej, ani jej uzasadnieniem. Tak

sformułowany zarzut uniemożliwia weryfikację jego zasadności, powodując

niedopuszczalność kasacji (postanowienie z dnia 22 maja 1997 r., II UKN 135/97 –

notka OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 9). Zastąpienie w kasacji zwrotu „przez co

doszło” zwrotem „poprzez przyjęcie” jest bez znaczenia prawnego, skoro zarzuty

naruszenia prawa materialnego autor kasacji postawił w zestawieniu ze stanem

faktycznym odmiennym od przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku, zamiast

wykazania wywodem prawnym – stosownie do art. 3931 pkt 1 w związku z art. 3933

§ 1 pkt 2 k.p.c. – błędu w wykładni wskazanych przepisów lub ich niewłaściwego

zastosowania.

Nie ma to wprawdzie wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie, jednakże Sąd

Najwyższy nie może nie zwrócić uwagi na absurdalność określenia przez

pełnomocnika wnioskodawców wartości przedmiotu zaskarżenia. Co do tego, że

wartość ta nie może być wyższa od wartości przedmiotu zaskarżenia (czyli – jak to

określił „sprawy”) istnieje pełna zgodność zarówno w orzecznictwie, jak też w

praktyce i doktrynie.

Wskazane wyżej mankamenty przytoczonych podstaw kasacyjnych są

wystarczającą przesłanką oceny kasacji jako oczywiście bezzasadnej i dlatego Sąd

Najwyższy, na podstawie powołanego art. 393 § 1 pkt 3 w związku z art. 3937 § 1

k.p.c. orzekł, jak w sentencji postanowienia.