II PZ 31/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 31/10

POSTANOWIENIE

Dnia 8 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa J. H.

przeciwko I. Polska Sp. z o.o. w likwidacji

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 13 kwietnia 2010 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

W dniu 16 stycznia 2009 r. strona pozwana I. Polska Spółka z o.o. w

likwidacji wniosła dwie skargi o wznowienie postępowania przed Sądem

Rejonowym z powództwa J. H. zakończonej wydaniem 27 listopada 2006 r.

prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz w sprawie VII

P …/07 z powództwa J. H. zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku

zaocznego z 21 czerwca 2007 r. Sprawy te zostały połączone do łącznego

rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 219 k.p.c. na zgodny wniosek stron.

W wyniku rozpoznania połączonych skarg o wznowienie postępowania, Sąd

Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 16 listopada 2009 r.

zmienił wyrok Sądu Rejonowego z 21 czerwca 2007 r. w ten sposób, że powództwo

oddalił oraz uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym przez

Sąd Rejonowy w dniu 27 listopada 2006 r. i również powództwo oddalił.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik powoda, oznaczając

wartość przedmiotu zaskarżenia dwukrotnie na kwotę po 30.000 zł - w związku z

tym uiścił opłatę od apelacji w wysokości dwa razy po 30 zł.

Rozpoznając

apelację

Sąd

Okręgowy–

Sąd

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych postanowieniem z 13 kwietnia 2010 r., wydanym na rozprawie

apelacyjnej postanowił: 1) sprawdzić z urzędu wartość przedmiotu zaskarżenia, 2)

ustalić wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 60.000 zł, a opłatę od apelacji

określić na kwotę 3.000 zł, 3) wezwać pełnomocnika powoda do uzupełniania

opłaty od apelacji w wysokości 2.940 zł w terminie siedmiu dni pod rygorem

odrzucenia apelacji i 4) skierować sprawę na posiedzenie niejawne celem podjęcia

dalszych decyzji.

Pełnomocnik powoda wniósł na powyższe postanowienie zażalenie.

Po

wniesieniu

zażalenia

Sąd

Okręgowy

sporządził

uzasadnienie

zaskarżonego postanowienia, w którym przypomniał, że zgodnie z art. 406 k.p.c. do

postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio

przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z art. 391 § 1

k.p.c. jeżeli nie ma przepisów szczególnych o postępowaniu przed sądem drugiej

instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji. Sąd Okręgowy stwierdził, że był upoważniony do

zbadania wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia, która nie była przedmiotem

badania przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 25 k.p.c. W wyniku

sprawdzenia z urzędu wartości przedmiotu zaskarżenia określonego przez

pełnomocnika powoda jako dwa razy po 30.000 zł Sąd Okręgowy ustalił wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 60.000 zł, a opłatę od apelacji określił na kwotę

3.000 zł. Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest, co do zasady,

pozostawione powodowi, jednak podlega kontroli sądu. Stosownie do art. 25 § 1

k.p.c. sąd może na posiedzeniu niejawnym, a zatem tym bardziej na rozprawie,

sprawdzić wartość przedmiotu sporu lub zaskarżenia oznaczoną przez apelującego

i zarządzić w tym celu dochodzenie.

W rozpoznawanej sprawie występowała przedmiotowa kumulacja roszczeń o

charakterze

majątkowym:

żądania

wynagrodzenia

przyznanego

powodowi

nakazem zapłaty z 27 listopada 2006 r. wydanym w postępowaniu upominawczym

w sprawie Np …/06 oraz żądania wynagrodzenia zasądzonego na rzecz powoda

wyrokiem zaocznym z 21 czerwca 2007 r. w sprawie P …/07. Po połączeniu spraw

do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia zlicza się, zgodnie z art. 21 k.p.c.,

wartość tych roszczeń dla celów oznaczenia wartości przedmiotu sporu oraz

zaskarżenia wobec wniesienia apelacji co do całości wyroku Sądu Rejonowego z

16 listopada 2009 r. oddalającego powództwo dotyczące obu roszczeń. W sprawie

Np …/06 wartość przedmiotu sporu zgodnie z art. 19 § 1 k.p.c. została określona

przez powoda na kwotę 30.000 zł i tak samo została określona wartość przedmiotu

sporu w sprawie P …/07, razem kwoty te składają się na wartość przedmiotu sporu,

a następnie zaskarżenia, w sprawie o wznowienie postępowania ustaloną przez

Sąd Okręgowy na kwotę 60.000 zł.

Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro wartość przedmiotu sporu przekraczała

50.000 zł, powód był zobowiązany uiszczać od wszystkich podlegających opłacie

pism opłatę stosunkową wynoszącą od apelacji 3.000 zł i związku z tym na

podstawie art. 373 k.p.c. zobowiązał pełnomocnika powoda do uzupełnienia opłaty

stosunkowej od apelacji w wysokości 2.940 zł, przy uwzględnieniu jej opłacenia

łączną kwotą 60 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia apelacji na podstawie

art. 370 k.p.c. jako niewłaściwie opłaconej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu powoda jego

pełnomocnik, zarzucając: 1) błędną wykładnię art. 25 k.p.c. przez uwzględnienie

tylko § 1 przy pominięciu § 2 tego artykułu, w wyniku czego Sąd drugiej instancji

dokonał sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia z urzędu już po doręczeniu

apelacji stronie pozwanej; 2) niesłuszne zastosowanie art. 21 k.p.c. w przypadku

połączenia dwóch pozwów do łącznego rozpoznania na podstawie art. 219 k.p.c.;

3) naruszenie art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przez

nieprawidłowe

jego

zastosowanie

wobec błędnego

ustalenia,

że

wartość

przedmiotu zaskarżenia dwóch wyroków objętych wyrokiem Sądu pierwszej

instancji, po połączeniu, wynosi 60.000 zł, podczas gdy wartość przedmiotu

zaskarżenia każdej z połączonych spraw wynosi 30.000 zł, czyli nie przewyższa

kwoty 50.000 zł, przez co powód jako „pracownik wnoszący powództwo” (art. 96

ust.1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) zobowiązany jest

do uiszczenia opłaty podstawowej w kwocie 30 zł od każdej sprawy osobno; 4)

naruszenia art. 19 k.p.c. przez nieprawidłowe jego zastosowanie i ustalenie, że

wartość przedmiotu zaskarżenia należy ustalić łącznie dla obu spraw w kwocie

60.000 zł, mimo że powód w obu pozwach podał kwotę 30.000 zł jako wartość

przedmiotu sporu, co dotyczyło każdego z pozwów osobno; 5) naruszenie art. 219

k.p.c. przez błędne uznanie, że wskutek połączenia dwóch oddzielnych spraw do

łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi

sumę wartości przedmiotu połączonych spraw, chociaż sprawy te zostały wniesione

odrębnie, przez co wartość przedmiotu zaskarżenia pozostaje odrębna dla każdej z

połączonych spraw.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od

pozwanej spółki na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesionego

zażalenia.

Zażalenie do Sądu Najwyższego może być wniesione jedynie na te

postanowienia sądu drugiej instancji, które są wymienione w przepisach Kodeksu

postępowania cywilnego jako objęte możliwością zaskarżenia (art. 3941 k.p.c.).

Według art. 3941 § 1 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na

postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (pkt 1), a także na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (pkt 2). Według art. 394 1 § 2

k.p.c., w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje

także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z

wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 398 1 k.p.c. (w przedmiocie

odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, od których przysługuje skarga

kasacyjna), a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na

postanowienie sądu pierwszej instancji.

W związku z przytoczoną treścią art. 3941 k.p.c. oceny wymaga, czy

zaskarżone

postanowienie

–

dotyczące

sprawdzenia

wartości

przedmiotu

zaskarżenia, ustalenia innej wartości przedmiotu zaskarżenia niż oznaczona przez

skarżącego, ustalające wysokość opłaty stosunkowej od apelacji i zobowiązujące

do uiszczenia brakującej części opłaty pod rygorem odrzucenia apelacji – jest

postanowieniem, na które przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.

Zaskarżone postanowienie nie jest postanowieniem o odrzuceniu skargi

kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia (art. 3941 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie jest też postanowieniem w przedmiocie

odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania (394 1 § 2 k.p.c.). Nie stanowi

także postanowienia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie (w

rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c.), gdyż postanowieniami kończącymi postępowanie w

sprawie są postanowienia zamykające drogę do wydania orzeczenia sądu danej

instancji rozstrzygającego istotę sprawy w procesie (wyrokiem) lub w postępowaniu

nieprocesowym (postanowieniem), a ponadto postanowienia, które kończą sprawę

jako pewną całość poddaną pod osąd, a więc dotyczące całości sprawy i będące

ostatnimi orzeczeniami wydanymi w postępowaniu (por. uzasadnienie uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 maja 2000 r., III ZP 1/00,OSNC

2001, nr 1 poz. 1). Przeciwieństwem postanowień kończących postępowanie w

sprawie

są

natomiast

„postanowienia

kończące

w

postępowaniu

jedynie

zagadnienia incydentalne, uboczne" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19

listopada 1996 r., III CKN 12/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 41 oraz uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr

5, poz. 87). Takim właśnie postanowieniem, dotyczącym kwestii incydentalnej, jest

postanowienie sprawdzające wartość przedmiotu zaskarżenia, ustalające tę

wartość i określające wysokość opłaty od apelacji.

Nowe brzmienie art. 3941 k.p.c., wprowadzone ustawą z dnia 19 marca 2009

r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592),

umożliwia zaskarżenie do Sądu Najwyższego także postanowień sądu drugiej

instancji co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji (3941 § 1 pkt 2 k.p.c.). Jednakże w tej normie prawnej nie

mieszczą się postanowienia sądu drugiej instancji dotyczące kosztów sądowych, w

tym opłat. W art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. chodzi o koszty procesu w rozumieniu

ustawowej definicji tej kategorii pojęciowej zawartej w art. 98 § 1 k.p.c. Koszty

procesu są rozliczane między stronami procesu. Podstawą orzeczeń dotyczących

kosztów procesu są przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (np. art. 98-110). Z

kolei koszty sądowe obejmują rozliczenie między stroną wnoszącą o podjęcie przez

sąd czynności sądowych a sądem (ściślej – Skarbem Państwa). Postanowienia

dotyczące kosztów sądowych mają swoje oparcie w przepisach ustawy z dnia 28

lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z

2010 r. Nr 50, poz. 594 ze zm.). Zatem postanowienie sądu drugiej instancji co do

kosztów procesu (art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz postanowienie dotyczące

sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia oraz ustalenia wyższej wartości

przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2 k.p.c. w związku z art. 25 k.p.c.) i wzywające

do uiszczenia brakującej części opłaty od apelacji (art. 130 3 § 2 k.p.c. w związku z

art. 373 k.p.c. i w związku z odpowiednimi przepisami ustawy o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych), to dwie różne kategorie postanowień w kwestiach

incydentalnych, co wynika także z ich wyraźnego rozdzielenia w art. 394 § 1 k.p.c.,

gdzie odrębnie wylicza się jako przedmiot zaskarżenia zażaleniem zwrot kosztów

procesu, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu oraz wymiar

opłaty (pkt 9). Zgodnie z treścią art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zażalenie do sądu drugiej

instancji

przysługuje

na

postanowienia

sądu

pierwszej

instancji,

którego

przedmiotem jest zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony

kosztów procesu, wymiar opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążanie kosztami

sądowymi, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty

przyznane w nakazie zapłaty oraz wynagrodzenie biegłego i należności świadka.

Powołany przepis nie dotyczy zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji do

Sądu Najwyższego. Nie stosuje się go również odpowiednio do postanowień sądu

drugiej instancji.

Zakres przedmiotowy postanowień sądu pierwszej instancji zaskarżalnych

zażaleniem do sądu drugiej instancji oraz postanowień sądu drugiej instancji

zaskarżalnych do Sądu Najwyższego jest wyraźnie odmienny. Możliwość

zaskarżenia zażaleniem postanowień sądu drugiej instancji jest wyraźnie

ograniczona przedmiotowo w art. 3941 k.p.c., który nie przewiduje zaskarżenia

zażaleniem

do

Sądu

Najwyższego

postanowienia

sądu

drugiej

instancji

sprawdzającego wartość przedmiotu zaskarżenia, ustalającego nową wyższą

wartość przedmiotu zaskarżenia i wzywającego do uiszczenia brakującej części

opłaty od apelacji. Nie są to postanowienia kończące postępowanie w sprawie i nie

dotyczą również kosztów procesu w rozumieniu art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c. Powołanie

się przez pełnomocnika powoda na ten ostatni przepis jako podstawę wniesienia

zażalenia okazało się nieskuteczne. Gdyby Sąd drugiej instancji odrzucił apelację,

wówczas postanowienie to – jako niewątpliwie kończące postępowanie w sprawie podlegałoby zaskarżeniu na podstawie art. 3941 § 2 k.p.c. Rozpoznając zażalenie

na postanowienie o odrzuceniu apelacji Sąd Najwyższy mógłby (na wniosek

skarżącego – art. 380 k.p.c.) rozpoznać także niepodlegające zaskarżeniu

postanowienia Sądu drugiej instancji poprzedzające zaskarżalne postanowienie o

odrzuceniu apelacji. W rozpoznawanej sprawie nie doszło jednak do odrzucenia

apelacji, a Sąd Okręgowy wydał wyrok, zaskarżony przez powoda skargą

kasacyjną.

Podsumowując

postanowienia

sądu

powyższe

drugiej

rozważania

instancji

należy

sprawdzającego

stwierdzić,

wartość

że

od

przedmiotu

zaskarżenia, ustalającego nową wyższą wartość zaskarżenia i wzywającego do

uiszczenia brakującej części opłaty od apelacji nie przysługuje zażalenie do Sądu

Najwyższego na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

k.p.c. i art. 39821 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. i art. 373 k.p.c. oraz w związku z

art. 397 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.