II PZ 4/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 4/11

POSTANOWIENIE

Dnia 8 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. Ż.

przeciwko Fabryce Samochodów Osobowych Spółce Akcyjnej w Warszawie

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 marca 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 27 września 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i zasądza od pozwanego na

rzecz powoda kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

zażaleniowym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy postanowieniem z dnia 27 września 2010 r.

odrzucił skargę W. Ż. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku tego Sądu z dnia 16 maja 2005 r.

W uzasadnieniu postanowienia przytoczono treść art. 424¹ § 3 k.p.c., zgodnie z

którym od orzeczeń sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę kasacyjną

oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego nie przysługuje skarga o stwierdzenie

niezgodności z prawem. W takich wypadkach orzeczenie Sądu Najwyższego

traktuje się jak wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi. Brzmienie

cytowanego przepisu wskazuje zatem, że niezależnie od orzeczenia Sądu

Najwyższego zapadłego w sprawie, w której wniesiono skargę kasacyjną, skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje i to nie tylko wtedy, gdy Sąd

ten orzekał po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, ale także wtedy, gdy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Od wyroku

Sądu Okręgowego – Sądu Pracy z dnia 16 maja 2005 r., wniesiono bowiem skargę

kasacyjną, a Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 lutego 2006 r. odmówił

przyjęcia jej do rozpoznania. W konsekwencji tegoż niedopuszczalna jest skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Sądu drugiej instancji.

Na powyższe postanowienie powód wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie

art. 4248 §1 k.p.c. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi

z przyczyn

podanych w uzasadnieniu, podczas gdy właściwym do wydania takiego orzeczenia

w zaistniałej sytuacji jest Sąd Najwyższy, a nadto naruszenie art. 328 § 2 w

związku z art. 361 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia i

nieprzytoczenie przepisów, na mocy których Sąd drugiej instancji odrzucił

przedmiotową skargę. Żalący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu oraz

zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W motywach zażalenie skazano, że poza sytuacjami wymienionymi w art.

4241 § 3 k.p.c. sąd drugiej instancji nie jest uprawniony do odrzucenia skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Żadna zaś z

sytuacji opisanych hipotezą normy tego przepisu nie zaistniała w rozpoznawanej

sprawie. Sąd Okręgowy odrzucając skargę powoda nie powołała przy tym przepisu

stanowiącego podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia, natomiast przytoczył treść

art. 424¹ § 3 k.p.c., nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).

Uzasadnienia dla ustanowienia tej instytucji należy poszukiwać na gruncie

unormowań art. 77 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art.417-4172 i

art. 421 k.c. W art. 4171 § 2 k.c. przyjęto bowiem, że jeżeli szkoda została

wyrządzona

przez

wydanie

prawomocnego

orzeczenia,

można

żądać jej

naprawienia po stwierdzenie we właściwym postępowaniu jego niezgodności z

prawem. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

jest jednym z takich „właściwych postępowań”, o jakim stanowi art.417 1 § 2 k.c.

Jest to specjalny środek prawny, umiejscowiony w Kodeksie postępowania

cywilnego wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Skarga kwalifikowana jest

jako

samodzielny,

autonomiczny

sposób

badania

legalności

działalności

jurysdykcyjnej sądów powszechnych, służący osobie zamierzającej dochodzić od

państwa wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniami władzy publicznej, o

której mowa w art.77 ust.1 Konstytucji.

Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia przysługuje – co do zasady – od prawomocnego

orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy na

skutek jego wydania stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie

tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie była i nie

jest możliwa. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z

naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności

albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze

innych przysługujących stronie środków prawnych.

Poza wynikającym z art. 87¹ § 1 k.p.c. wymaganiem odnośnie do przymusu

adwokacko-radcowskiego

w

postępowaniu

przed

Sądem

Najwyższym,

koniecznością uiszczenia opłaty określonej przepisami ustawy z dnia 28 lipca 2005

r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398),

zachowaniem

terminu do wniesienia tegoż środka zaskarżenia z art. 424 6 § 1

k.p.c. oraz zamieszczeniem konstrukcyjnych elementów

których

pominięcie

jest

brakiem

istotnym,

z art. 4245 § 1 k.p.c.,

nienaprawialnym,

implikującym

odrzucenie skargi a limine (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada

2006 r., I BU 11/06, OSNP 2007, nr 21 – 22, poz. 319; z dnia 26 stycznia 2007 r., I

CNP 79/06, LEX nr 567327; z dnia 19 kwietnia 2007 r., I BP 18/07, LEX nr 489024;

z dnia 21 czerwca 2007 r., I BP 9/07, LEX nr 567315; z dnia 8 stycznia 2008 r., I BP

48/07, LEX nr 442671 i z dnia 5 sierpnia 2010 r., IV CNP 44/10, LEX nr 603892),

skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna

też w myśl art. 4245 § 2 k.p.c. czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla

pisma procesowego i zawierać odpowiednią liczbę odpisów, a w razie

niezachowania tychże warunków formalnych przewodniczący w sądzie, który wydał

zaskarżony wyrok, wzywa o poprawienie lub uzupełnienie skargi stosownie do art.

4246 § 2 k.p.c.

O ile w świetle art. 4248 k.p.c. kontrola skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia przez Sądu Najwyższego obejmuje wszystkie

przypadki dopuszczalności tego środka zaskarżenia, o tyle kompetencje sądu

drugiej instancji są w tym zakresie ograniczone. Aktualne jest stanowisko, jakie

zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZ 49/05

(OSNC 2005, nr 10, poz. 180) oraz z dnia 20 czerwca 2006 r., II BZP 1/06 (OSNP

2007, nr 11-12, poz. 161), zgodnie z którym sąd drugiej instancji może na

podstawie art. 4246 § 3 k.p.c. odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacjach opisanych hipotezą zawartej

w tym przepisie normy prawnej, zaś w razie zaistnienia innych przesłanek

niedopuszczalności skargi właściwym do jej odrzucenia jest Sąd Najwyższy

stosownie do art. 4248 § 1 k.p.c. Prawdą jest, że przepis art. 4246 § 3 k.p.c. został

w istotny sposób zmieniony. W swoim pierwotnym brzmieniu przewidywał bowiem

odrzucenie przez sąd drugiej instancji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia jedynie w przypadku nieuzupełnienia przez stronę w

terminie braków tegoż środka zaskarżenia. Na podstawie art. 126 pkt 22 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167,

poz. 1398) nadano - począwszy od dnia 2 marca 2006 r. - nową redakcję

cytowanemu przepisowi, rozszerzając zakres kognicji sądu drugiej instancji

odnośnie do odrzucenia skargi także na przypadki jej nieopłacenia, zaś art. 1 pkt 14

ustawy z dnia 9 maja 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 831) dokonano, z mocą

obowiązującą od dnia 7 października 2007 r., kolejnej nowelizacji przepisu poprzez

objęcie omawianym uprawnieniem sądu sytuacje, gdy skarga została wniesiona z

naruszeniem wymagania art. 871 § 1 k.p.c. Tak ukształtowany katalog przesłanek

odrzucenia skargi przez sąd drugiej instancji jest wyczerpujący.

W niniejszym przypadku Sąd Okręgowy w uzasadnieniu orzeczenia

odrzuceniu

przedmiotowej

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

o

z prawem

prawomocnego wyroku nie tylko nie wskazał podstawy takiego rozstrzygnięcia, ale

– jak słusznie zauważył żalący – oceny dopuszczalności tegoż środka zaskarżenia

dokonał w świetle art. 424¹ k.p.c. w brzmieniu nieobowiązującym w dacie wydania

postanowienia, bo zmienionym z mocy ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie

ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 155, poz. 1037), która weszła w życie

w dniu 25 września 2010 r. Podane zaś w motywach postanowienia przyczyny

odrzucenia skargi nie mieszczą się w katalogu zawartym w art. 424 6 § 3 k.p.c.

Odrzucenie skargi niedopuszczalnej z innych przyczyn, np. skargi wniesionej

przeciwko orzeczeniu, w stosunku do którego środek ten nie przysługuje (w tym

orzeczeniu, od którego wniesiono skargę kasacyjną), zastrzeżone jest do

kompetencji Sądu Najwyższego.

Mając powyższe na uwadze, należało z mocy art. 398¹5 § 1 w związku z art.

394¹ § 3 k.p.c. orzec o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach

zastępstwa procesowego w postępowania zażaleniowym rozstrzygnięto stosownie

do art. 98 § 1 i 2 k.p.c. oraz § 13 ust. 2 pkt 2 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).