II PZP 3/05 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 5 maja 2005 r.

II PZP 3/05

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. sprawy z powództwa Dariusza R. przeciwko Przedsiębiorstwu Ogólnobudowlanemu „E.” w K. - Edwarda P. o

wynagrodzenie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem

Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2005 r. [...]

„Czy w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca

prawny reprezentujący stronę będącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2

lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz.1807) jest

zobowiązany do składania oświadczenia, że nie pozostaje w stosunku pracy zgodnie

z art. 89 § 3 kpc ?”

p o d j ą ł uchwałę:

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych radca

prawny reprezentujący stronę (osobę fizyczną), będącą przedsiębiorcą (art. 4

ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.) nie jest obowiązany do składania oświadczenia,

że nie pozostaje w stosunku pracy (art. 89 § 3 k.p.c.).

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało na tle następującego stanu faktycznego. Wyrokiem z dnia 18 listopada

2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie, w

sprawie o zapłatę wynagrodzenia, częściowo uwzględnił żądanie pozwu, zasądzając

od pozwanego Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego „E." - Edwarda P. w K. na

rzecz powoda Dariusza R. kwotę 19.576,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia

7 grudnia 2002 r. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Powyższy wyrok zaskarżyły apelacją obie strony postępowania, przy czym

pełnomocnik - radca prawny, wnoszący apelację w imieniu pozwanego, odmówił

usunięcia formalnego braku pełnomocnictwa procesowego w postaci złożenia

oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy wymaganego w art. 89 § 3 k.p.c.

W piśmie z dnia 11 lutego 2005 r. pełnomocnik wskazał, że wymóg złożenia oświadczenia, dotyczy pełnomocnictw udzielonych przez osobę fizyczną, a w rozpoznawanej sprawie pełnomocnictwa udzielił przedsiębiorca, powołał się przy tym na treść art.

4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze

zm.), który wyraźnie wyodrębnił przedsiębiorców, tj. osoby fizyczne prowadzące

działalność gospodarczą oraz pozostałe osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami,

a także na treść art. 8 ust. 2 tej ustawy, ograniczającego świadczenie pomocy prawnej tylko w stosunku do osób fizycznych, niezawierającego zaś takich ograniczeń w

odniesieniu do przedsiębiorców. Pełnomocnik podkreślił, że z uregulowaniem powyższym koresponduje norma art. 89 § 3 k.p.c., nakładająca obowiązek złożenia

oświadczenia tylko w przypadku udzielenia radcy prawnemu pełnomocnictwa przez

osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą. Pozwany, którego reprezentuje w postępowaniu, jest przedsiębiorcą prowadzącym we własnym imieniu działalność gospodarczą, nie zachodzi więc konieczność składania przedmiotowego oświadczenia.

Sąd Apelacyjny podzielił argumentację pełnomocnika, iż osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą należy stosownie do treści przepisu art. 4 ust. 1

ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173,

poz. 1807 ze zm.) traktować jako przedsiębiorcę, a w konsekwencji przyjąć, iż ograniczenia, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz w art. 89 §

3 k.p.c., nie dotyczą radcy prawnego reprezentującego taką osobę. Sąd drugiej instancji, wskazał także na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III

CZP 37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20), że w sprawie gospodarczej radca prawny

reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie jest obowiązany składać oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c. Podkreślił iż uchwała zapadła

na kanwie sprawy gospodarczej, a ponadto w samej jej treści wyraźnie zawężono ją

do spraw gospodarczych, co rodzi wątpliwość czy argumentacja zawarta w jej uza-

sadnieniu będzie miała odniesienie do spraw innego rodzaju, w tym spraw pracowniczych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze,

ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 171)

wprowadzono do Kodeksu postępowania cywilnego art. 89 § 3 i dokonane zostały

zmiany w obu ustawach korporacyjnych. W myśl art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych, zawód radcy prawnego może być wykonywany w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej w formach (kancelarii lub

spółki) tamże określonych, z zastrzeżeniem, że pomoc prawną osobom fizycznym

radca prawny może świadczyć tylko w ramach wykonywania zawodu w kancelarii

radcy prawnego lub w spółkach bez jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy.

Przepisy art. 89 § 3 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych dotyczą

świadczenia pomocy prawnej tylko osobom fizycznym, uzasadniona jest więc wysunięta w pytaniu prawnym wątpliwość, czy obowiązek złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 k.p.c., odnosi się także do radcy prawnego reprezentującego

przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego

regulujące instytucję pełnomocnictwa nie pozwalają - jak podkreślił Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 1997 r., III CZP

116/96 (OSNC 1997 nr 2, poz. 13) - wyjaśnić statusu prawnego wymienionych w nich

zawodowych pełnomocników. W tym zakresie niezbędne jest odwołanie się do przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Przepis art. 4 ust. 1 tej

ustawy stanowi, że wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu

pomocy prawnej podmiotom gospodarczym, jednostkom organizacyjnym oraz osobom fizycznym z wyłączeniem spraw rodzinnych, opiekuńczych i karnych. Z chwilą

wejścia w życie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - przepisy wprowadzające ustawę

o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 121, poz. 770) pojęcie „podmiotu gospodarczego” zostało zastąpione pojęciem „przedsiębiorcy”. Definicję przedsiębiorcy

zawierał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), a obecnie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2

lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze

zm.), zgodnie z którym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna,

osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna

ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność

gospodarczą. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP

37/01 (OSNC 2002 nr 2, poz. 20) zawarto tezę, iż „w sprawie gospodarczej radca

prawny reprezentujący przedsiębiorcę, będącego osobą fizyczną, nie składa oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c.”.

Analogicznie kwestia ta przedstawia się w sprawach pracowniczych oraz w

sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego, gdyż o statusie przedsiębiorcy osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą - nie przesądza charakter

sprawy, w jakiej występuje. Na rzecz przedsiębiorców będących osobami fizycznymi

radcowie prawni mogli przed nowelizacją dokonaną powołaną ustawą z dnia 22 maja

1997 r. świadczyć pomoc prawną na podstawie art. 24 ustawy o działalności gospodarczej. Uregulowaniu zawartemu w ustawie ustrojowej odpowiada postanowienie

art. 89 § 3 k.p.c., nakładające obowiązek złożenia oświadczenia tylko w wypadku

udzielenia pełnomocnictwa radcy prawnemu przez osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu powołanych powyżej przepisów. W sprawach pracowniczych,

jeżeli pracodawca jest jednocześnie przedsiębiorcą, to brak racjonalnych podstaw do

sztucznego rozdzielania jego ról dla potrzeb postępowania.

Podobny pogląd, dotyczący spraw z zakresu ubezpieczenia społecznego - jeżeli radca prawny reprezentuje osobę fizyczną, będącą przedsiębiorcą (płatnikiem

składek) - zawarty został w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2005

r., II UZ 68/04 (dotąd niepublikowane).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienie prawne, jak w uchwale.