II PZ 7/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 7/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa A. N.

przeciwko Poczcie Polskiej Spółce Akcyjnej w W.

o zadośćuczynienie i rentę uzupełniającą,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 maja 2011 r.,

na skutek zażalenia powoda na postanowienie zawarte punkcie trzecim wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 27 października 2010 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie i opłatą od apelacji

powoda obciąża Skarb Państwa,

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 718 zł

(siedemset osiemnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 27 października 2010 r. oddalił apelacje powoda

A. N. i pozwanego pracodawcy Poczty Polskiej S.A. w W. od wyroku Sądu

Okręgowego w E. z 7 lipca 2010 r. i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa

(Sądu Okręgowego w E.) 6.720 zł tytułem opłaty od oddalonej apelacji oraz nakazał

ściągnąć tą kwotę „z roszczenia zasądzonego na rzecz powoda”. Powód dochodził

zadośćuczynienia oraz renty uzupełniającej w związku z wypadkiem i został

zwolniony przez Sąd w całości od kosztów sądowych. Sąd Okręgowy w E.

wyrokiem z 7 lipca 2010 r. uwzględnił powództwo w 1/5 (zasądził 30.000 zł

zadośćuczynienia wobec żądania 150.000 zł oraz miesięcznie po 300 zł renty

uzupełniającej wobec żądanej w kwocie 1.500 zł). Oddalając powództwo w

pozostałym zakresie, obciążył w takim samym stosunku strony, czyli w 4/5 powoda

i w 1/5 pozwanego, opłatą od pozwu i zasądził od powoda na rzecz Skarbu

Państwa (Sądu Okręgowego w E.) 6.720 zł (4/5 z opłaty w sprawie w wysokości

8.400 zł), którą to kwotę nakazał ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz

powoda (art. 113 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych

wymaga

proporcjonalnego

ściągnięcia

opłaty

z

zasądzonego

roszczenia). W apelacji powód żądał wyższego zadośćuczynienia oraz renty

uzupełniającej. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 168.809 zł. Sąd

Apelacyjny oddalił apelację powoda i orzekł o opłacie od apelacji powoda w punkcie

trzecim wyroku, w ten sposób, że zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w E. kwotę 6.720 zł, którą nakazał ściągnąć z roszczenia

zasądzonego na rzecz powoda – na podstawie art. 113 ust. 2 ustawy o kosztach

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej: ustawa o ksc) .

Powód w zażaleniu na orzeczenie Sądu Apelacyjnego obciążające go opłatą

sądową w kwocie 6.720 zł zarzucił naruszenie art. 113 ust. 2 i ust. 5 ustawy o ksc

wobec błędnej interpretacji i przyjęcia, że zasądzone odszkodowanie przez Sąd

pierwszej instancji daje podstawę do obciążenia go kosztami procesu za drugą

instancję w sytuacji oddalenia jego apelacji, ewentualnie art. 102 k.p.c. i art. 113

ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wobec ich

niezastosowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazano, że powód był zwolniony w

całości od kosztów sądowych i zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 10 oraz art. 100 ustawy o

ksc nie miał obowiązku ich uiszczania. Skarb Państwa nie poniósł opłat sądowych

(wpisu od pozwu i apelacji). Przepis art. 113 ust. 5 ustawy o ksc stanowi, że

przepisu ust. 2 tego artykułu nie stosuje się do opłat, których nie miał obowiązku

uiścić Skarb Państwa. Zatem obciążenie powoda opłatami sądowymi w kwocie

6.720 zł było nieuprawnione. Apelacja została oddalona i prawo wniesienia

odwołania instancyjnego jest ustrojowym prawem gwarantowanym konstytucyjnie

(art. 45, art. 78 i art. 175) oraz przepisami prawa międzynarodowego, w tym

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 6 Konwencji).

Powód nie mógł być zatem obciążony opłatą sądową za postępowanie apelacyjne.

Na tej podstawie wniósł o zmianę orzeczenia przez uchylenie zasądzonej opłaty w

kwocie 6.720 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego w kwocie

718 zł.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Powód został

obciążony opłatą od apelacji bez podstawy prawnej. W lakonicznym uzasadnieniu

Sąd Apelacyjny podał, że podstawę stanowi art. 113 ust. 2 ustawy o ksc.

Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o ksc, kosztami sądowymi, których strona

nie miała obowiązku uiścić, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji

obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim

zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Z kolei przepis

art. 113 ust. 2 stanowi, że koszty nieobciążające przeciwnika sąd w orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji nakazuje ściągnąć z roszczenia zasądzonego na

rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie.

Regulacja powyższa nie ma zastosowania, gdy powództwo lub apelacja

strony zwolnionej od kosztów sądowych - z mocy orzeczenia sądu lub z mocy

ustawy - zostaną oddalone.

Natomiast uwzględnienie powództwa choćby w części przez Sąd pierwszej

instancji nie pozwala na obciążenie powoda opłatą od apelacji, która została

oddalona, a powód również w postępowaniu apelacyjnym korzystał ze zwolnienia

od kosztów sądowych.

Koszty sądowe (w tym przypadku opłaty), od ponoszenia których strona jest

zwolniona, rozlicza się tylko w odniesieniu do wyniku sprawy rozstrzyganej w danej

instancji. Wyraźnie (gramatycznie) stanowią tak przepisy art. 113 ust. 1 i 2 ustawy o

ksc.

Rozliczenie kosztów w instancji, oznacza orzeczenie o kosztach za daną

instancję. Opłaty sądowe są tu pochodne od żądania (wartości przedmiotu sporu i

zaskarżenia) i podlegają rozliczeniu w danej instancji (art. 108 k.p.c. i art. 113 ust. 1

i 2 ustawy o ksc). Podlegają też instancyjnej kontroli odwoławczej (art. 394 § 1 pkt 9

k.p.c., art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Przeciwne stanowisko byłoby sprzeczne z celem instytucji zwolnienia od

kosztów sądowych. Składa się

ona wszak na konstytucyjne prawo do sądu.

Procesowe zachowanie strony nie może być ograniczone obawą, że w przypadku

niepowodzenia powództwa lub środka odwoławczego strona zostanie obciążona

kosztami sądowymi, od ponoszenia których była uprzednio zwolniona z mocy

ustawy lub orzeczenia sądu. W takiej sytuacji ponoszenie tych kosztów jest

powinnością państwa (art. 45 ust. 1 Konstytucji; także art. 6 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności).

Tylko uwzględnienie apelacji, choćby w części, pozwalałoby Sądowi

Apelacyjnemu na zastosowanie art. 113 ust. 2 ustawy o ksc, z tym zastrzeżeniem,

że wierzytelność o zwrot Skarbowi Państwa opłaty od oddalonej apelacji mogłaby

obciążać

tylko

roszczenie

uwzględnione

w

tej

instancji

(postępowaniu

apelacyjnym). Mylny może być tu zwrot z art. 113 ust. 2, że sąd nakazuje koszty

nieobciążające przeciwnika ściągnąć z „roszczenia zasądzonego na rzecz strony”,

gdyż chodzi w nim o roszczenie uwzględnione (zasądzone) na rzecz strony w danej

instancji. Skoro strona zwolniona od kosztów sądowych ma prawo do wniesienia

apelacji a nawet skargi kasacyjnej, to jej niepowodzenie w tych instancjach (w

przypadku oddalenia apelacji i skargi kasacyjnej) przy przeciwnym stanowisku

prowadziłoby do obciążenia jej kosztami tych instancji z roszczenia zasądzonego

jej w pierwszej instancji (uwzględnionego nawet w nieznacznej części). Zwolnienie

od kosztów, a inaczej zapewnienie prawa do sądu, czyli do rozstrzygnięcia sprawy,

byłoby wówczas w istocie pozorne.

Innymi słowy zwolnienie powoda w całości od kosztów sądowych wyraża się

w tym, że to Skarb Państwa obciążają te koszty, gdy powództwo lub jego apelacja

zostają oddalone.

Nie był uprawniony zarzut naruszenia art. 113 ust. 5 ustawy o ksc, gdyż

przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy powodem jest Skarb Państwa.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 16 § 1 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 1 pkt 2 i § 3 k.p.c. oraz art. 39821 k.p.c.

Uwzględnienie zażalenia nakazywało orzec o kosztach postępowania

zażaleniowego na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c. Na

zasądzone koszty składa się opłata od zażalenia (30 zł), opłata skarbowa od

pełnomocnictwa (17 zł) oraz żądane wynagrodzenie pełnomocnika, które jest

odpowiednie do wartości przedmiotu zaskarżenia (spornej opłaty) i zgodne z

przepisami § 2 ust. 2 oraz § 6 pkt 4 i § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.