II PZP 14/08 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 4 lutego 2009 r.

II PZP 14/08

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), SSN Romualda Spyt,

Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy z

powództwa Eweliny K. przeciwko Sylwii P. - prowadzącej Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe w Ż. o zapłatę, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 2 grudnia 2008 r. [...]

„Czy w świetle przepisu art. 47 § 2 pkt 1a k.p.c. w pierwszej instancji w sprawach z zakresu prawa pracy sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników jest

właściwy do rozpoznania oprócz roszczeń wymienionych wprost w treści tego przepisu, jedynie roszczeń bezpośrednio z nich wywodzonych czy też jest uprawniony do

rozpoznania, także innych roszczeń ze stosunku pracy dochodzonych w jednym pozwie ?"

p o d j ą ł uchwałę:

W przypadku, gdy wśród roszczeń z zakresu prawa pracy dochodzonych

w jednym postępowaniu (art. 191 i 193 § 1 k.p.c.) znajduje się roszczenie, do

rozpoznania którego w pierwszej instancji właściwy jest sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników (art. 47 § 2 pkt 1 lit. a

k.p.c.), sąd w takim samym składzie właściwy jest także do rozpoznania pozostałych roszczeń.

Uzasadnienie

Przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego. W pozwie z dnia 6 czerwca 2008 r. powódka Ewelina K.

domagała się zasądzenia od pozwanej Sylwii P. prowadzącej Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe w Ż. kwoty 3.378 zł tytułem odszkodowania w związku z rozwiąza-

niem umowy o pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów prawa

pracy. Ponadto dochodziła zasądzenia ekwiwalentu pieniężnego za 10 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego za 2008 r. w wysokości 536 zł oraz zwrotu niesłusznie potrąconego wynagrodzenia w kwocie 500 zł. W toku postępowania powódka rozszerzyła żądanie pozwu domagając się także zasądzenia na jej rzecz wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.

Wyrokiem z dnia 12 września 2008 r. [...] Sąd Rejonowy w Żaganiu, po rozpoznaniu sprawy w składzie jednego sędziego zawodowego i dwóch ławników, umorzył

postępowanie w części dotyczącej roszczenia o zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za

niewykorzystany urlop wypoczynkowy; zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę

103 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu niesłusznie dokonanego potracenia z

wynagrodzenia, nadając w tym zakresie wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności; w pozostałym zakresie powództwo oddalił. W apelacji powódka wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania pozwu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia wobec nierozpoznania istoty sprawy. W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie.

Rozpatrując apelację Sąd Okręgowy w Zielonej Górze powziął wątpliwości w

zakresie wykładni art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. Trudności wzbudziła interpretacja użytego w treści wskazanego przepisu sformułowania „łącznie z nimi dochodzone roszczenia". W ocenie Sądu Okręgowego, możliwa jest interpretacja zakładająca, iż

przez roszczenia te należy rozumieć jedynie roszczenia pozostające w ścisłym

związku z roszczeniami wymienionymi wprost w jego treści i z nich wywodzone.

Przyjąć można również odmienną wykładnię, że roszczenia łączące się z roszczeniem np. o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę, to wszelkie

roszczenia wywodzone ze stosunku pracy. Zdaniem Sądu wyjaśnienie powyższej

wątpliwości ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzyganej sprawy, bowiem od wykładni

tego przepisu uzależnione jest stwierdzenie, czy Sąd pierwszej instancji rozpoznał

sprawę w składzie właściwym. Sąd ten orzekając w składzie ławniczym rozstrzygnął

bowiem nie tylko o zasadności roszczenia o odszkodowanie z tytułu naruszenia

przepisów o wypowiadaniu stosunku pracy, ale także w przedmiocie roszczenia o

wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop oraz zwrot niesłusznie potrąconego wynagrodzenia. Przyjęcie

zatem, że sąd w składzie wyznaczonym przez art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. nie jest

uprawniony do orzekania w kwestii roszczeń, które można by określić mianem „pobocznych", prowadziłoby do konkluzji, że postępowanie w tej części, zgodnie z podglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 18 grudnia 1968 r., III CZP

119/68, (OSNCP 1969 nr 4, poz. 23), dotknięte jest nieważnością na podstawie art.

379 pkt 4 k.p.c.

Przedstawiając argumenty przemawiające za ścisłą wykładnią przepisu art. 47

§ 2 pkt 1 lit. a k.p.c., Sąd Okręgowy wskazał, że obecne brzmienie art. 47 § 1 i 2

k.p.c. stanowi przejaw tendencji do ograniczania udziału czynnika społecznego w

sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Kolejnym nowelizacjom, w tym ustawie z dnia

15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766), zmieniającej treść art. 47 k.p.c.,

towarzyszyło przekonanie, że istnieje potrzeba „zminimalizowania instytucji sądów

ławniczych na rzecz sądownictwa zawodowego”, wysoko kwalifikowanego. W uzasadnieniu przedmiotowego projektu nowelizacji odnosząc się stricte do spraw z zakresu prawa pracy wskazano, że doświadczenie w tej dziedzinie prawa, które mają

prezentować ławnicy przy rozpatrywaniu spraw, jest obecnie w zasadzie trudne do

uzyskania, a pomoc ławnika przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy nieznaczna. Sąd

zajmuje się bowiem ścisłą interpretacją skomplikowanych przepisów prawa pracy.

Argumentowano, że skład ławniczy powinien rozpoznawać jedynie sprawy, w których

ocena danego przypadku z punktu widzenia doświadczenia życiowego czy sprawiedliwości społecznej może okazać się przydatna. Tę kategorię spraw odzwierciedla

właśnie obecny kształt art. 47 § 2 pkt 1 lit. a, b, c k.p.c. (uzasadnienie rządowego

projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw - druk nr 639).

Mając na względzie intencje, które towarzyszyły ustawodawcy nowelizującemu przepisy odnoszące się do kwestii składu sądu, w tym art. 47 k.p.c., Sąd drugiej instancji

wskazał, iż można przyjąć, że jedyną zasługującą na uwzględnienie wykładnią

przedmiotowego przepisu powinna być wykładnia ścisła (zwężająca). Skoro bowiem

ustawodawca poprzez kolejne zmiany przepisów postępowania cywilnego dąży do

ograniczenia kategorii spraw rozpoznawanych z udziałem czynnika społecznego, to

za niedopuszczalną należałoby uznać interpretację, sformułowania „łącznie dochodzone roszczenia”, prowadzącą do rozszerzenia kompetencji sądu orzekającego w

składzie ławniczym. W ocenie Sądu analiza roszczeń zgłoszonych przez powódkę w

przedmiotowej sprawie prowadzi do wniosku, że są to roszczenia „poboczne", wysu-

nięte w zasadzie „przy okazji" powództwa głównego. Można zatem podnieść, że poza

okolicznością, iż wywodzone są one z tego samego stosunku pracy i dochodzone

przeciwko temu samemu pracodawcy, to tak naprawdę nie pozostają w jakimkolwiek

związku z roszczeniem głównym. W istocie zatem roszczenia te winny zostać wyłączone i stać się przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego już jednak

przez sąd w składzie jednoosobowym. Sąd drugiej instancji wskazał także, że dokonując wykładni literalnej art. 47 § 2 pkt 1lit. a k.p.c., należy zauważyć wyłączenie z

katalogu roszczeń wskazanych w pierwszej części przepisu roszczenia o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia

oraz rozwiązania stosunku pracy, i umieszczenie go na końcu, po zwrocie „oraz

łącznie z nimi dochodzone roszczenia". Roszczenie o odszkodowanie, o którym

mowa, w art. 45 § 1 k.p. jest roszczeniem równorzędnym z roszczeniami o uznanie

bezskuteczności wypowiedzenia bądź o przywrócenie do pracy, a zatem powinno

być ono wymienione wraz z innymi roszczeniami w pierwszej części przepisu. Można

jednak przyjąć, że umieszczenie roszczenia o odszkodowanie w końcowej części

przepisu stanowi czytelny sygnał, iż sąd w składzie ławniczym nie jest uprawniony do

rozpoznawania innych roszczeń poza roszczeniem o odszkodowanie. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że roszczenie o odszkodowanie, oprócz roszczenia o przywrócenie do pracy, bądź uznanie bezskuteczności wypowiedzenia, jest jedynym pozostającym w bezpośrednim związku z żądaniem ustalenia wadliwości wypowiedzenia bądź rozwiązania stosunku pracy. W świetle powyższego poglądu nie byłoby

również podstaw, aby przyjąć inną wykładnię w stosunku do roszczeń o przywrócenie do pracy, bądź uznanie bezskuteczności wypowiedzenia, pomimo iż wymienione

są one w pierwszej części przepisu. Skoro bowiem są to roszczenia równorzędne z

roszczeniem o odszkodowanie, to powinno się do nich stosować te same reguły, co

w konsekwencji prowadziłoby do stwierdzenia, że roszczenie te są jedynymi, do których rozpoznania właściwy jest sąd w składzie ławniczym. W tym stanie rzeczy zwrot

„łącznie z nimi dochodzone roszczenia", należałoby odnosić jedynie do roszczeń o

ustalenie, nawiązanie i wygaśnięcie stosunku pracy, z którymi może się łączyć wiele

innych roszczeń z nich wywodzonych, a niewymienionych przez ustawodawcę, ze

względu na potrzebę unikania zbytniej kazuistyki. Również redakcja art. 47 § 2 pkt 1

lit. a k.p.c. prowadzić może do wniosku, że przez roszczenia „łącznie z nimi dochodzone" należy rozumieć jedynie te, które pozostają z nimi w bezpośrednim związku.

Poszukując argumentów przemawiających za ścieśniającą wykładnią przepisu art. 47

§ 2 pkt 1 lit. a k.p.c., Sąd drugiej instancji odwołał się posiłkowo także do art. 17 pkt 1

k.p.c., w którym ustawodawca posłużył się tożsamym sformułowaniem wskazując, że

do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z

nimi dochodzone roszczenia majątkowe. Należy mieć przy tym na uwadze, że art. 17

k.p.c. stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 16 k.p.c., zgodnie z którą to

sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem tych, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych. Intencja ustawodawcy do ograniczenia kategorii spraw rozpoznawanych przez sądy okręgowe jest zatem czytelna. W świetle tych

okoliczności trudno przyjąć, że przez roszczenia majątkowe dochodzone łącznie z

roszczeniami niemajątkowymi, o których mowa w art. 17 pkt 1 k.p.c. należy rozumieć

wszelkie roszczenia, choćby niepozostające w związku z roszczeniem głównym.

Prowadziłoby to bowiem do konieczności rozstrzygania przez sądy okręgowe także o

roszczeniach drobnych, niespełniających wymogów określonych w pkt 4 przedmiotowego przepisu. Jednocześnie można stwierdzić, że wykładni przepisów, w szczególności wykładni dokonywanej w ramach jednego aktu prawnego, towarzyszyć powinno przekonanie o racjonalności i konsekwencji prawodawcy. W związku z tym

należałoby przyjąć, że sformułowania „łącznie z nimi dochodzone roszczenie" użyte

zarówno w art. 17 pkt 1 k.p.c., jak i art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., mają tożsamy ładunek znaczeniowy.

Z kolei wskazując na argumenty przemawiające za dopuszczalnością rozpoznania przez sąd w składzie ławniczym także roszczeń niepozostających w ścisłym

związku z roszczeniami wymienionymi wprost w treści art. 47 § 2 pkt 1 lit a k.p.c. Sąd

Okręgowy wskazał, że treść art. 17 pkt 1 k.p.c. może stanowić punkt wyjścia do konstruowania wniosków odmiennych od przedstawionych powyżej. W ocenie Sądu nie

sposób polemizować na gruncie art. 16 i 17 k.p.c. z tezą, iż intencją ustawodawcy

było ustanowienie właściwości rzeczowej sądów okręgowych jedynie w stosunku do

spraw o większym stopniu skomplikowania, w których wartość przedmiotu sporu jest

znaczna, to jednak należy zauważyć, że przewidziano od tej zasady kilka istotnych

wyjątków, wskazujących niejako na prymat zasady łącznego rozpoznania spraw przy

zachowaniu tożsamości podmiotów postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał, że

co prawda do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o roszczenia majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy

złotych, jednak zgodnie z art. 21 k.p.c., jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość. W ten sposób może dojść do sytuacji, w której sąd okrę-

gowy będzie rzeczowo właściwy do rozpoznania w istocie drobnych spraw, tylko ze

względu na okoliczność, że powód domagał się ich zaspokojenia w jednym pozwie.

Podobna sytuacja będzie miała miejsce, gdy w myśl art. 193 § 2 k.p.c. powód w toku

postępowania zmieni żądanie pozwu, występując z nowym żądaniem obok pierwotnego. Wtedy bowiem, gdy zmiana taka nastąpi w sądzie rejonowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który jest dla zmienionego powództwa rzeczowo i miejscowo właściwy. Ponownie zatem sąd okręgowy rozstrzygnie także o roszczeniach, które w świetle art. 17 k.p.c. nie należą do jego właściwości. Nie ulega wątpliwości, zdaniem Sądu Okręgowego, że trudno obronić tezę, iż

użyte w art. 17 pkt 1 k.p.c. i art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. sformułowania stanowiące w

zasadzie przedmiot niniejszych rozważań należy rozumieć odmiennie. Sąd powołał

także treść art. 191 k.p.c., zgodnie z którym powód może dochodzić jednym pozwem

kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, bez względu na okoliczność,

czy pozostają one ze sobą w związku. Odnosząc się do roszczeń z zakresu prawa

pracy i wykładni art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. Sąd Okręgowy stwierdził, że przyjęcie

koncepcji, iż skład ławniczy nie jest właściwy do rozpoznania roszczeń „pobocznych"

prowadziłoby do ich wyłączenia i odrębnego rozpoznania. W podsumowaniu Sąd

drugiej instancji uznał, że uregulowania Kodeksu postępowania cywilnego dają niejednokrotnie prymat zasadzie łącznego rozpoznania sprawy, która wypiera nawet

przepisy stanowiące o właściwości rzeczowej sądu, można więc uznać za uzasadniony postulat, że zasada ta powinna prowadzić do rozszerzającej wykładni przepisu

art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. i przyjęcia, że sąd w składzie ławniczym jest uprawniony

do rozpoznania także roszczeń niezwiązanych bezpośrednio i niewywodzonych z

roszczenia wymienionego wprost w treści tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wstępnie należy zauważyć, że przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie

prawne (jego sformułowanie) dotyczy wykładni art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., która nie

ma większego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.

W istocie wątpliwość Sądu Okręgowego - jak wynika z uzasadnienia postanowienia o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wyżej powołanego

zagadnienia prawnego - sprowadza się do pytania o dopuszczalność dochodzenia

przeciwko pozwanemu pracodawcy w jednym postępowaniu kilku roszczeń z za-

kresu prawa pracy. Wątpliwość ta więc dotyczy tzw. przedmiotowej kumulacji roszczeń w sytuacji, gdy do rozpoznania poszczególnych roszczeń jest właściwy, zgodnie z art. 47 § 1 i § 2 k.p.c., sąd w różnym składzie, a więc bądź w składzie jednego

sędziego, bądź w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, a w konsekwencji, przesądzenia, czy do rozpoznania połączonych roszczeń

właściwy jest sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. Jeżeli powyższa kumulacja roszczeń byłaby niedopuszczalna, to - mając na

względzie stan faktyczny sprawy, przy rozpoznawaniu której wystąpiło to zagadnienie - rozpoznanie przez sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i

dwóch ławników roszczeń powódki o ekwiwalent za niewykorzystany urlop i o zwrot

niesłusznie dokonanego potrącenia z wynagrodzenia za pracę, do rozpoznania których, gdyby były dochodzone odrębnie, właściwy byłby sąd w składzie jednego sędziego, stanowiłoby naruszenie przepisów o składzie sądu. Zgodnie z art. 379 pkt 4

k.p.c. w sytuacji, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa,

zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd drugiej instancji ma obowiązek wziąć

pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).

Sąd Okręgowy nie sformułował w treści pytania wyżej przedstawionego problemu granic dopuszczalności kumulacji roszczeń z zakresu prawa pracy, lecz zwrócił się o wykładnię art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. Odpowiedź na postawione przez ten

Sąd pytanie nie rozstrzygałaby problemu, czy kumulacja roszczeń, która wystąpiła w

sprawie, była dopuszczalna i czy sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników

był właściwy do rozpoznania skumulowanych roszczeń. Przepis art. 47 § 2 pkt 1 lit. a

k.p.c. stanowi, że w pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy: „o ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy”. Wskazany przepis przewiduje właściwość

sądu w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników dla

skumulowanych w pozwie roszczeń, gdy jednym z roszczeń podlegających kumulacji

jest roszczenie o ustalenia istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o

uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy

lub o przywrócenie poprzednich warunków pracy i płacy. Tym samym pośrednio po-

twierdza on dopuszczalność kumulacji z jednym z wyżej wymienionych roszczeń innych roszczeń łącznie z nim dochodzonych, niezależnie od tego, czy do rozpoznania

poszczególnych innych roszczeń właściwy jest sąd w składzie jednego sędziego, czy

też w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. W okolicznościach sprawy, powódka w pozwie skumulowała roszczenia w stosunku do pozwanej o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o

pracę na czas określony, o ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop i o zwrot

niesłusznie potrąconego wynagrodzenia, nie dochodząc roszczenia o przywrócenie

do pracy (nota bene nieprzysługującego w razie niezgodnego z prawem wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę zawartej na czas określony), a więc wykładnia użytego w art. 47 § 2 pkt 1 lit. a określenia „łącznie z nimi dochodzone roszczenia” nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia zagadnienia dopuszczalności występującej w sprawie kumulacji roszczeń i właściwości sądu w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników do rozpoznania powództwa.

Przechodząc do istoty wątpliwości Sądu, trzeba zauważyć, że ustawodawca,

wprowadzając ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych

innych ustaw, podział roszczeń w sprawach z zakresu prawa pracy na rozpoznawane w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i w składzie jednego sędziego

jako przewodniczącego i dwóch ławników, ograniczył się do nadania nowego

brzmienia przepisom art. 47 k.p.c., nie wprowadzając żadnych zmian w innych przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a w szczególności w przepisach regulujących przedmiotową kumulację roszczeń w postępowaniu cywilnym i zmianę powództwa. Wykładnia tych przepisów w sytuacji, gdy ustawodawca nie dokonał ich

zmiany i nie uwzględniają one w swojej treści nowego rozwiązania prawnego, gdy

chodzi o określenie składu sądu właściwego do rozpatrzenia w pierwszej instancji

roszczeń z zakresu prawa pracy, może rodzić problemy, stąd mimo niedostatków w

samym sformułowaniu zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia,

Sąd Najwyższy uznał potrzebę podjęcia uchwały, odpowiadającej na przedstawione

w uzasadnieniu postanowienia wątpliwości Sądu Okręgowego, dotyczące dopuszczalności przedmiotowej kumulacji roszczeń z zakresu prawa pracy, gdy do rozpoznania poszczególnych roszczeń właściwy jest sąd w różnym składzie, a także

składu sądu, w jakim powinna zostać rozpoznane powództwo, jeżeli kumulacja jest

dopuszczalna.

Zagadnienie dopuszczalności przedmiotowej kumulacji roszczeń dochodzonych przez powoda od pozwanego w procesie jest uregulowane w art. 191 k.p.c.

(tzw. pierwotna kumulacja roszczeń w pozwie) i w art. 193 k.p.c., (tzw. następcza

kumulacja roszczeń w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji w następstwie zmiany powództwa przez powoda). Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, które regulują postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy, nie

zawierają szczególnej regulacji dotyczącej przedmiotowej kumulacji roszczeń w tym

postępowaniu, mają więc zastosowanie przepisy ogólne.

Na podstawie przepisów art. 191 i 193 k.p.c. jest dopuszczalne dochodzenie

przez pracownika w jednym postępowaniu kilku roszczeń ze stosunku pracy, gdy do

rozpoznania poszczególnych roszczeń jest właściwy, zgodnie z art. 47 § 1 i 2 k.p.c.,

sąd w różnym składzie (bądź w składzie jednego sędziego, bądź w składzie jednego

sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników). W przepisach art. 191 i art. 193

k.p.c. nie został wymieniony różny skład sądu, w którym są rozpoznawane poszczególne roszczenia jako okoliczność wyłączająca dopuszczalność dochodzenia tych

roszczeń w jednym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 191 k.p.c. „powód może

dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu,

jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania oraz jeżeli sąd jest właściwy ze względu na ogólną wartość roszczeń, a ponadto - gdy roszczenia są różnego

rodzaju - o tyle tylko, o ile dla któregokolwiek z tych roszczeń nie jest przewidziane

postępowanie odrębne ani też nie zachodzi niewłaściwość sądu według przepisów o

właściwości bez względu na wartość przedmiotu sporu.” Oznacza to, że dopuszczalność kumulacji roszczeń nie zależy od żadnych związków faktycznych lub prawnych

zachodzących między tymi roszczeniami. Możliwe jest więc objęcie jednym pozwem

kilku samodzielnych roszczeń, między którymi może, ale nie musi, zachodzić łączność prawna lub faktyczna. Powszechnie przyjmuje się, że przedmiotowa kumulacja

roszczeń może obejmować różne żądania, zmierzające zarówno do zasądzenia dochodzonego roszczenia, jak i ustalenia lub ukształtowania prawa lub stosunku prawnego. Dopuszczalność kumulacji przedmiotowej tak różnorodnych roszczeń w jednym postępowaniu zależna jest od następujących warunków: (1) każde z połączonych w pozwie roszczeń musi podlegać rozpatrzeniu w ramach tego samego trybu

postępowania, (2) jeżeli w pozwie są łączone roszczenia różnego rodzaju, to te roszczenia muszą podlegać rozpatrzeniu w tym samym rodzaju postępowania, a więc w

postępowaniu zwykłym lub w jednym z postępowań odrębnych; niedopuszczalne jest

więc łączenie roszczeń rozpatrywanych w zwykłym postępowaniu procesowym z

roszczeniami należącymi do postępowania odrębnego oraz łączenie roszczeń należących do różnych postępowań odrębnych, (3) objęte pozwem roszczenia muszą

należeć do właściwości rzeczowej sądu, do którego wnoszony jest pozew. Objęcie

jednym pozwem roszczeń różnego rodzaju jest dopuszczalne w wypadkach, w których na podstawie przepisów o właściwości rzeczowej sądu ta właściwość dla każdego z dochodzonych roszczeń będzie taka sama, tzn. właściwy będzie sąd rejonowy lub sąd okręgowy. Jeżeli w jednym pozwie jest łączone kilka roszczeń jednego

rodzaju, to sąd musi być właściwy ze względu na ogólną wartość roszczeń.

Na podstawie art. 193 § 1 k.p.c. zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli

nie wpływa na właściwość sądu. Zmiana powództwa, która polega na wystąpieniu

przez powoda z nowym roszczeniem obok pierwotnego, jest tzw. następczą kumulacją roszczeń. Przy takiej zmianie powództwa muszą zostać spełnione warunki określone w art. 191 k.p.c.

Innymi słowy w obu przywołanych przepisach nie został ustanowiony warunek,

że kumulacja roszczeń w postępowaniu jest dopuszczalna wówczas, gdy do rozpatrzenia poszczególnych roszczeń jest właściwy sąd w takim samym składzie (jednego sędziego lub jednego sędziego jako przewodniczącego z udziałem dwóch ławników). Ustawodawca także w żadnym innym przepisie nie wyłączył dopuszczalności

kumulacji roszczeń, do których rozpatrzenia właściwy jest sąd w składzie jednego

sędziego, i roszczeń, do których rozpatrzenia właściwy jest sąd w składzie jednego

sędziego i dwóch ławników, ani też nie określił szczególnych warunków, na jakich

może nastąpić kumulacja takich roszczeń, pozostawiając bez zmiany regulacje dotyczące przedmiotowej kumulacji roszczeń, mimo wprowadzenia podziału roszczeń w

sprawach z zakresu prawa pracy na rozpoznawane w składzie jednego sędziego i w

składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników. Wyłączenie lub

ograniczenie kumulacji roszczeń z sprawach z zakresu prawa pracy, gdy do rozpoznania poszczególnych roszczeń właściwy jest sąd w różnym składzie, wymagałoby

dokonania przez ustawodawcę zmiany regulacji prawnej i nie jest możliwe jego wywiedzenie w drodze wykładni prawa. Tak więc dopuszczalna jest kumulacja roszczeń

z zakresu prawa pracy, gdy do rozpatrzenia poszczególnych roszczeń jest właściwy

zgodnie z art. 47 § 1 i 2 k.p.c. sąd w różnym składzie, a nie zachodzą jednocześnie

przesłanki wyłączające kumulację określone w przepisach art. 191 i 193 k.p.c.

Rozpoznawanie spraw przez sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników stanowi wyjątek od zasady, iż w pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w

składzie jednego sędziego. Jeżeli więc wśród roszczeń podlegających kumulacji

znajduje się roszczenie, do rozpoznania którego jest właściwy sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, to skład właściwy do rozpoznania skumulowanych roszczeń musi zapewniać realizację tego wyjątku. W konsekwencji sąd w składzie jednego sędziego i dwóch ławników należy uznać za właściwy do rozpoznania wszystkich skumulowanych roszczeń.

Tym się kierując, powzięto uchwałę jak w sentencji.