II PZ 50/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 50/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa J. R.

przeciwko S. S.A. z siedzibą w P.

o odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego w P.

z dnia 21 czerwca 2010 r.,

1. oddala zażalenie;

2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej

kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z 23 listopada 2009 r., zasądził od pozwanej S.

S.A. na rzecz powoda J. R. kwotę 17.710,50 zł z ustawowymi odsetkami, ponadto

zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu

kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego w pierwszej instancji) i nakazał

pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa (kasy Sądu Rejonowego)

kwotę 886 zł tytułem kosztów sądowych - opłaty od pozwu, od której powód był

zwolniony.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego wniosła strona pozwana, domagając

się zmiany zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie powództwa

i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu, w tym

kosztów zastępstwa procesowego.

Z kolei powód wniósł zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Rejonowego

postanowienie zawierające rozstrzygnięcie o kosztach procesu za pierwszą

instancję. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie

od strony pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu w kwocie 2.280 zł w

miejsce zasądzonej kwoty 1.800 zł. Pełnomocnik powoda podniósł w zażaleniu, że

zaskarżone orzeczenie o kosztach procesu należnych powodowi uwzględnia

jedynie koszty zastępstwa procesowego sprawowanego przez radcę prawnego

przed sądem pierwszej instancji z pominięciem kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu incydentalnym. Sąd Rejonowy przeoczył bowiem, że powód –

zastępowany przez radcę prawnego - wniósł w toku postępowania zażalenie do

Sądu Okręgowego na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Zażalenie to zostało uwzględnione, a uchylając zaskarżone postanowienie o

zawieszeniu postępowania, Sąd Okręgowy pozostawił Sądowi Rejonowemu

rozstrzygnięcie o zgłoszonym w zażaleniu wniosku o przyznanie kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Okręgowy w P. połączył rozpoznanie apelacji strony pozwanej

i zażalenia powoda. Wyrokiem z 19 lutego 2010 r., , uwzględnił w całości apelację

strony pozwanej i zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że

oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.800 zł

tytułem

zwrotu

kosztów

procesu

(kosztów

zastępstwa

procesowego),

a

nieuiszczonymi przez powoda kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (punkt

I.). Tym samym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił zażalenie powoda na zawarte

w wyroku Sądu Rejonowego postanowienie o kosztach procesu (punkt II.).

Wreszcie, Sąd Okręgowy obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego

i zażaleniowego, zasądzając od niego na rzecz strony pozwanej z tego tytułu

łączną kwotę 900 zł, bez wyodrębnienia kosztów procesu wynikających z

wniesienia apelacji i zażalenia (punkt III.).

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda

jego pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w całości – czyli zarówno w części

uwzględniającej apelację strony pozwanej (punkt I.), jak i w części oddalającej

zażalenie

powoda

(punkt

II.)

oraz

orzekającej

o kosztach

postępowania

apelacyjnego i zażaleniowego (punkt III.). Jednocześnie w skardze kasacyjnej nie

sformułowano jakichkolwiek zarzutów odnoszących się do tej części wyroku, w

której nastąpiło oddalenie zażalenia powoda na zawarte w wyroku Sądu

Rejonowego rozstrzygnięcie o kosztach procesu w pierwszej instancji, ani do tej, w

której orzeczono o kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego. Skarga

kasacyjna została bowiem oparta wyłącznie na podstawie naruszenia prawa

materialnego. Z tej przyczyny Sąd Okręgowy wezwał pełnomocnika powoda do

wyjaśnienia, czy zaskarżył skargą kasacyjną także zawarte w wyroku Sądu

Okręgowego rozstrzygnięcie o oddaleniu zażalenia i rozstrzygnięciu o kosztach

postępowania zażaleniowego. Na wezwanie to pełnomocnik powoda potwierdził,

że skargą kasacyjną zaskarżył wyrok w całości.

Postanowieniem z 21 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy odrzucił skargę

kasacyjną powoda w części, w jakiej powód zaskarżył wyrok tego Sądu w punkcie

II., w którym oddalono zażalenie powoda na zawarte w wyroku Sądu Rejonowego

postanowienie o kosztach procesu za postępowanie w pierwszej instancji, oraz w

punkcie III., w którym rozstrzygnięto o kosztach postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej Sąd

Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna

przysługuje jedynie od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku

lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania

kończących postępowanie w sprawie. Tymczasem pełnomocnik powoda zaskarżył

wyrok Sądu Okręgowego także w części, w której orzeczono o oddaleniu zażalenia

powoda na postanowienie o kosztach procesu za pierwszą instancję oraz o

należnych stronie pozwanej kosztach postępowania zażaleniowego wywołanego

tym zażaleniem. Pomimo formalnego zawarcia tych rozstrzygnięć w wyroku, mają

one charakter postanowień, od których nie przysługuje skarga kasacyjna. Sąd

drugiej instancji ma obowiązek odrzucić niedopuszczalną skargę kasacyjną na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy odrzucił

jako niedopuszczalną skargę kasacyjną powoda w części, w jakiej zaskarżono nią

postanowienie Sądu Okręgowego o oddaleniu zażalenia powoda na zawarte w

wyroku Sądu Rejonowego postanowienie o kosztach procesu za pierwszą instancję

oraz orzeczono o kosztach postępowania zażaleniowego.

Zażalenie na postanowienie o częściowym odrzuceniu skargi kasacyjnej

złożył pełnomocnik powoda. Zarzucając naruszenie art. 398 6 § 2 k.p.c. oraz art.

3984 § 1 k.p.c.,

wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że odrzucając skargę kasacyjną Sąd

Okręgowy przeoczył, iż rozpatrując łącznie apelację strony pozwanej (punkt I.) i

zażalenie powoda (punkt II.) nie dokonał rozdziału kosztów na koszty postępowania

pierwszoinstancyjnego oraz pozostałe koszty, a zatem uzasadnione było

kwestionowanie całego wyroku. Przyjmując niedopuszczalność skargi kasacyjnej w

odrzuconej części, Sąd Okręgowy dokonał niedopuszczalnej merytorycznej oceny

wniesionej skargi, zamiast ograniczyć się do badania jej formalnej strony. Tego

rodzaju badanie środka zaskarżenia dopuszczalne byłoby w przypadku wniesienia

przez stronę wyłącznie zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji co do

kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji. Nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi kasacyjnej w części dotyczącej

niesprecyzowanych

w

wyroku

kosztów

postępowania.

Orzeczenie

Sądu

Okręgowego jest niesłuszne także z tej przyczyny, że w razie korzystnego dla

powoda rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy o wniesionej przez powoda skardze

kasacyjnej,

powodowi

przysługiwać

powinny

także

koszty

postępowania

pierwszoinstancyjnego.

W odpowiedzi na zażalenie strona pozwana wniosła o jego oddalenie i

zasądzenie od powoda na jej rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione.

Zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem art. 398 4 § 1 k.p.c. jest

niezrozumiały, ponieważ pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie wyjaśnił w

uzasadnieniu zażalenia, w jaki sposób miałoby dojść do naruszenia tego przepisu,

który

definiuje elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna

powoda została odrzucona przez Sąd Okręgowy nie z powodu niespełnienia przez

skarżącego wymagań konstrukcyjnych tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia,

przewidzianych w art. 3984 § 1 k.p.c., lecz z tej przyczyny, że zaskarżone nią

(zawarte w wyroku Sądu Okręgowego) postanowienie o oddaleniu zażalenia

powoda na (zawarte w wyroku Sądu Rejonowego) postanowienie o rozliczeniu

kosztów procesu za pierwszą instancję oraz postanowienie o zasądzeniu od

powoda na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego są

orzeczeniami, które nie podlegają zaskarżeniu skargą kasacyjną. Podstawą

formalną odrzucenia skargi kasacyjnej był art. 398 6 § 2 k.p.c. w związku z art. 3981

§ 1 k.p.c. Zarzutu naruszenia tego ostatniego przepisu pełnomocnik skarżącego nie

formułuje w zażaleniu.

Nie ma racji skarżący, kiedy twierdzi, że rozpatrując łącznie apelację strony

pozwanej (punkt I.) i zażalenie powoda (punkt II.) Sąd Okręgowy nie dokonał

rozdziału kosztów na koszty postępowania pierwszoinstancyjnego oraz pozostałe

koszty, co uzasadniało kwestionowanie w postępowaniu kasacyjnym całego

wyroku. O kosztach procesu przed Sądem pierwszej instancji Sąd Okręgowy orzekł

w punkcie I. W punkcie III. zawarte zostało natomiast rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania apelacyjnego i zażaleniowego, a zatem w zaskarżonym skargą

kasacyjną wyroku nastąpiło jednoznaczne rozdzielnie kosztów procesu na koszty

poniesione w postępowaniu w pierwszej instancji (punkt I.) oraz pozostałe koszty

(punkt III.). Nie jest również uzasadniony zarzut skarżącego, że stwierdzając

niedopuszczalność skargi kasacyjnej w odrzuconej części, Sąd Okręgowy dokonał

niedopuszczalnej merytorycznej oceny wniesionej skargi, zamiast ograniczyć się

do badania jej formalnej strony. Odrzucenie skargi kasacyjnej jest zawsze wynikiem

badania wyłącznie warunków formalnych (dopuszczalności skargi ze względu na

przedmiot sprawy i wartość przedmiotu zaskarżenia, wniesienia jej w terminie,

spełnienia przez skarżącego wymagań konstrukcyjnych skargi, uiszczenia należnej

opłaty, uzupełnienia w terminie braków formalnych). Odrzucenie skargi nigdy nie

jest rezultatem merytorycznej oceny jej zasadności. Nie jest również uzasadniony

pogląd skarżącego, że jedynym środkiem prawnym zapewniającym powodowi

ochronę jego praw była w opisanej sytuacji skarga kasacyjna.

Należy zgodzić się z poglądem Sądu Okręgowego, że na zawarte w wyroku

sądu drugiej instancji rozstrzygnięcie o oddaleniu zażalenia wniesionego od

postanowienia wydanego przez sąd pierwszej instancji nie przysługuje skarga

kasacyjna. Od wyroku Sądu Rejonowego zostały wniesione do Sądu Okręgowego

dwa środki odwoławcze - strona pozwana wniosła apelację, zaś powód zażalenie

na zawarte w tym wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Sąd Okręgowy mógł

(a może nawet powinien był) rozstrzygnąć osobno (w oddzielnych orzeczeniach) o

obydwu tych środkach odwoławczych - wyrokiem o apelacji strony pozwanej (w

sprawie VI Pa …/10) i oddzielnym postanowieniem o zażaleniu powoda (w sprawie

VI Pz ../10). Postanowienie Sądu Okręgowego (wydane w sprawie VI Pz …/10)

miałoby wówczas treść obejmującą oddalenie zażalenia powoda oraz zasądzenie

od

powoda

zażaleniowego.

na

rzecz

Nie

strony

ulegałoby

pozwanej

wówczas

zwrotu

kosztów

jakiejkolwiek

postępowania

wątpliwości,

że

od

postanowienia Sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie

Sądu pierwszej instancji nie przysługuje skarga kasacyjna (art. 398 1 § 1 k.p.c.).

Postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie sądu

pierwszej instancji (choćby zawarte w wyroku tego sądu) dotyczące kosztów

procesu nie jest objęte katalogiem orzeczeń podlegających zaskarżeniu skargą

kasacyjną, nie jest bowiem ani wyrokiem, ani postanowieniem w przedmiocie

odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, a tylko tego rodzaju orzeczenia

sądu drugiej instancji mieszczą się w katalogu przewidzianym w art. 398 1 § 1 k.p.c.

Od postanowienia Sądu drugiej instancji oddalającego zażalenie na postanowienie

Sądu pierwszej instancji (także zawarte w wyroku tego Sądu) nie przysługiwałoby

powodowi również zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 394 1 § 1 i 2 k.p.c.). Nie

jest zatem możliwe potraktowanie wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika

powoda skargi kasacyjnej jako zażalenia (por. uchwałę połączonych Izb Cywilnej

oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r.,

III CZP 27/71, OSNCP 1973 nr 1, poz. 1, oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia

11 października 1995 r., III CZP 138/95, OSNC 1996 nr 2, poz. 20 i z dnia 3 lutego

2009 r., I PZP 5/08, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 132), skoro od postanowienia sądu

drugiej instancji oddalającego zażalenie na zawarte w wyroku sądu pierwszej

instancji rozstrzygnięcie o kosztach procesu nie przysługuje ani skarga kasacyjna,

ani zażalenie.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że prawidłowo oceniono

niedopuszczalność zaskarżenia skargą kasacyjną zawartego w wyroku Sądu

Okręgowego rozstrzygnięcia o oddaleniu zażalenia na postanowienie wydane przez

Sąd Rejonowy w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu.

Jeśli natomiast chodzi o zawarte w wyroku Sądu Okręgowego postanowienie

zasądzające od powoda na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów postępowania

zażaleniowego, to możliwe byłoby jedynie uznanie, że od tego orzeczenia powód

mógł wnieść zażalenie na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. Przepis ten

przewiduje

możliwość

wniesienia

do

Sądu

Najwyższego

zażalenia

na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Ta zmiana treści art. 3941 §

1 k.p.c. (obowiązująca poczynając od 22 maja 2009 r.) jest konsekwencją wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05 (OTK-A 2007 nr 2,

poz. 32). W zakresie opisanym w art. 3941 § 1 k.p.c. (co do orzeczenia sądu drugiej

instancji o kosztach procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji) strona może wnieść zażalenie, jeżeli nie składa skargi

kasacyjnej. Powód nie mógłby wnieść skargi kasacyjnej od wydanego przez Sąd

Okręgowy

postanowienia

oddalającego

zażalenie

na

postanowienie

Sądu

Rejonowego rozstrzygające o kosztach procesu za pierwszą instancję (niezależnie

od tego, czy postanowienie to zostało faktycznie zawarte w wyroku, czy też

zostałoby wydane oddzielenie). Dlatego nie mógł również objąć skargą kasacyjną

zawartego w wyroku Sądu Okręgowego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

zażaleniowego. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu należy zawsze traktować jako

postanowienie, choćby było zawarte w wyroku. W zakresie objętym art. 3941 § 1 pkt

2 k.p.c. na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku sądu drugiej

instancji stronie przysługuje więc zażalenie, jeżeli rozstrzygnięcie o kosztach

procesu nie jest ściśle powiązane (a w rozpoznawanej sprawie nie jest)

bezpośrednio z materią podlegającą zaskarżeniu skargą kasacyjną.

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik powoda wniósł skargę kasacyjną w

odniesieniu do zawartych w zaskarżonym nią wyroku postanowień, których nie

można było zaskarżyć tym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Jedno z tych

postanowień (o oddaleniu zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji) nie

podlegało w ogóle zaskarżeniu - ani skargą kasacyjną, ani dalszym zażaleniem.

Drugie z kolei – mogło ewentualnie podlegać zaskarżeniu zażaleniem (art. 3941 § 1

pkt 2 k.p.c.), ale na pewno nie skargą kasacyjną (art. 398 1 § 1 k.p.c.). Tymczasem

pełnomocnik powoda, zapytany o to przez Sąd Okręgowy, potwierdził zaskarżenie

skargą kasacyjną wyroku Sądu Okręgowego w całości, także w tej części, którą

mógł ewentualnie kwestionować jedynie zażaleniem.

W tych okolicznościach odrzucenie skargi kasacyjnej przez Sąd Okręgowy

na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3981 § 1 k.p.c. było w pełni

usprawiedliwione.

Skarga

kasacyjna

była

bowiem

w

odrzuconej

części

niedopuszczalna z mocy ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie

art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c. O kosztach postępowania

zażaleniowego przed Sądem Najwyższym orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.