II PZ 31/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 31/09

POSTANOWIENIE

Dnia 7 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa M. G.

przeciwko Starostwu Powiatowemu w P.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 stycznia 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 8 września 2009 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. Wydział Pracy, postanowieniem z dnia 8 września 2009

r. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez pełnomocnika powódki M. G. od

wyroku tego Sądu z dnia 16 lutego 2009 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że pełnomocnik

powódki w dniu 23 maja 2009 r. wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o

zwolnienie powódki od opłaty sądowej od wniesionej skargi. Postanowieniem z dnia

17 czerwca 2009 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił wniosek powódki o zwolnienie od

opłaty sądowej należnej od wniesionej skargi, a pismem z dnia 18 czerwca 2009 r.

wezwał pełnomocnika powódki do uzupełnienia braków formalnych skargi

kasacyjnej poprzez uiszczenie opłaty od skargi w wysokości 2.765 zł w terminie 7

dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to

doręczono pełnomocnikowi powódki w dniu 29 czerwca 2009 r., a termin do

uiszczenia opłaty od skargi upłynął w dniu 6 lipca 2009 r.

Wobec nieopłacenia wniesionej skargi kasacyjnej Sąd Okręgowy w W.

postanowił o jej odrzuceniu.

Adwokat N. O. – pełnomocnik powódki wniosła na powyższe postanowienie

zażalenie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 3982

k.p.c. - przez niewłaściwe jego zastosowanie na skutek przyjęcia, że powódka była

zobowiązana do uiszczenia opłaty sadowej od skargi kasacyjnej, w następstwie

nieuzasadnionego oddalenia wniosku powódki o zwolnienie jej od opłaty sądowej

od skargi kasacyjnej. Jednocześnie zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego w

W. z dnia 17 czerwca 2009 r. w przedmiocie oddalenia wniosku powódki o

zwolnienie od kosztów sądowych jako wydane z naruszeniem art. 102 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez

niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że powódki nie sposób zaliczyć

do osób ubogich, art. 109 tej ustawy przez jego niezastosowanie poprzez

niezarządzenie dochodzenia w celu wyjaśnienia wątpliwości co do prawdziwości

oświadczenia powódki, jakie pojawiły się przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie

od opłat oraz art. 233 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logicznego

rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę złożonego przez powódkę

oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach.

W uzasadnieniu podniesiono, że powódka nie była w stanie ponieść kosztów

wniesionej skargi kasacyjnej, a oddalenie jej wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych było nieuzasadnione. Podkreślono, że powódka nie osiągała dochodów,

a źródłem jej utrzymania był zasiłek chorobowy, który zresztą miała otrzymywać

tylko do końca maja 2009 r. Podniesiono także, że powódka nie posiada żadnych

oszczędności, gdyż od momentu utraty pracy minęło już ponad półtora roku, więc

wszelkie ewentualne oszczędności wydała na zaspokojenie podstawowych potrzeb

życiowych w okresie pozostawania bez pracy. Ponadto zwrócono uwagę, że

powódka z uwagi na jej wiek oraz fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim ma

problem ze znalezieniem pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota sprawy sprowadza się do kwestionowania w zażaleniu powódki

trafności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego z dnia 17 czerwca 2009 r.

oddalającego wniosek powódki o zwolnienie od opłaty sądowej należnej od

wniesionej skargi. Wbrew stanowisku skarżącej Sąd Okręgowy wnikliwie ocenił

sytuację życiową powódki i doszedł do trafnego przekonania, że nie zachodzą

okoliczności do zastosowania art. 101 ust. 1 i 2 w związku z art. 102 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 tej ustawy Sąd może zwolnić stronę od kosztów

sądowych w części, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część tych kosztów.

Art. 102 ust. 1 stanowi natomiast, że zwolnienia od kosztów sądowych może się

domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich

ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W doktrynie (A. Górski, L. Walentynowicz, Koszty sądowe w sprawach

cywilnych. Ustawa i orzekanie. Komentarz praktyczny, Oficyna, 2008) wskazano,

że niemożność poniesienia kosztów, w całości lub w części, musi mieć charakter

obiektywny, na który strona nie ma realnego wpływu. Jeżeli więc strona zdolna do

pracy nie wykorzystuje lub ogranicza swoje możliwości zarobkowe w sposób

nieuzasadniony albo fikcyjnie pozbywa się majątku, nie spełnia warunków

uzasadniających zwolnienie od kosztów (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia

4 września 1974 r., II CZ 167/74, OSP 1975, nr 7, poz. 176; z dnia 20 października

1980 r., II CZ 126/80, LEX nr 8272; z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNCP

1988, nr 7-8, poz. 103 oraz z dnia 4 lutego 2005 r., III SPP 11/05, OSNP 2005, nr

16, poz. 260). Zauważono także, że strona przygotowująca się do procesu

sądowego powinna być świadoma wydatków związanych z tym przedsięwzięciem,

stąd powinna się do niego przygotować przez poczynienie oszczędności i

ograniczenie innych wydatków, które nie są niezbędne (orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/80, LEX nr 8257; z dnia 24 września

1984 r., II CZ 104/84, LEX nr 8257; oraz z dnia 14 października 1983 r., I CZ

151/83, OSNCP 1984, nr 5, poz. 82 podobnie J. Brol, Z problematyki sądowego

zwalniania od kosztów w sprawach cywilnych, Pr.w Dział.2008.6.19). Sąd powinien

jednak rozważyć konkretne uwarunkowania w sposób powściągliwy i rozsądny.

Sąd Okręgowy uzasadniając postanowienie z dnia 17 czerwca 2009 r.

oddalające wniosek powódki o zwolnienie od opłaty sądowej trafnie wskazał, że z

uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia oraz szczególny charakter instytucji

zwolnienia od kosztów sądowych powódka powinna w pierwszej kolejności

poczynić

stosowne

oszczędności,

a

dopiero,

gdyby

okazały

się

one

niewystarczające, oczekiwać pomocy państwa w tym zakresie. Sąd podkreślił, że

powódka nie udowodniła, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie

opłaty bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny. Trafnie zwrócono uwagę, że

powódka jest osobą doświadczoną zawodowo, która posiada dostateczne

umiejętności, aby uzyskać odpowiednie zatrudnienie, także poza jednostką

samorządu terytorialnego. Podkreślono także, że od początku sporu powódka jest

reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru co oznacza, że jest

w stanie ponieść koszty procesu dla ochrony swoich interesów. Oceniając

wiarygodność złożonego przez powódkę oświadczenia Sad wskazał ponadto, że

deklarowane

koszty

utrzymania

powódki,

bez codziennych

wydatków na

pożywienie i ubranie, przewyższają jej miesięczne dochody deklarowane w

oświadczeniu. Zwrócił również uwagę, że powódka nie podała powodu, dla którego

jej mąż pozostający z nią w jednym gospodarstwie domowym nie pracuje.

Należy stwierdzić, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma

szczególny charakter i jest instrumentem gwarantującym dostęp do sądu osobom,

które obiektywnie nie są w stanie ponieść tych kosztów z uwagi na ich sytuacje

materialną. Podstawą oceny przez Sąd tej sytuacji jest oświadczenie składane

przez taką osobę obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Oświadczenie to podlega

ocenie co do jego wiarygodności, przy czym zastosowanie znajdzie tu art. 233

k.p.c. W ocenie Sadu Najwyższego Sąd Okręgowy w W. nie uchybił dyrektywom

wynikającym

z tego

przepisu

i poprawnie

uzasadniając szczegółowo swoje stanowisko.

ocenił

złożone

oświadczenie,

Nieuzasadniony jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 109 ustawy

o kosztach poprzez niezarządzenie dochodzenia w celu wyjaśnienia wątpliwości co

do prawdziwości oświadczenia powódki, jakie pojawiły się przy rozpatrywaniu

wniosku o zwolnienie od opłat. Zgodnie z art. 109 ust. 1 Sąd może zarządzić

stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń

strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego

strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej.

Po pierwsze należy zauważyć, że przepis ten statuuje stosowną kompetencje

Sądu, a nie obowiązek, po drugie zaś przesłanką ewentualnego dochodzenia jest

wystąpienie

wątpliwości

co

do

rzeczywistego

stanu

majątkowego

strony

domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem Sąd Okręgowy

rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów uznał oświadczenie powódki za

niewiarygodne a podnoszone przez nią okoliczności za nieudowodnione. Takie

stwierdzenie nie jest tożsame z powzięciem wątpliwości w rozumieniu

ust. 1.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.

art. 109