II PZ 8/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 8/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa G. Ż.

przeciwko Zjednoczonym Przedsiębiorstwom Rozrywkowym S.A.

z udziałem Fundacji F. z siedzibą w W.

o odszkodowanie i zadośćuczynienie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 maja 2011 r.,

na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 grudnia 2010 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych postanowił oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Sądu

Apelacyjnego w […] od orzekania w sprawie z powództwa G. Ż. przeciwko

Zjednoczonym

Przedsiębiorstwom

Rozrywkowym

SA

o

odszkodowanie

i

zadośćuczynienie.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że powódka we wniosku

argumentowała, iż podstawą do wyłączenia wskazanych sędziów są „elementy,

zarówno natury emocjonalnej, jak i merytorycznej, m.in. niechęć do powódki

przejawiająca się w sposobie prowadzenia sprawy i jej traktowaniu, czego

dowodem jest znajdujące się w aktach sprawy nagranie z przebiegu rozprawy z

dnia 13 maja 2010 r.” Zdaniem powódki, sposób prowadzenia sprawy polegał

między innymi na uniemożliwianiu jej swobody wypowiedzi. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, powódka nie podała w swoim wniosku żadnych okoliczności, które

wskazywałyby, stosownie do treści przepisu art. 49 k.p.c., że między nią a

wymienionymi sędziami zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby

wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów.

Pełnomocnik powódki wniósł na powyższe postanowienie zażalenie,

wnosząc o jego uchylenie i wyłączenie wskazanych sędziów od orzekania w

przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono: „Po dokładnym zapoznaniu się z

treścią postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2010 roku - na uwagę

zasługuje przede wszystkim fakt, iż: w ogóle nie odniesiono się w sposób

merytoryczny do zarzutów wskazanych we wniosku o wyłączenie sędziów z dnia:

22.10.2010 roku. Powołano tylko w sposób ogólny treść art. 49 k.p.c. ze

wskazaniem na różnorodne stany faktyczne, które może obejmować ten artykuł

oraz doświadczenie życiowe. Argumentacja taka jest niewystarczająca - zwłaszcza

w świetle załączonego do akt sprawy nagrania na płycie CD z przebiegu ostatniej

rozprawy.” Zakwestionowano także tezę Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którą

Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera żadnych wskazówek co do tego, kiedy

między sędzią a stroną zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby

wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego, stwierdzając, że „nawet jeśli

norma ta ma charakter dość ogólny, to jednak istnieje w tej mierze już dość bogate

orzecznictwo sądowe.”

Podkreślono dalej, że „przedstawione dowody wyraźnie wskazują, iż sprawa

ta nie jest prowadzona w sposób bezstronny. Zastanawiające jest również to, że

Sąd całkowicie pominął milczeniem treści nagrane na płycie CD w ewidentny

sposób

wskazujące

na

naruszenie

zasady

bezstronności.

Można

tylko

skonstatować to w taki sposób, że: wtedy kiedy brakuje Sądowi argumentów do

odparcia zarzutów - brakuje również merytorycznego odniesienia się do sprawy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesione zażalenie jest niedopuszczalne w świetle przepisów Kodeksu

postępowania cywilnego. Sąd Najwyższy podziela w całości poglądy wyrażone w

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2010 r., II PZ 44/10

(niepublikowanym). Zwraca się w nim uwagę, że postanowienia Sądu drugiej

instancji o charakterze procesowym podlegają zaskarżeniu do Sądu Najwyższego

zażaleniem wyłącznie w sytuacjach wyraźnie w przepisach określonych (art. 394 1 §

1 i 2 k.p.c.). Zażalenia na inne postanowienia do Sądu Najwyższego nie

przysługują. Dopuszczalność zażalenia (na postanowienie inne, niż odrzucenie

skargi kasacyjnej oraz co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji), zależy w pierwszej kolejności od tego, czy

zostało wniesione w sprawie, w której w ogóle skarga kasacyjna przysługuje (art.

3941 § 2 k.p.c.). Zatem nawet orzeczenia spełniające pozostałe kryteria - będące

postanowieniami Sądu drugiej instancji kończącymi postępowanie w sprawie - nie

zawsze są zaskarżalne do Sądu Najwyższego. Z tej przyczyny dopuszczalność

zażalenia jest oceniana indywidualnie w każdej sprawie.

Trafnie również w powyższym postanowieniu wywiedziono odnośnie do

drugiego kryterium wynikającego z art. 3941 § 2 k.p.c. w postaci charakteru

postanowienia „kończącego postępowanie w sprawie", stwierdzając, że nie budzi

wątpliwości, iż w żadnym razie nie jest takim postanowieniem rozstrzygnięcie

wniosku strony o wyłączenie sędziego. Rozstrzygnięcie takiego wniosku nie

dotyczy wszak istoty sprawy i ma charakter uboczny w stosunku do postępowania

w sprawie, rozumianego, jako postępowanie zmierzające do przesądzenia o

przedmiocie procesu. Treść art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, że

wyliczenie postanowień, na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego, jest

wyczerpujące. W tym katalogu aktualnie nie mieści się postanowienie Sądu drugiej

instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. Chociaż bowiem Trybunał

Konstytucyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, orzekł, że art. 3941 § 2

k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia

sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w

postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1

Konstytucji (OTK-A 2010 nr 5, poz.46), to zakresowy charakter tego orzeczenia

odnoszący się do treści normatywnej pominiętej w przepisie oznacza, że Trybunał

nie orzekł o niekonstytucyjności tego, co w art. 394 1 § 2 k.p.c. zostało przez

ustawodawcę uregulowane, lecz stwierdził niezgodność z Konstytucją RP treści

normatywnej, której w przepisie brakuje. „Zwyczajnym" skutkiem stwierdzenia przez

Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności jest utrata mocy obowiązującej

zakwestionowanej regulacji. Treść, która została w przepisie pominięta, nie może

utracić mocy obowiązującej, bo w ogóle nie posiada ona takiej mocy, skoro

ustawodawca

wyłączył

ją

z

przepisu.

Orzeczeniu

stwierdzającemu

niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określoną treść

normatywną,

można

przypisać

tylko

i

wyłącznie

skutek

ustalający

niekonstytucyjność pominięcia i zobowiązujący prawodawcę do stosownej zmiany

tego przepisu, niezbędnej dla realizacji norm konstytucyjnych. Taki wniosek płynie z

uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., w

którym wskazano, między innymi, że „niniejsza sprawa dotyczyła jednak pominięcia

ustawodawczego, a wówczas Trybunał wskazuje na konieczność podjęcia przez

ustawodawcę stosownych działań. Mogą one przewidywać różne rozwiązania, w

tym także można ewentualnie sugerować, że rozszerzenie zakresu kontroli

postanowień sądu drugiej instancji może nastąpić w drodze zażalenia do

równorzędnego

składu

sądu

odwoławczego.

Bez

działania

ustawodawcy

jednakowoż realizacja skutków przewidzianych w art. 190 ust. 4 Konstytucji nie jest

automatyczna. Wyrok Trybunału eliminuje brak zażalenia na postanowienie

oddalające, zgłoszony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, wniosek o

wyłączenie sędziego. Jest to jednak operacja, która sama przez się nie eliminuje

braku

w

Kodeksie

postępowania

cywilnego

normy

generalnej,

wyraźnie

wysławiającej zasadę zaskarżalności postanowień sądu drugiej instancji w kwestii

oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego (podobnie zresztą jak i postanowień

odrzucających wniosek o wyłączenie jako oczywiście bezzasadny, niezależnie od

tego, przed sądem jakiej instancji został zgłoszony)”. Dlatego też skutkiem

stwierdzenia niekonstytucyjności art. 3941 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim nie

przewiduje

możliwości

zaskarżenia

postanowienia

sądu

drugiej

instancji

oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w postępowaniu przed tym

sądem jest zobowiązanie ustawodawcy do dokonania stosownej zmiany przepisów.

Dopóki jednak taka regulacja nie zostanie wprowadzona do Kodeksu postępowania

cywilnego, dopóty brak będzie podstawy normatywnej dla uznania dopuszczalności

zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji w tym przedmiocie, skoro takiej

możliwości nie przewiduje art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. w aktualnym brzmieniu,

wymieniający wyczerpująco, jak wyżej wskazano, te postanowienia Sądu

odwoławczego, na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art.

39821 i w związku z art. 373 oraz art. 370 k.p.c. postanowił jak w sentencji.