II PZ 46/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 46/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. P.

przeciwko Carrefour Polska Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w

Warszawie

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie zawarte w punkcie 3. sentencji wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 17 czerwca 2010 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

W wyroku z dnia 17 czerwca 2010 r., w sprawie o odszkodowanie za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, Sąd

Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił zażalenie pozwanej

Carrefour Polska Spółki z o.o. w Warszawie na rozstrzygnięcie Sądu RejonowegoSądu Pracy zawarte w punkcie trzecim wyroku tego Sądu z dnia 25 marca 2010 r.,

zwalniające powódkę D. P. z obowiązku uiszczenia na rzecz pozwanej kosztów

zastępstwa procesowego w pierwszej instancji (punkt II sentencji wyroku Sądu

Okręgowego) oraz postanowił nie obciążać powódki kosztami zastępstwa

procesowego pozwanej za drugą instancję (punkt III sentencji wyroku Sądu

Okręgowego).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów zastępstwa

procesowego Sąd Okręgowy wywiódł, że skoro ustawa nie precyzuje pojęcia

"wypadków szczególnie uzasadnionych" użytego w art. 102 k.p.c., to obowiązek

ustalenia, czy występują one w danej sprawie spoczywa każdorazowo na sądzie

orzekającym, który powinien brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy.

Okolicznością przemawiającą za zastosowaniem art. 102 k.p.c. może być w

szczególności zła sytuacja materialna (bytowa) strony, czy skomplikowany

charakter sprawy. Brak jakichkolwiek ograniczeń wyliczonych choćby przykładowo

w art. 102 k.p.c. oznacza, że ustawodawca szeroko rozumie ten termin. W tej

sytuacji do "szczególnych przypadków" zaliczyć również trzeba zachowanie strony

przeciwnej, które mogło uzasadniać wytoczenie powództwa. Z kolei negatywną

przesłanką

przemawiającą

przeciwko

zastosowaniu

reguły

słuszności

jest

niewłaściwy lub oczywiście nielojalny względem przeciwnika procesowego lub sądu

sposób prowadzenia procesu przez stronę, która przegrała sprawę (np.

podejmowanie przez nią działań mających na celu zwiększenie kosztów procesu

lub jego przedłużanie przez zgłaszanie zbędnych wniosków dowodowych,

usiłowanie wprowadzenia sądu w błąd itp.). Dlatego w ocenie Sądu Okręgowego,

Sąd pierwszej instancji zasadnie nie obciążył powódki kosztami procesu.

Przemawia za tym nie tylko sytuacja rodzinna powódki, która wspólnie z mężem

utrzymuje dwoje małoletnich dzieci, ale i skomplikowany charakter sprawy.

Pozwany rozwiązał z powódką umowę o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.,

wskazując przyczynę rozwiązania. Przyczyna ta była obszerna, nie odnosiła się do

jednego

przypadku

ciężkiego

naruszenia

podstawowych

obowiązków

pracowniczych przez powódkę. Pozwany pracodawca nie podał w oświadczeniu

rozwiązującym umowę o pracę ani tego, kiedy to naruszenie miało miejsce, ani w

jakim czasie powziął o tym wiadomość. Dopiero przeprowadzone w sprawie

postępowanie dowodowe wykazało te okoliczności i pozwoliło Sądowi pierwszej

instancji poczynić ustalenie, iż nie został przekroczony termin wskazany w art. 52 §

2 k.p., wobec czego rozwiązanie umowy o pracę było prawidłowe. Wszystkie te

okoliczności powodują, że nie było podstaw do obciążenia powódki kosztami

procesu, mimo przegrania przez nią sprawy. Dlatego zażalenie pozwanej na

rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów postępowania należało

oddalić jako bezzasadne. Z tych samych przyczyn Sąd Okręgowy - mimo oddalenia

apelacji powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji - nie obciążył powódki

kosztami zastępstwa procesowego pozwanej za drugą instancję.

Na postanowienie w przedmiocie odmowy obciążenia powódki kosztami

zastępstwa procesowego należnymi pozwanej za drugą instancję, zawarte w

punkcie trzecim sentencji wyroku Sądu Okręgowego, pozwana złożyła zażalenie, w

którym wniosła o uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. Pozwana zarzuciła naruszenie

art. 98 § 1 w związku z art. 98 § 3 i 99 k.p.c. przez odmowę obciążenia strony

przegrywającej kosztami postępowania poniesionymi przez pozwaną na etapie

postępowania apelacyjnego, niezbędnymi dla celowej obrony oraz naruszenie art.

102 k.p.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w sprawie

istnieją przesłanki zwalniające stronę przegrywającą z obciążenia kosztami

postępowania apelacyjnego. Żaląca się wywiodła, że wszelkie odstępstwa od

zasady sformułowanej art. 98 § 1 k.p.c. powinny być stosowane "jedynie w drodze

wąsko rozumianego wyjątku". W ocenie pozwanej, w sprawie nie zaszły żadne

okoliczności,

uzasadnionych

które

uzasadniałyby

kosztów

obrony

odstąpienie

poniesionych

od

na

zwrotu

etapie

jej

celowych

i

postępowania

apelacyjnego, gdyż sytuacja finansowa powódki ani charakter sprawy nie

uzasadniają zastosowania art. 102 k.p.c. Istotną okolicznością jest, że powódka nie

utrzymuje małoletnich dzieci samodzielnie, lecz wraz z mężem. Poza tym mąż

powódki zeznał w trakcie przesłuchania na rozprawie w dniu 26 listopada 2009 r. o

dobrej sytuacji materialnej powódki, wynikającej z jego wysokich zarobków.

Przyczyną "wszczęcia niniejszego postępowania" było zawinione działanie

powódki, która swoimi karygodnymi zaniedbaniami doprowadziła do powstania u

pozwanej znaczących szkód majątkowych. W świetle ustaleń faktycznych sprawy

odmowa obciążenia powódki kosztami postępowania apelacyjnego jest dla

pozwanej "dalece krzywdząca i nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia".

Zdaniem żalącej się, w sprawie powinien zostać przyznany jej zwrot kosztów

procesu w wysokości określonej w zestawieniu znajdującym się w aktach sprawy

(1.532,46 zł).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zwolnienie powódki z obowiązku uiszczenia na

rzecz strony pozwanej kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą

miało oparcie w art. 102 k.p.c., w myśl którego w wypadkach szczególnie

uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów

albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Wprawdzie art. 102 k.p.c. nie może być

rozszerzająco wykładany i wyklucza uogólnienia, ale opiera się na zasadzie

słuszności i może być stosowany w zależności od konkretnego przypadku (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1981 r., IV PZ 11/81, LEX nr

8307). Ocena, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie

uzasadnione", jest pozostawiona swobodnej ocenie sądu i ocena następuje

niezależnie od przyznanego stronie zwolnienia od kosztów sądowych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, LEX nr

578136). Sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym

uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy

przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia

odstąpienie, a jeśli tak to, w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia

kosztami procesu strony przegrywającej spór (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19

maja 2006 r., III CK 221/05, LEX nr 439151; z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 192/09,

LEX nr 584735 oraz z dnia 27 maja 2010 r., II PK 359/09, LEX nr 603828).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania szeroko wypowiedział się na temat stosowania przez sądy

powszechne zasady słuszności wyrażonej w art. 102 k.p.c. i przytoczył w tym

względzie stosowne orzeczenia Sądu Najwyższego. Wywody Sądu Okręgowego

odnoszą się zarówno do kosztów postępowania w pierwszej instancji, jak i do

kosztów postępowania poniesionych w instancji odwoławczej. Skoro Sąd Okręgowy

poczynił ustalenia faktyczne, z których wynika, że powódka ma na utrzymaniu wraz

z mężem dwójkę małoletnich dzieci, zaś okoliczności, w jakich nastąpiło

rozwiązanie z powódką umowy o pracę przez pozwaną wymagały przeprowadzenia

wnikliwego postępowania dowodowego, to te dwie okoliczności stanowiły

uzasadnione przesłanki zwolnienia powódki - jako strony przegrywającej sprawę

również w drugiej instancji - z obowiązku zwrotu pozwanej kosztów procesu

poniesionych przez nią w instancji odwoławczej a zastosowanie art. 102 k.p.c. było

trafne.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie

art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.