II PZ 44/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 44/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa A. Spółki Akcyjnej

przeciwko G. S.

o odszkodowanie, zwrot należności za nierozliczone delegacje służbowe,

wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2010 r.,

zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 12 stycznia 2010

r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych […] postanowieniem

z dnia 12 stycznia 2010 r. oddalił wniosek pozwanego G. S. o wyłączenie od

rozpoznania sprawy apelacyjnej SSO Z. S., uznając iż nie zachodzą okoliczności

przewidziane przez art. 49 k.p.c.

Zażalenie na to postanowienie złożył pozwany, zarzucając naruszenie art. 49

k.p.c. w związku z art. 50 § 1 i 2 k.p.c. i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie

wniosku o wyłączenie sędziego do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienia Sądu drugiej instancji o charakterze procesowym podlegają

zaskarżeniu do Sądu Najwyższego zażaleniem wyłącznie w sytuacjach wyraźnie w

przepisach określonych (art. 3941 § 1 i 2 k.p.c.). Zażalenia na inne postanowienia

do

Sądu

Najwyższego

nie

przysługują.

Zwrócić

też należy

uwagę,

że

dopuszczalność zażalenia (na postanowienie inne, niż odrzucenie skargi kasacyjnej

oraz co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji) zależy w pierwszej kolejności od tego, czy zostało wniesione w

sprawie, w której w ogóle skarga kasacyjna przysługuje (art. 394 1 § 2 k.p.c.).

Nawet, zatem orzeczenia spełniające pozostałe kryteria - będące postanowieniami

Sądu drugiej instancji kończącymi postępowanie w sprawie - nie zawsze są

zaskarżalne do Sądu Najwyższego. Z tej przyczyny dopuszczalność zażalenia jest

oceniana indywidualnie w każdej sprawie.

Odnośnie natomiast do drugiego kryterium wynikającego z art. 394 1 § 2

k.p.c. w postaci charakteru postanowienia „kończącego postępowanie w sprawie",

to zauważyć należy, że jest nader ogólne i dotyczy całej kategorii tego rodzaju

orzeczeń. Przesłanki kwalifikowania orzeczenia jako kończącego postępowanie w

sprawie są wystarczająco wyjaśnione w znanym powszechnie orzecznictwie Sądu

Najwyższego, stąd też ograniczyć się można jedynie do stwierdzenia, że nie budzi

wątpliwości, iż w żadnym razie nie jest takim postanowieniem rozstrzygnięcie

wniosku strony o wyłączenie sędziego. Rozstrzygnięcie takiego wniosku nie

dotyczy wszak istoty sprawy i ma charakter uboczny w stosunku do postępowania

w sprawie, rozumianego, jako postępowanie zmierzające do przesądzenia o

przedmiocie procesu. Treść art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, że

wyliczenie postanowień na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego jest

wyczerpujące. W tym katalogu aktualnie nie mieści się postanowienie Sądu drugiej

instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. Chociaż bowiem Trybunał

Konstytucyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09 orzekł, że art. 394 1 § 2

k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia

sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w

postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1

Konstytucji (OTK-A 2010 nr 5, poz.46), to zakresowy charakter tego orzeczenia

odnoszący się do treści normatywnej w przepisie pominiętej oznacza, że Trybunał

nie orzekł o niekonstytucyjności tego, co w art. 394 1 § 2 k.p.c. zostało przez

ustawodawcę uregulowane, lecz stwierdził niezgodność z Konstytucją RP treści

normatywnej, której w przepisie brakuje. „Zwyczajnym" skutkiem stwierdzenia przez

Trybunału Konstytucyjnego niekonstytucyjności jest utrata mocy obowiązującej

zakwestionowanej regulacji. Treść, która została w przepisie pominięta, nie może

utracić mocy obowiązującej, bo w ogóle nie posiada ona takiej mocy, skoro

ustawodawca

wyłączył

ją

z

przepisu.

Orzeczeniu

stwierdzającemu

niekonstytucyjność przepisu w zakresie, w jakim pomija on określoną treść

normatywną,

można

przypisać

tylko

i

wyłącznie

skutek

ustalający

niekonstytucyjność pominięcia i zobowiązujący prawodawcę do stosownej zmiany

tego przepisu, niezbędnej dla realizacji norm konstytucyjnych. Taki wniosek płynie z

uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., w

którym wskazano, między innymi, że „niniejsza sprawa dotyczyła jednak pominięcia

ustawodawczego, a wówczas Trybunał wskazuje na konieczność podjęcia przez

ustawodawcę stosownych działań. Mogą one przewidywać różne rozwiązania, w

tym także można ewentualnie sugerować, że rozszerzenie zakresu kontroli

postanowień sądu drugiej instancji może nastąpić w drodze zażalenia do

równorzędnego

składu

sądu

odwoławczego.

Bez

działania

ustawodawcy

jednakowoż realizacja skutków przewidzianych w art. 190 ust. 4 Konstytucji nie jest

automatyczna. Wyrok Trybunału eliminuje brak zażalenia na postanowienie

oddalające, zgłoszony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, wniosek o

wyłączenie sędziego. Jest to jednak operacja, która sama przez się nie eliminuje

braku

w

kodeksie

postępowania

cywilnego

normy

generalnej,

wyraźnie

wysławiającej zasadę zaskarżalności postanowień sądu drugiej instancji w kwestii

oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego (podobnie zresztą jak i postanowień

odrzucających wniosek o wyłączenie jako oczywiście bezzasadny, niezależnie od

tego, przed sądem jakiej instancji został zgłoszony)”. Dlatego też skutkiem

stwierdzenia niekonstytucyjności art. 3941 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim nie

przewiduje

możliwości

zaskarżenia

postanowienia

sądu

drugiej

instancji

oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w postępowaniu przed tym

sądem jest zobowiązanie ustawodawcy do dokonania stosownej zmiany przepisów.

Dopóki jednak taka regulacja nie zostanie wprowadzona do Kodeksu postępowania

cywilnego, dopóty brak będzie podstawy normatywnej dla uznania dopuszczalności

zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji w tym przedmiocie, skoro takiej

możliwości nie przewiduje art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. w aktualnym brzmieniu,

wymieniający wyczerpująco, jak wyżej wskazano, te postanowienia Sądu

odwoławczego, na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w związku z art.

39821 i w związku z art. 373 oraz art. 370 k.p.c. postanowił jak w sentencji.