II PZ 34/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 34/09

POSTANOWIENIE

Dnia 19 marca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko Urzędowi Miasta w W.

o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 19 marca 2010 r.,

na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 8 września 2009 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 8 września 2009 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. odrzucił skargę kasacyjną powoda W. K. od

wyroku tego Sądu z dnia 9 marca 2009 r. wydanego w sprawie przeciwko

pozwanemu Urzędowi Miasta w W. o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za

pracę.

W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził,

że powód w dniu 11 lipca 2009 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej

instancji wraz z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej

od skargi. Wniosek ten został przez Sąd odwoławczy oddalony postanowieniem z

dnia 24 lipca 2009 r. Wobec tego pismem z dnia 28 lipca 2009 r., doręczonym 31

lipca 2009 r., Sąd Okręgowy wezwał powoda do usunięcia braków skargi

kasacyjnej przez uiszczenie od niej opłaty stosunkowej w wysokości 3.378,50 zł w

terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi.

Skoro zaś wezwanie w zakreślonym terminie nie zostało wykonane, skargę

kasacyjną należało odrzucić zgodnie z art. 3982 § 2 k.p.c.

Na postanowienie Sądu Okręgowego powód wniósł zażalenie do Sądu

Najwyższego, w którym zarzucił naruszenie art. 3982 k.p.c. wskutek przyjęcia, że

był zobowiązany do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej, w następstwie

„nieuzasadnionego oddalenia wniosku powoda o zwolnienie go od opłaty sądowej

od skargi kasacyjnej". Jednocześnie na podstawie art. 398 21 w związku z art. 380

k.p.c. powód zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24 lipca 2009 r.

oddalające wniosek o zwolnienie powoda od kosztów sądowych w całości jako

wydane z naruszeniem art. 102 ust. 1 i art. 109 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.; dalej

u.k.s.c.) oraz art. 233 k.p.c. przez uznanie "że powoda nie sposób zaliczyć do

kategorii osób ubogich" i zaniechanie zarządzenia dochodzenia w celu wyjaśnienia

wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia powoda, jakie pojawiły się przy

rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie go od opłat. Skarżący zarzucił Sądowi drugiej

instancji

błędną

i

sprzeczną

z

zasadami

logicznego

rozumowania

oraz

doświadczenia życiowego ocenę złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym,

majątku i dochodach wskutek przyjęcia, że powód był w stanie poczynić stosowne

oszczędności, pomimo iż uzyskiwany przez niego dochód w latach 2003-2007 był

„tak niski, że nie był w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań z tytułu

wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb, co spowodowało powstanie

zadłużenia, które powód cały czas spłacał, aby nie narazić się na eksmisję".

Skarżący zaznaczył, że z przedstawionego przez niego oświadczenia o

stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika, że „jego dochody przez ostatnie

lata kształtowały się na bardzo niskim poziomie ok. 1000 złotych na osobę, co

niewątpliwie nie wystarczało na zaspokojenie podstawowych potrzeb". Dopiero w

2008 r. jego dochody - nieregularne, bo osiągane z prowadzonej przez niego

działalności gospodarczej - wzrosły do poziomu, który umożliwił mu rozpoczęcie

spłaty zadłużenia powstałego w latach 2003-2007. Z tego względu nie można się

zgodzić ze stwierdzeniem Sądu Okręgowego, iż powód miał możliwość

przygotowania się do procesu i zgromadzenia środków na opłacenie należnej

opłaty. Z wywodów Sądu wynika bowiem, że powód powinien gromadzić

oszczędności kosztem utrzymania siebie oraz swego dwunastoletniego syna, co

mogło spowodować groźbę jego eksmisji. Działalność gospodarcza powoda

będąca jedynym źródłem jego zarobku nie przynosi mu stałych dochodów, gdyż są

one uzależnione od ilości otrzymywanych zleceń. Stąd określona w oświadczeniu

sytuacja majątkowa powoda jednoznacznie dowodzi, że nie jest on w stanie uiścić

opłaty od skargi kasacyjnej. Dodatkowo powód wskazał, że w sytuacji, gdy Sąd

powziął wątpliwość co do prawdziwości tego oświadczenia powinien zarządzić

stosowne dochodzenie na podstawie art. 109 u.k.s.c., czego jednak nie dokonał.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia

z dnia 24 lipca 2009 r. i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę postanowienia z dnia 24 lipca 2009 r. "przez

zwolnienie powoda od opłaty sądowej do skargi kasacyjnej i nadanie skardze

kasacyjnej biegu".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne, bowiem odrzucenie skargi kasacyjnej w układzie

procesowym, jaki wystąpił w przedmiotowej sprawie, było prawidłowe. Nie ulega

wątpliwości, że jedną z podstawowych zasad obowiązujących w procedurze

cywilnej jest obowiązek wyłożenia przez stronę procesu, która inicjuje spór w danej

instancji, wymaganych prawem kosztów sądowych. Obowiązek dotyczy aktualnie

również - w pewnych sytuacjach - spraw z zakresu prawa pracy, w których po

stronie powodowej występuje pracownik.

W myśl art. 3 ust. 1 u.k.s.c. opłacie sądowej podlega pismo, jeżeli przepis

ustawy przewiduje jej pobranie, przy czym opłacie tej - którą należy uiścić przy

wniesieniu do sądu pisma - podlega w szczególności skarga kasacyjna (art. 3 ust. 2

pkt 3 oraz art. 10 u.k.s.c.). Skoro wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie

przekraczała kwotę 50.000 zł, to zgodnie z art. 35 ust. 1 zdanie drugie u.k.s.c.

wniesiona w takiej sprawie skarga kasacyjna (czy to przez powoda, czy to przez

stronę pozwaną) podlegała opłacie stosunkowej liczonej od wartości przedmiotu

zaskarżenia.

Obowiązkiem

powoda

wnoszącego

skargę

kasacyjną

od

niekorzystnego dlań wyroku Sądu drugiej instancji było więc uiszczenie prawidłowej

opłaty stosunkowej. Zamiast tego powód uiścił od skargi opłatę podstawową w

kwocie 30 zł i w trybie przewidzianym w art. 102 u.k.s.c. złożył wniosek o

zwolnienie go od ponoszenia opłaty od skargi kasacyjnej. Złożenie przez osobę

fizyczną wniosku o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych nie oznacza

automatycznie, że każdy wniosek spełniający wymagania formalne powinien zostać

uwzględniony przez sąd. Uwzględnienie takiego wniosku powinno nastąpić po

rozważeniu przez sąd okoliczności odnoszących się do stanu rodzinnego,

majątkowego, dochodów i źródeł utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie.

Wymaganie to wiąże się między innymi z tym, że zwolnienie osoby fizycznej z

obowiązku uiszczenia przez nią opłaty sądowej może prowadzić do sytuacji, w

której dochodzenie swych racji na drodze postępowania sądowego - zwłaszcza w

razie przegrania sporu przez osobę zwolnioną od kosztów sądowych - następuje na

koszt Skarbu Państwa, a więc wszystkich podatników. Opłaty sądowe stanowią

rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi

odstępstwo

od

konstytucyjnego

obowiązku

ich

powszechnego

i

równego

ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zwolnienia mogą

być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do

przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem

środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty

postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich

ponoszenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10

stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645 oraz z dnia 31 lipca 2008 r., II FZ

297/08, LEX nr 493855).

Ta zasada podlega szczególnemu uwzględnieniu w odniesieniu do pism

procesowych obejmujących środki zaskarżenia kierowane do Sądu Najwyższego.

Konstytucyjne prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art.

45 ust. 1 Konstytucji RP) dotyczy bowiem co najmniej dwuinstancyjnego

postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP). Z tego względu, w

postępowaniu kasacyjnym (niebędącym postępowaniem toczącym się w ramach

zwykłej, „trzeciej" instancji sądowej, lecz będącym szczególnym postępowaniem

realizującym głównie interes publiczny polegający na zapewnieniu jednolitości

orzecznictwa sądów powszechnych i kontroli prawomocnych orzeczeń sądowych z

punktu widzenia ich zgodności z prawem) uzasadnione jest stosowanie

zwiększonego rygoryzmu przy realizacji obowiązku wnoszenia opłat sądowych.

W sytuacji, gdy powód przegrał spór w pierwszej instancji sądowej a

następnie prawomocnie w postępowaniu odwoławczym, to powinien liczyć się z

tym, że zamierzając angażować do rozpoznania jego sprawy najwyższą instancję

sądową, sprawującą nadzór nad jednolitością orzecznictwa sądów powszechnych,

będzie zmuszony zaangażować dodatkowe środki finansowe celem uiszczenia

opłaty stosunkowej od wniesionej przez siebie skargi kasacyjnej, nawet gdy był

zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat sądowych w postępowaniu przed Sądami

obu instancji. Z tej przyczyny trafne jest postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 24

lipca 2009 r. oddalające wniosek powoda o zwolnienie go od opłaty od skargi

kasacyjnej wydane na podstawie analizy jego sytuacji osobistej i majątkowej. W

następstwie wezwania powoda do uiszczenia brakującej opłaty od skargi

obowiązkiem powoda było więc opłacenie skargi, a skoro powód tego nie wykonał,

to Sąd drugiej instancji był zobowiązany odrzucić jego skargę na podstawie art.

3986 § 2 k.p.c.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na

podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.