II PZ 34/06 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dna 21 września 2006 r.

II PZ 34/06

1. Rodzaj opłaty od apelacji (podstawowa, czy stosunkowa) w sprawach

z zakresu prawa pracy zależy od wartości przedmiotu sporu, a nie od wartości

przedmiotu zaskarżenia (art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

2. Do złożenia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji wydanego

przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

należy stosować przepisy dotychczasowe.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 września 2006 r. sprawy z powództwa Piotra W. przeciwko W. SA w K. o wynagrodzenie

za pracę w godzinach nadliczbowych, na skutek zażalenia powoda na postanowienie

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w

Gdyni z dnia 5 maja 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 5 maja 2006 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni odrzucił apelację powoda Piotra

Wojewody od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy Gdańsk-Południe w Gdańsku z

dnia 20 lutego 2006 r. [...] w sprawie przeciwko W. SA w Krakowie.

Po ostatecznym sprecyzowaniu żądania, powód domagał się zasądzenia

kwoty 67.918,86 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych,

6.142,08 zł tytułem ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy oraz 2.618 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia urlopowego. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2006 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.530,48 zł tytułem ekwiwa-

lentu za urlop wypoczynkowy i oddalił powództwo w pozostałej części. W dniu 24

lutego 2006 r. powód złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wyrok z uzasadnieniem doręczono powodowi w dniu 21 marca 2006 r., a w

dniu 4 kwietnia 2006 r. radca prawny reprezentujący powoda wniósł apelację od tego

wyroku, uiszczając opłatę sądową w kwocie 30 zł. Apelujący zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo i wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku i zasądzenie

od pozwanego na rzecz powoda kwoty 50.000 zł” oraz określił wartość przedmiotu

zaskarżenia na taką kwotę.

W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu apelacji, Sąd Okręgowy powołał

się na art. 1302 § 3 k.p.c. i stwierdził, że powód, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wbrew treści art. 35 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) uiścił od apelacji

opłatę podstawową zamiast opłaty stosunkowej, obliczonej od wskazanej przez niego

wartości przedmiotu zaskarżenia. W ocenie Sądu Okręgowego, ograniczenie w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia do kwoty 50.000 zł jest bez znaczenia dla określenia charakteru należnej opłaty sądowej, gdyż decyduje o tym wartość przedmiotu

sporu wyższa niż 50.000 zł, a nie wartość przedmiotu zaskarżenia. Sąd Okręgowy

uznał, że przepisy ustawy o kosztach sądowych nie przewidują możliwości zmiany

rodzaju opłaty sądowej ze stosunkowej na podstawową w zależności od wskazanej

przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia. W związku z tym, zdaniem Sądu

Okręgowego, powód reprezentowany przez radcę prawnego był zobowiązany bez

wezwania uiścić opłatę stosunkową w wysokości 5% od kwoty 50.000 zł, a skoro

tego nie uczynił, to apelacja podlegała odrzuceniu.

Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem, w którym powód wniósł o

jego uchylenie oraz „skierowanie apelacji powoda z dnia 4.04.2006 r. do rozpoznania”. Powód zarzucił błędną wykładnię art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych.

Jego zdaniem, wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekracza kwoty 50.000 zł, a nie

miał obowiązku zaskarżania „całego oddalonego przedmiotu sporu”, tym bardziej, że

wygrywając sprawę w Sądzie pierwszej instancji tylko w około 2% chciał ograniczyć

ewentualne ryzyko finansowe, które groziłoby mu w razie oddalenia apelacji. Powód

wskazał również, że z uwagi na wejście w życie nowych przepisów o kosztach sądowych po wytoczeniu powództwa, a przed złożeniem apelacji, „został obciążony nieprzewidzianym w dacie wytoczenia powództwa obowiązkiem uiszczenia opłat sądowych i nie zgromadził w budżecie domowym środków na ten cel”. Zdaniem skarżą-

cego, brzmienie art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych prowadzi do wykładni, że

jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekracza kwoty 50.000 zł, to apelacja

podlega opłacie stałej w kwocie 30 zł, która została uiszczona.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych, w sprawach z zakresu

prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji,

zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu

przewyższa kwotę 50.000 zł, pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism

procesowych opłatę stosunkową. Przepis ten wszedł w życie z dniem 2 marca 2006

r., wprowadzając istotną zmianę w porównaniu do obowiązującego przed tą datą

stanu prawnego, bowiem zgodnie z uchylonym art. 463 § 1 k.p.c., pracownik dochodzący roszczeń z zakresu prawa pracy nie miał obowiązku uiszczania opłat sądowych, a według uchylonego art. 263 § 1 k.p., postępowanie w sprawach o roszczenia

pracownika ze stosunku pracy było wolne od opłat sądowych. Z art. 35 ust. 1 ustawy

o kosztach sądowych wynika, że opłacie sądowej podlega apelacja wniesiona w

sprawie z zakresu prawa pracy, natomiast rodzaj opłaty jest uzależniony od wartości

przedmiotu sporu. Treść zdania drugiego art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych

jest wyraźna i wynika z niej wprost, że rodzaj opłaty w sprawach z zakresu prawa

pracy (podstawowa, czy stosunkowa) zależy od wartości przedmiotu sporu przewyższającego kwotę 50.000 zł, a nie od wartości przedmiotu zaskarżenia (na co trafnie

zwrócił uwagę Sąd Okręgowy). Uzależnienie rodzaju opłaty od wartości przedmiotu

sporu (a nie od wartości przedmiotu zaskarżenia) wynika nie tylko z treści tego przepisu, ale także z analizy systemowej. W art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych

wymienione są jako podlegające opłacie wyłącznie środki zaskarżenia. Ustawodawca

w art. 13 ustawy wyraźnie przy tym rozróżnia przypadki pobierania opłaty stosownie

do wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli więc w art.

35 ust. 1, który obejmuje tylko środki zaskarżenia, nie uzależnia rodzaju opłaty od

wartości przedmiotu zaskarżenia, to oznacza to, że jest ona zależna od wskazanej w

tym przepisie wartości przedmiotu sporu. Inaczej mówiąc, jeżeli wartość przedmiotu

sporu będącego przedmiotem wyroku sądu pierwszej instancji przekracza 50.000 zł,

to od apelacji należy uiścić opłatę stosunkową od wartości przedmiotu zaskarżenia

(art. 13 ustawy), choćby była ona niższa niż 50.000 zł. Powód mógł więc zaskarżyć

wyrok w części obejmującej przedmiot sporu, którego wartość jest niższa od kwoty

50.000 zł, nie spowodowało to jednak zmiany rodzaju należnej opłaty ze stosunkowej

na podstawową. Nie są więc trafne zawarte w zażaleniu argumenty, że zaskarżenie

apelacją wyroku sądu pierwszej instancji w części, tak że wartość przedmiotu zaskarżenia nie przekracza 50.000 zł, powoduje obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej,

a nie stosunkowej.

Mimo tego należało uznać, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe z innej

przyczyny (Sąd Najwyższy rozpoznający zażalenie nie jest związany jego podstawami, gdyż nie stosuje się art. 39813 k.p.c.). Sąd Okręgowy pominął rozważenie, czy

w sprawie miały zastosowanie nowe przepisy (ustawy o kosztach sądowych i Kodeksu postępowania cywilnego), czy też przepisy dotychczasowe. Problem ten wymagał analizy, gdyż zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ustawa oraz dokonane nią zmiany innych ustaw weszły w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli w dniu 2 marca

2006 r. Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego zapadł w dniu 20 lutego 2006 r., a więc

przed wejściem w życie ustawy, co dotyczy także złożenia wniosku o sporządzenie i

doręczenie wyroku z uzasadnieniem w dniu 24 lutego 2006 r. Po wejściu w życie

ustawy nastąpiło natomiast doręczenie powodowi wyroku z uzasadnieniem (21

marca 2006 r.) oraz wniesienie apelacji przez radcę prawnego reprezentującego powoda (4 kwietnia 2006 r.). Zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych, w

sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (przed 2 marca 2006

r.) stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe

przepisy o kosztach sądowych. Nie ulega wątpliwości, że przepis ten ma zastosowanie, gdyż sprawa została wszczęta (wniesiono powództwo) przed 2 marca 2006 r.

Oznacza to, że do czasu zakończenia postępowania w pierwszej (danej) instancji

miały zastosowanie przepisy dotychczasowe, a więc między innymi wskazane wyżej

art. 463 k.p.c. i art. 263 § 1 k.p. Z art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych należy

wyprowadzić wniosek, że jeżeli przed wejściem w życie ustawy o kosztach sądowych

zostało wszczęte postępowanie w drugiej instancji, to do czasu zakończenia postępowania w tej instancji, także należy stosować przepisy dotychczasowe (choć to nie

wynika już wyraźnie z treści przepisu, gdyż odwołuje się on tylko do „wszczęcia

sprawy”). Powstaje wobec tego problem, kiedy rozpoczyna się postępowanie w drugiej instancji lub inaczej mówiąc, jakie zdarzenie procesowe (data której czynności)

ma w tym zakresie decydujące znaczenie. W pierwszym rzędzie nasuwa się ocena,

że postępowanie w drugiej instancji (apelacyjne) rozpoczyna się przez wniesienie

apelacji, czyli decydująca byłaby data dokonania tej czynności procesowej. Jeżeli

więc apelacja została wniesiona przed 2 marca 2006 r. to należy stosować przepisy

dotychczasowe, a do apelacji złożonej począwszy od 2 marca 2006 r., nowe przepisy. Poglądu tego jednak nie można podzielić. Nie powinno budzić zastrzeżeń

stwierdzenie, że postępowanie w pierwszej instancji kończy się z ogłoszeniem wyroku (końcowego). Czynności procesowe podejmowane po wydaniu wyroku przed

sądem pierwszej instancji i przez ten sąd nie są już postępowaniem w pierwszej instancji. Mogą to być czynności podejmowane w ogóle poza tokiem instancji (jeżeli nie

dojdzie do zaskarżenia). Jednakże, jeżeli w sprawie zostanie wniesiona apelacja, to

należy uznać, że wszystkie czynności procesowe (stron i sądu) podejmowane po

ogłoszeniu wyroku są już czynnościami postępowania apelacyjnego (w drugiej instancji). Postępowanie cywilne w toku instancji ma bowiem charakter ciągły w tym

znaczeniu, że nie można uznać, aby postępowanie w pierwszej instancji kończyło się

w dniu ogłoszenia wyroku, a postępowanie apelacyjne rozpoczynało dopiero w dniu

złożenia apelacji. Powstawałaby bowiem wówczas faza postępowania, które już nie

byłaby postępowaniem pierwszoinstancyjnym, a jeszcze nie była postępowaniem w

drugiej instancji. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie apelacyjne (tzw. międzyinstancyjne) toczy się przed sądem pierwszej instancji.

Rozpatrywany problem nie był przedmiotem publikowanego orzecznictwa

Sądu Najwyższego w odniesieniu do analogicznej z art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28

lipca 2005 r. o kosztach sądowych regulacji art. 49 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9,

poz. 88 ze zm.). Tego ostatniego przepisu dotyczy wprawdzie postanowienie z dnia 8

lutego 1968 r., II CZ 29/68 (OSNCP 1968 nr 11, poz. 191), ale odnosi się ono do wydania nakazu zapłaty przed wejściem w życie nowej ustawy o kosztach sądowych, co

według wykładni przedstawionej w tym postanowieniu nie oznaczało zakończenia

postępowania w instancji. Ponieważ wykładnia art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych budzi poważne wątpliwości, to należy odwołać się do

ogólnych zasad dotyczących wejścia w życie nowych przepisów procesowych. Zważyć przy tym należy, że zmiana przepisów dotyczyła nie tylko opłat sądowych, ale

także samych zasad wnoszenia pism procesowych, w tym środków odwoławczych.

Dotyczy to przede wszystkim nowego art. 1302 § 3 k.p.c., według którego sąd od-

rzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, między innymi wniesioną przez radcę prawnego apelację podlegającą opłacie stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej

wartości przedmiotu zaskarżenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że wobec nieuregulowania w polskim prawie ogólnych zasad prawa międzyczasowego, takich ogólnych reguł intertemporalnych w dziedzinie prawa procesowego należy poszukiwać w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. Nr 43, poz. 297 ze zm. (por. uzasadnienie

uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC

2001 nr 4, poz. 53; Przegląd Sądowy 2001 nr 9, s. 126 z glosą F. Zedlera; Przegląd

Sejmowy 2001 nr 4, s. 192 z glosą E. Łętowskiej oraz wyrok z dnia 9 lipca 2003 r., IV

CKN 320/01, LEX nr 146442). Zgodnie z art. XV § 1 tych Przepisów, zasadą podstawową jest bezzwłoczne działanie nowej normy procesowej. Od tej zasady przewidziany jest jednak najważniejszy wyjątek dotyczący zaskarżania orzeczeń, określany

jako zasada stadialności, a wyrażony w art. XVI § 1 zdanie pierwsze Przepisów

wprowadzających. Zgodnie z nim, jeżeli przed wejściem w życie Kodeksu postępowania cywilnego zapadło orzeczenie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, postępowanie rewizyjne lub zażaleniowe toczyć się będzie w trybie

przewidzianym w przepisach dotychczasowych (podobnie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia

24 maja 2000 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, Dz.U. Nr 48, poz. 554,

według którego do złożenia i rozpoznania środków zaskarżenia od orzeczeń wydanych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe). Na

tle tych przepisów należy sformułować regułę, że do złożenia (zasad wniesienia, wymagań formalnych) środka odwoławczego (apelacji), w razie zmiany przepisów, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie wydania orzeczenia sądu pierwszej

instancji (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 stycznia

2003 r., SK 37/01, OTK-A 2003 nr 1, poz. 3).

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.