II PZ 33/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 33/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

w sprawie z powództwa Ł. C.

przeciwko W. Sp. z o.o. z siedzibą w L.

o ustalenie istnienia stosunku pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 3 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 19 czerwca 2009 r. oddalił apelację

pozwanej „W." Sp. z o.o. oraz zasądził od pozwanej na rzecz powoda Ł. C. 150 zł

tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

15 września 2009 roku skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła

pozwana, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości. W skardze kasacyjnej

zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 378 § 1 k.p.c. oraz art. 386

§ 2 k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu z urzędu przez Sąd Okręgowy

nieważności postępowania przed Sądem I instancji, która wynikać miała z

pozbawienia pozwanej możności obrony swoich praw w istotnej części

postępowania wskutek przeprowadzenia dowodu oraz rozprawy poprzedzającej

wydanie wyroku pomimo wadliwego zawiadomienia i nieobecności strony

pozwanej na posiedzeniu wbrew swej woli.

Wnoszono o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego; 2) uchylenie w całości poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego w C. z dnia 9 stycznia 2009 r.; 3) przekazanie sprawy Sądowi

Rejonowemu

w

C. lub

równorzędnemu

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie

uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania.

Wnosząc skargę kasacyjną, pełnomocnik pozwanego powołał się na

udzielone mu pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy (k. 25). W opinii

Sądu Okręgowego nie obejmuje ono umocowania do sporządzenia i wniesienia

skargi kasacyjnej i do reprezentowania pozwanego przed Sadem Najwyższym.

Zarządzeniem z dnia 15 października 2009 roku wezwano pozwaną do

usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez złożenie pełnomocnictwa

procesowego udzielonego sporządzającemu skargę radcy prawnemu, które

upoważnia do wniesienia skargi kasacyjnej i do reprezentacji pozwanej przed

Sądem Najwyższym. W zarządzeniu wyznaczono termin 7 dni, pod rygorem

odrzucenia skargi kasacyjnej (art. 871 § 1 k.p.c. i art. 3985 § 2 k.p.c.).

23 października 2009 r. pozwana przedłożyła pełnomocnictwo z 20

października 2009 r. dla radcy prawnego W. L. do wniesienia skargi kasacyjnej

oraz reprezentowania jej przed Sądem Najwyższym w niniejszej sprawie (karta

232).

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 3 listopada 2009 r. odrzucił skargę

kasacyjną. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z art. 87 1 § 1 k.p.c. w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez

adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to dotyczy także czynności

procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym a

podejmowanych przed sądem niższej instancji.

W sprawie skarga kasacyjna została podpisana przez radcę prawnego. Nie

dołączono

jednak

pełnomocnictwa.

Niedołączenie

do

skargi

kasacyjnej

pełnomocnictwa adwokata lub radcy prawnego, który sporządził skargę, jest

brakiem formalnym, który może być uzupełnione w trybie art. 398 6 § 1 w zw. z art.

126 § 3 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1999 roku, II UZ

30/99, OSNAPiUS 2000, nr 20, poz. 766).

Według art. 126 § 1 pkt 1 k.p.c. w każdym piśmie procesowym należy

zamieścić m. in. imię i nazwisko oraz podpis pełnomocnika. Jeżeli pismo wnosi

pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa, należy do niego - zgodnie

z § 3 tego przepisu - dołączyć pełnomocnictwo. Zaniechanie spełnienia tych

obowiązków jest uznawane za brak formalny pisma procesowego uzupełniany na

podstawie art. 130 § 1 k.p.c.

Skarga kasacyjna jest szczególnym pismem procesowym, do którego ma

zastosowanie art. 126 § 3 k.p.c. Niedołączenia pełnomocnictwa brakiem formalnym

podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 130 § 1 w zw. z art. 398 6 § 1 k.p.c. in

principio i art. 126 § 3 k.p.c. Nieuzupełnienie tego braku w terminie powoduje

odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

Wykonując w terminie zobowiązanie Sądu, przedłożono pełnomocnictwo dla

radcy prawnego ale uprawniające go do sporządzenia skargi kasacyjnej i

reprezentacji

przed

Sądem

Najwyższym

od

października

2009

r.

Pełnomocnictwo to nie sanuje braku formalnego związanego ze sporządzona

skarga kasacyjna wniesioną 15 września 2009 r.

Samo opatrzenie pisma zawierającego skargę kasację pieczątkami i

podpisami osoby posiadającej kwalifikacje adwokata lub radcy prawnego może

dowodzić tylko faktu sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę uprawnioną. Nie

jest jednak równoznaczne z wykazaniem, że autor skargi kasacyjnej posiada

pełnomocnictwo do jej sporządzenia i wniesienia oraz do reprezentacji przed

Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/7, OSNC

2008, nr 11, poz. 122, stwierdził, że „pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z

samego prawa umocowania do wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w

postępowaniu kasacyjnym”. Pełnomocnik pozwanego reprezentujący go przed

Sadem I i II instancji nie był uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej z 14

września 2009 r.

Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 3 listopada 2009 r. o

odrzuceniu skargi wniosła pozwana. Postanowienie zaskarżono w całości,

zarzucając: 1) naruszenie art. 92 i art. 91 k.p.c. w zw. z art. 65 k.c. oraz art. 1 i 2

k.p.c. odpowiednio przez ich niezastosowanie i niewłaściwe zastosowanie oraz

przyjęcie, że udzielone w sprawie pełnomocnictwo ogólne z 15 stycznia 2002 r.

stanowi pełnomocnictwo procesowe w rozumieniu art. 91 k.p.c. i nie obejmuje

uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej i reprezentowania pozwanego przed

Sądem Najwyższym, podczas gdy z jego treści wynika, że zostało ono udzielone w

trybie art. 92 k.p.c. i swym zakresem obejmuje również upoważnienie do wniesienia

skargi kasacyjnej i występowania przed tym Sądem; 2) naruszenie art. 103 § 1 k.c.

w zw. z art. 92 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie oraz przyjęcie, że

oświadczenie pozwanego z 20 października 2009 r. nie stanowi potwierdzenia

czynności procesowych podjętych przez radcę prawnego w niniejszej sprawie

przed 20 października 2009 r.

Wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

sądowi,

który

wydał

postanowienie lub innemu sądowi równorzędnemu, ewentualnie uchylenie

zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy; 2) zasądzenie od

powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym

kosztów

zastępstwa

procesowego

według

norm

przepisanych,

względnie

pozostawienie sądowi II instancji orzeczenia o tych kosztach.

Z zażaleniu podkreślono przede wszystkim, że wnosząc skargę kasacyjną,

pełnomocnik pozwanego powołał się na dołączone przy pierwszej czynności

procesowej przed Sądem Rejonowym pełnomocnictwo pozwanego z 15 stycznia

2002 r. Z treści wynika, że pełnomocnictwo obejmuje reprezentowanie pozwanej

przed sądami oraz innymi organami rozpatrującymi spory we wszystkich sprawach

cywilnych, gospodarczych i administracyjnych oraz przed Naczelnym Sądem

Administracyjnym, a także umocowanie do odbioru wszelkich należności. Treść

tego pełnomocnictwa wykracza poza zakres pełnomocnictwa procesowego (art. 91

k.p.c.) i powinno być oceniane zgodnie z art. 92 k.p.c., tj. według treści tego

pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 92 k.p.c. nie daje podstawy do wniosku, że pełnomocnictwo szersze niż

procesowe musi szczegółowo wymieniać wszystkie czynności, do których

dokonania pełnomocnik jest uprawniony. Wystarczy, gdy z oświadczenia

mocodawcy wynika, że pełnomocnik jest umocowany do ich dokonywania

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2009 r., III PZ 3/09, LEX nr

509017)

Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r. wynika, że

dopuszcza się, że strona na początku postępowania udziela umocowania także do

wniesienia skargi kasacyjnej i występowania w postępowaniu kasacyjnym. Intencją

pozwanej i pełnomocnika było bardzo szerokie ujęcie zakresu umocowania, które

miało obejmować reprezentację przed m.in. wszystkimi sądami orzekających w

sprawach cywilnych.

Strony pozostają w stosunku pełnomocnictwa już od wielu lat, a udzielone w

2002 r. pełnomocnictwo nigdy nie wygasło ani nie zostało odwołane. Wola stron

obejmowała i nadal obejmuje pełnomocnictwo, które wykracza poza zakres

pełnomocnictwa procesowego udzielonego „w konkretnej sprawie".

Strony posłużyły się ogólnym pojęciem „sądu", a nie „sądu powszechnego”

przez co wskazały szeroki zakresu umocowania. Posługując się pojęciem „sądu"

strony nie nadały mu innego znaczenia niż przyjęte na gruncie krajowego systemu

prawa. Skoro zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości

sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy

wojskowe, to w konstytucyjnym ujęciu do pojęcia sądów zaliczany jest również Sąd

Najwyższy.

Pełnomocnictwo z 2002 r. zostało udzielone przed nowelizacją z 22 grudnia

2004 r., która dotychczasową kasację zastąpiła skarga kasacyjna. Skoro pod

rządem obowiązujących w dacie sporządzenia pełnomocnictwa przepisów intencją

stron było objęcie treścią pełnomocnictwa wszystkich postępowań sądowych i

administracyjnych przed sądami, w tym także postępowania przed Sądem

Najwyższym, zmiana ustawy nie mogły tej woli podważyć, czy doprowadzić do

wygaśnięcia pełnomocnictwa lub ograniczenia jego zakresu.

W treści pełnomocnictwa wyszczególniono kompetencję pełnomocnika do

występowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W dacie sporządzenia

pełnomocnictwa obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym

Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995 r. Nr 74 poz. 368 ze zm.). Zgodnie z jej art.

1 istotą działalności Naczelnego Sądu Administracyjnego była sądowa kontrola

wykonywania administracji publicznej. W celu dopełnienia zakresu umocowania

pełnomocnika Naczelny Sąd Administracyjny został wprost wymieniony.

Opatrzenie pełnomocnictwa datą stwarza jedynie domniemanie umocowania

pełnomocnika do podejmowania czynności procesowych dopiero od tego dnia.

Takie domniemanie może zostać obalone przez wykazanie, że pełnomocnictwo

zostało udzielone wcześniej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada

2005 r., I CZ 98/2005, LEX nr 186723). Sąd Okręgowy nie rozważył treści

oświadczenia z 20 października 2009 r. z punktu widzenia uregulowania art. 103 §

1 k.c. w zw. z art. 92 k.p.c. Wobec załączonego do akt sprawy pełnomocnictwa

ogólnego z 2002 r. obejmującego swoim zakresem reprezentację pozwanego

przed wszystkimi sądami we wszystkich sprawach cywilnych, które nigdy nie

zostało odwołane ani nie wygasło, pozostaje w sprzeczności z wolą stron oraz

okolicznościami, w których pełnomocnictwo zostało złożone twierdzenie, iż dopiero

z dniem 20 października 2009 r. spółka „W.” udzieliła pełnomocnikowi umocowania

do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Trudno rozsądnie

utrzymywać, że wobec wieloletniego reprezentowania interesów spółki w

postępowaniu sądowym i pozasądowym oraz udzielonego już uprzednio

szerokiego pełnomocnictwa ogólnego z 2002 r. intencją pozwanego było złożenie

oświadczenia, które doprowadzi do odrzucenia wniesionej skargi kasacyjnej. W

wykonaniu zobowiązania Sądu Okręgowego do przedstawienia pełnomocnictwa i

zgodnie z treścią tego zobowiązania pozwany przedstawił żądany przez Sąd

dokument. Opatrzenie go datą miało jedynie charakter porządkowy, ponieważ

pełnomocnictwo zostało udzielone wcześniej, tj. 15 stycznia 2002 r.

W zażaleniu powoływano się również na postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 13 maja 2009 r., III PZ 3/09, LEX nr 509017, w którym w opinii wnoszącego

zażalenie Sąd Najwyższy wyraził pogląd o odchodzeniu od nadmiernego

formalizmu przy formułowaniu treści pełnomocnictwa do reprezentowania przed

Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna pozwanej spółki została odrzucona przez Sąd Okręgowy

ze względu na to, że nie zostało do niej dołączone wymagane pełnomocnictwo.

Zdaniem tego sądu dołączone pełnomocnictwo, w wykonaniu zarządzenia sądu,

uprawniało radcę prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej i reprezentowania

strony przed Sądem Najwyższym od dnia 20 października 2009 roku. Jednak ze

względu na to, że skarga została wniesiona wcześniej Sąd Okręgowy uznał, że

pełnomocnictwo to nie sanowało braku formalnego związanego ze sporządzoną

skargą. Na tej podstawie, w oparciu o art. 3986 § 2 k.p.c., skarga została

odrzucona.

Wstępnie należy zauważyć, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca

2008 r., III CZP 142/07 nie może stanowić jedynego oparcia dla rozstrzygnięcia

istoty sprawy. W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że pełnomocnictwo

procesowe nie obejmuje z samego prawa umocowania do wniesienia skargi

kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym.

Natomiast

rozstrzygnięcie

rozważanego

problemu

w

niniejszych

okolicznościach faktycznych dotyczy innej kwestii. Należy tu bowiem rozstrzygnąć,

czy dopuszczalna jest konwalidacja braku formalnego skargi kasacyjnej w postaci

nienależytego umocowania pełnomocnika. Problem ten został jednoznacznie

rozstrzygnięty w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 67, poz. 76. W uchwale tej

stwierdzono, że brak formalny pisma procesowego w postaci nienależytego

umocowania pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem strony dokonanych

przez niego czynności. W tym celu sąd powinien wyznaczyć stronie odpowiedni

termin.

Można w tym miejscu stwierdzić, że w okresie poprzedzającym wydanie

powyższej

uchwały

w

doktrynie

i

orzecznictwie

dominował

pogląd

o

dopuszczalności następczego potwierdzenia czynności procesowych dokonanych

bez właściwego umocowania. Były jednak także prezentowane poglądy odmienne.

W chwili obecnej należy więc przyjąć, że osoba która może być

pełnomocnikiem a jedynie nie wykazała należycie swego umocowania może

usunąć ten brak następczo potwierdzając swoje pełnomocnictwo. Taki brak

formalny może więc być usunięty przez stronę ze skutkiem ex tunc (por. też

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2009 r., III UZ 4/09).

Ostatecznie należało uznać, że data widniejąca na pełnomocnictwie nie może

przesądzać o tym, że wcześniej strona nie miała woli sporządzenia i wniesienia

skargi, gdyż w tym przypadku nie mogłoby dojść do udzielenia właściwego

pełnomocnictwa. Można też zauważyć, że w takich przypadkach problem by nie

wystąpił gdyby na pełnomocnictwie wpisano datę wsteczną. Jest oczywiste, że nie

należy zmuszać uczestników postępowania do tego rodzaju działań.

Z powyższych względów, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art.

39815 § 1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji postanowienia.