II PZP 3/94 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 26 kwietnia 1994 r.

II PZP 3/94

Przewodniczący SSN: Krzysztof Kolasiński (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Stefania Szymańska, Maria Tyszel,

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z

powództwa Mieczysława Ł. przeciwko Hucie "O." w O. Ś., o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym,

zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Kielcach, postanowieniem z dnia 4 lutego 1994 r., [...] do

rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,

"Czy art. 231 § 4 kodeksu pracy mówiący o solidarnej odpowiedzialności

zakładów pracy utworzonych w wyniku podziału ma zastosowanie w przypadku gdy

choroba zawodowa pracownika wystąpiła w czasie przed podziałem zakładu, zaś

orzeczenie o uszczerbku na zdrowiu spowodowanym ta chorą miało miejsce już po

podziale zakładu?"

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Jeżeli choroba zawodowa wystąpiła u pracownika w czasie przed

podziałem zakładu pracy a orzeczenie o uszczerbku na zdrowiu spowodowanym tą chorobą zostało wydane po podziale zakładu, to za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy powstałe przed zmianami organizacyjnymi odpowiadają na zasadzie art. 231 § 4 k.p. solidarnie zakłady pracy utworzone w wyniku

podziału zakładu.

Uzasadnienie

Rozważane zagadnienie prawne zostało przedstawione do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Kielcach w związku z następującym stanem faktycznym. Powód Mieczysław Ł.

zatrudniony był w Hucie "O." na odlewni żeliwa od 1964 r. do 1990 r. Od grudnia

1990 r. przeszedł na rentę inwalidzka z ogólnego stanu zdrowia. W sierpniu 1993 r.

Państwowy Inspektor Sanitarny stwierdził u niego chorobę zawodową - pylicę, a

Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia ustaliła w październiku 1993

r. uszczerbek na zdrowiu w 35% spowodowany tą chorobą.

Z Huty "O." zostało wyodrębnionych w styczniu 1993 r. pięć zakładów pracy,

a mianowicie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Wdrożeniowe w O., PrzedsiębiorstwoBudowy Maszyn, Zakład Walcowni SA w O. i Zakład Odlewni SA w O.

Powód żądał w powództwie z dnia 22 listopada 1993 r. ustalenia podmiotu

zobowiązanego do zapłaty odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego chorobą zawodową i zasądzenia z tego tytułu odszkodowania. Huta "O."

w odpowiedzi na pozew zajęła stanowisko, że za uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawodową odpowiadają solidarnie na zasadzie art 231 § 4 k.p.

wszystkie zakłady pracy powstałe w wyniku podziału huty i wniosła o przypozwanie

zakładów pracy powstałych w wyniku podziału Huty.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Ostrowcu Świętokrzyskim wyrokiem z dnia 1

grudnia 1993 r. zasądził od pozwanej Huty "O." na rzecz powoda żądaną kwotę jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu, spowodowanego

chorobą zawodową. W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy stwierdził, że w sprawie

nie ma zastosowania art. 231 § 4 k. p. przewidujący odpowiedzialność solidarną

zakładów pracy powstałych w wyniku podziału zakładu, skoro powód nie został

przejęty jako pracownik któregoś z powstałych w wyniku podziału zakładów.

W rewizji od tego wyroku pozwany zarzucił, iż Sąd Rejonowy nie uwzględnił

wniosku pozwanego o przypozwanie zakładów pracy powstałych w wyniku podziału

Huty. Rewizja wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie solidarnie od

wszystkich powstałych w wyniku podziału Huty zakładów pracy kwoty jednorazowego odszkodowania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach rozpoznając rewizję powziął wątpliwość, czy jeżeli choroba zawodowa powstała przed podziałem zakładu pracy, a stwierdzona została po jego podziale, to ma zastosowanie

odpowiedzialność solidarna zakładów pracy powstałych w wyniku podziału na

zasadzie art. 231 § 4 k.p. W uzasadnieniu zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki

wyraził wątpliwość co do trafności poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego, iż art. 32 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975

r. oświadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity

tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 30, poz. 144 ze zm.), który stanowi, że za zakład pracy od

którego przysługuje odszkodowanie uważa się zakład zatrudniający, pracownika w

czasie kiedy stwierdzono uszczerbek na zdrowiu, a jeżeli nie był on wtedy narażony

na powstanie choroby zawodowej, to zakład pracy w którym ostatnio był pracownik

na nią narażony, wyklucza odpowiedzialność zakładu, który powstał już po

stwierdzeniu choroby zawodowej.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Między korespondującymi ze sobą przepisami art. 32 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy

z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych a art. 231 § 4 k. p. nie zachodzi kolizja. Pierwszy z tych przepisów

dotyczy sytuacji, gdy pracownik zmienił zakład pracy, a drugi przypadku, w którym

nastąpiły zmiany organizacyjne po stronie zakładu pracy.

Ustawa z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych nie reguluje w ogóle następstw przekształceń organizacyjnych po stronie zakładu pracy. Za przyjęciem szerokiej wykładni art. 32 ust. 2

pkt 2 tej ustawy, zmierzającej do objęcia hipotezą normy w nim zawartej poza

przypadkami zmiany zatrudnienia także zmian organizacyjnych po stronie zakładu

pracy nie przemawiają przekonywujące argumenty. Norma ta reguluje wprost sytuację dwóch zakładów pracy - zakładu, w którym pracownik był zatrudniony w

czasie kiedy stwierdzono u niego uszczerbek na zdrowiu i zakładu, w którym był on

ostatnio narażony na powstanie tej choroby. Odpowiedzialność tego drugiego

zakładu pracy ma miejsce wówczas, gdy pracownik nie był w tym pierwszym narażony na powstanie choroby zawodowej. Pośrednio norma ta zwalnia z odpowiedzialności wszystkie inne zakłady pracy, w których dany pracownik był zatrudniony i to bez względu na to, czy był w nich narażony na powstanie choroby

zawodowej. Przepis ten nie wspomina o żadnych przekształceniach organizacyjnych

po stronie zakładu pracy. Nie pozostaje przez to w kolizji z art. 231 k.p., który w

całości dotyczy następstw różnych przekształceń organizacyjnych zakładu pracy - §

1 połączenia zakładów pracy, § 2 przejęcia zakładu w całości lub w części przez inny

zakład, a § 3 podziału zakładu. Natomiast § 4 wskazuje podmiot odpowiedzialny za

zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed wyżej określonymi zmianami organizacyjnymi.

Między art. 231 § 1, § 2 i § 3 a § 4 nie ma ścisłej korelacji. Art. 231 § 1, § 2 i §

3 wskazują kto staje się stroną stosunku pracy wobec pracownika po zmianach organizacyjnych, a § 4 kto odpowiada ze zobowiązania za stosunku pracy powstałe

przed zmianami organizacyjnymi. Stroną stosunku pracy może stać się zakład pracy

po zmianach organizacyjnych jedynie w stosunku do przejętego pracownika. Wymóg

taki nie jest natomiast konieczny i rzeczywiście nie występuje w § 4 tego artykułu dla

wskazania zakładu pracy, który odpowiada za zobowiązania ze stosunku pracy

powstałe przed zmianami organizacyjnymi. Tak więc w przypadku podziału zakładu

pracy odpowiadają solidarnie na zasadzie art. 231 § 4 k.p. za zobowiązania powstałe

przed zmianami organizacyjnymi zakłady pracy utworzone w wyniku podziału

zakładu także wobec byłych pracowników, a w tym rencistów i emerytów.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. podjął uchwałę

jak w sentencji.