II PZ 34/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 34/11

POSTANOWIENIE

Dnia 7 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. R.

przeciwko U. C. Poland S.A.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 grudnia 2011 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 11 lipca 2011 r.,

1) odrzuca zażalenie w części dotyczącej zwrotu połowy

opłaty od apelacji;

2) oddala zażalenie w pozostałej części.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. umorzył

postępowanie apelacyjne w związku z cofnięciem przez powódkę Z. R. apelacji od

wyroku Sądu Rejonowego– Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21

kwietnia 2009 r. i zasądził od powódki na rzecz pozwanej U. C. Poland SA kwotę

1400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Powódka złożyła zażalenie na to postanowienie w części, tj. „w zakresie

obciążenia jej kosztami postępowania strony pozwanej oraz nieprzyznania zwrotu

połowy opłaty od apelacji”, zarzucając:

1. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego w

sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, że „w przedmiotowej sprawie nie

ma wyjątkowych okoliczności uzasadniających odstąpienie zasądzenia od powódki

na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego”,

2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 102 k.p.c., przez jego

niezastosowanie i obciążenie powódki kosztami procesu „w zakresie wydatków

pozwanego na pełnomocnika pomimo, iż zachodziły szczególne okoliczności po

temu aby powódki tymi kosztami nie obciążać wyrażające się w tym, iż wystąpiła

ona ze swym powództwem i złożyła apelację w celu uzyskania ochrony związanej z

macierzyństwem oraz tego, że w związku z opieką nad dzieckiem sprawowaną

osobiście w ramach urlopu wychowawczego powódka nie uzyskuje żadnych

środków”,

3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 97 w związku z art. 113 ust. 1 i

4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którymi

„obciążenie pracownika wydatkami, w tym kosztami zastępstwa procesowego,

nastąpić może w postępowaniu w sprawach pracowniczych wyłącznie w sytuacjach

wyjątkowych poprzez niewyjaśnienie, na czym polega wyjątkowość sytuacji

nakazującej obciążenie powódki kosztami zastępstwa procesowego pozwanego

pracodawcy jako wybranym wydatkiem postępowania”.

Żaląca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i nieobciążanie

powódki kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w instancji odwoławczej

oraz zarządzenie zwrócenia jej z Kasy Sądu połowy kosztów wniesionej opłaty od

apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnośnie do zażalenia w zakresie „nieprzyznania zwrotu połowy opłaty od

apelacji” podnieść należy, że podlegało ono odrzuceniu z uwagi na brak przedmiotu

zaskarżenia. W judykaturze i doktrynie utrwalony jest pogląd, że zaskarżone może

być tylko orzeczenie istniejące. Nie można zatem wnieść środka odwoławczego od

orzeczenia, które nie zostało - w rozumieniu przepisów prawa procesowego –

wydane. Chodzi tu zarówno o brak orzeczenia w ogóle, jak i o brak w wydanym

orzeczeniu rozstrzygnięcia w określonym przedmiocie. Tak jest w sprawie

niniejszej, skoro zaskarżonym postanowieniem nie rozstrzygnięto kwestii zwrotu

powódce

połowy

opłaty

od

apelacji.

Brak

negatywnego

rozstrzygnięcia

w postanowieniu (oddalenia wniosku w tym przedmiocie) skutkuje dla powódki

brakiem przedmiotu zaskarżenia, a w konsekwencji niedopuszczalnością zażalenia

w tym zakresie na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39821 i w związku z art.

370 k.p.c. (por. np. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

21 października 1986 r., III CRN 244/86, OSNCP 1988, poz. 17).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy postanowił jak w pkt 1 sentencji.

Odnosząc

się

natomiast

do

zażalenia

na

orzeczenie

o

kosztach

postępowania apelacyjnego wskazać należy, że zgodnie z art. 108 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz. U.

z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia

strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Fakt, że powódka

znajduje się w określonej sytuacji materialnej i życiowej stał się przyczyną

przyznania jej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, co spowodowało, że

prowadzenie procesu nie wiązało się dla niej z koniecznością ponoszenia części

opłat. Zwolnienie to jednak, jak wynika z treści art. 108 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie uchyla odpowiedzialności

za wynik sporu w stosunku do przeciwnika procesowego. Wbrew twierdzeniom

żalącej, dotyczy to także pracownika dochodzącego swych roszczeń, bowiem

koszty zastępstwa procesowego jego przeciwnika nie należą do wydatków (por. art.

5 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), którymi zgodnie z art.

97 ustawy można obciążyć pracownika

tylko

w wypadkach szczególnie

uzasadnionych. Oznacza to, że przyczyny usprawiedliwiające ubieganie się przez

stronę o zwolnienie od kosztów sądowych nie wystarczą, by wyłączyć działanie

ustanowionej w art. 98 § 1 k.p.c. reguły, że ten kto przegrał spór zwraca koszty

procesu temu, czyje racje zostały uznane za słuszne. Sąd może uwolnić stronę od

obowiązku zwrotu kosztów procesu na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli stwierdzi, że

zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony". Okoliczności, które uprawniają do

zastosowania tego przepisu, ocenia sąd, i ocena ta następuje niezależnie od

przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepublikowane, czy

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07

niepublikowane).

Z tego wynika, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów powinna

dowieść, iż zachodzą przesłanki uprawniające sąd do zastosowania art. 102 k.p.c.,

czyli „uzasadnione okoliczności”, które mają być ponadto „szczególne”, a więc

wyjątkowe, w takim właśnie znaczeniu zasługujące na uwzględnienie, skoro strona

postępowania, na korzyść której zapadło rozstrzygnięcie, ma nie otrzymać zwrotu

poniesionych przez siebie kosztów. Konieczne jest zatem odrębne uzasadnienie

zastosowania art. 102 k.p.c., nie tożsame z okolicznościami zwolnienia strony od

kosztów sądowych; to zwolnienie nie stanowi jednoczesnego powodu do

nieobciążania

kosztami

związanego

z

wynikiem

postępowania

sądowego.

Wnioskowanie w piśmie cofającym apelację o nieobciążanie powódki kosztami

postępowania apelacyjnego bez żadnego pisemnego uzasadnienia tego wniosku

(jedynie z bardzo skrótowym odwołaniem się do sytuacji życiowej i majątkowej

skarżącej, co ogólnie stanowiło przyczynę wcześniejszego zwolnienia od kosztów

sądowych) nie stanowi samo przez się, jak by to miało wynikać z zażalenia,

o wypadku szczególnie uzasadnionym, uprawniającym sąd do zastosowania art.

102 k.p.c. Urzeczywistniający zasadę słuszności art. 102 k.p.c. stanowi bowiem

wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik sporu, a zatem nie podlega

wykładni rozszerzającej i związany jest z obowiązkiem strony podania okoliczności

zezwalających na przyjęcie, że zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, wobec

czego Sąd, kierując się zasadą kontradyktoryjności procesu, nie powinien działać z

urzędu w sytuacji, gdy strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika

nie wykazuje istnienia przesłanek do zastosowania art. 102 k.p.c. (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2011 r., III PZ 2/11, LEX nr

901638).

W takiej sytuacji nie wystąpiły uzasadnione podstawy do zakwestionowania

zaskarżonego orzeczenia w zakresie zasądzonych od powódki na rzecz strony

pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, wobec czego należało postanowić

jak w pkt 2 sentencji (art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.).