II PZ 3/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 3/07

POSTANOWIENIE

Dnia 29 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa N. Polska S.A. z siedzibą w Warszawie

przeciwko M. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 29 marca 2007 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowego w P.

z dnia 24 października 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy postanowieniem z 24 października 2006 r.,

odrzucił skargę kasacyjną w sprawie z powództwa N. Polska Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko M.S.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 3

ust. 2 pkt 3 w związku z art. 13 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w prawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) strona wnosząca skargę

kasacyjną jest obowiązana uiścić opłatę, która w sprawach o prawa majątkowe

wynosi 5 % wartości przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej

niż 100.000 zł (art. 13 ustawy). Wyjątek od tej zasady ustawodawca przewidział

wyłącznie w odniesieniu do skargi kasacyjnej wnoszonej przez stronę zwolnioną od

kosztów sądowych przez sąd albo z mocy ustawy. Według Sądu wyjątek ten nie

może być jednak interpretowany rozszerzająco.

Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych w sposób jednoznaczny wynika, iż obowiązku

uiszczania kosztów sądowych nie mają pracownik wnoszący powództwo lub strona

wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem

art. 35 i 36 ustawy. Żaden przepis ustawy nie przewiduje natomiast takiego

zwolnienia odnośnie do pracownika będącego stroną pozwaną w sprawach z

powództwa pracodawcy. W konsekwencji pozwany pracownik w sprawach o

roszczenia z zakresu prawa pracy powinien uiszczać opłaty na zasadach ogólnych,

chyba że zostanie zwolniony od kosztów sądowych przez sąd. Art. 35 ust. 1

ustawy stanowi, że w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę

podstawową w kwocie 30 złotych wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi

kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia. Jednakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu

przewyższa kwotę 50.000 złotych, pobiera się od wszystkich podlegających opłacie

pism procesowych opłatę stosunkową. Według Sądu w przypadku spraw, w których

stroną pozwaną jest pracownik, art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach

będzie miał zastosowanie do pozwanego pracownika wówczas, gdy sąd zwolni go

od kosztów w całości - na podstawie art. 100 ust. 2 ustawy. Wtedy pozwany nie

będzie miał obowiązku uiszczania opłaty podstawowej od wszelkich pism

podlegających opłacie (art. 14 ust. 2 w związku z art. 100 ust. 2 ustawy), a jedynie

będzie uiszczał taką opłatę od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej oraz skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 35 ust. 1 w

związku z art. 100 ust. 2).

W ocenie Sądu Okręgowego pozwana wnosząc skargę kasacyjną w

rozpoznawanej sprawie powinna była uiścić opłatę stosunkową obliczoną od

wskazanej

przez siebie wartości przedmiotu zaskarżenia, a nie opłatę

podstawową. W związku z tym na podstawie art. 130 2 § 3 k.p.c. Sąd Okręgowy

odrzucił skargę kasacyjną jako nienależycie opłaconą.

Postanowienie

Sądu

Okręgowego

zaskarżył

w

całości

zażaleniem

pełnomocnik pozwanej, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od powódki na rzecz

pozwanej

zwrotu

kosztów

postępowania

zażaleniowego

według

norm

przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik skarżącej zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego - art. 35 ust. 1 w związku z art. 11 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez niewłaściwą

jego wykładnię i przyjęcie, że od skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu prawa

pracy pracownik będący stroną pozwaną powinien uiszczać opłatę stosunkową;

2) naruszenie prawa materialnego - art. 14 ust. 4 w związku z art. 14 ust. 1 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez błędną

jego wykładnię i przyjęcie, że w sytuacji kiedy przepis zobowiązuje do uiszczenia

opłaty podstawowej należy uiścić opłatę stosunkową;

3) naruszenie prawa materialnego - art. 96 ust. 1 pkt. 4 w związku z art. 35 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez

niewłaściwe

jego

zastosowanie

i

przyjęcie,

że

niezależnie

od

regulacji

szczególnych w sprawach z zakresu prawa pracy pracownik będący stroną

pozwaną powinien uiścić opłatę stosunkową.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że ustawa o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych reguluje rodzaje i wysokość należnych opłat w

postępowaniu cywilnym, w tym sposób uiszczenia opłat od niektórych pism

procesowych składanych przez strony w tym postępowaniu. Ustawodawca

wprowadził trzy rodzaje opłat (poza opłatą tymczasową i ostateczną). Zgodnie z art.

11 ustawy, opłata jest stała, stosunkowa albo podstawowa. Według skarżącego, z

założeń ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynika, że opłata stała

jest podstawowym rodzajem opłaty sądowej, stanowi zasadę, od której wyjątkiem

jest opłata stosunkowa, pobierana głównie w sprawach o świadczenia pieniężne.

Ustawodawca wprowadził w ustawie o kosztach sądowych przepisy ogólne,

wspólne dla wszystkich rodzajów spraw, oraz przepisy szczególne, znajdujące

zastosowania w określonych rodzajach spraw, w tym w sprawach gospodarczych, z

zakresu prawa cywilnego i rodzinnego czy rzeczowego. W art. 35-36 ustawy

wprowadzone zostały szczegółowe, odrębne wobec przepisów ogólnych, regulacje

dotyczące opłat w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie definiuje pojęcia spraw z

zakresu prawa pracy. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu

postępowania cywilnego, regulujące postępowanie odrębne w sprawach z zakresu

prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Definiując w art. 476 § 1 k.p.c. sprawy z

zakresu prawa pracy ustawodawca nie wprowadził podmiotowego rozróżnienia na

sprawy z powództwa pracownika

i sprawy przeciwko pracownikowi. W

konsekwencji nie ma podstaw, by takie rozróżnienie wprowadzać na gruncie

przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 35 ust. 1

ustawy, w sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w

kwocie 30 złotych wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Dopiero w

sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50.000 złotych,

pobiera się od wszystkich podlegających opłacie pism procesowych opłatę

stosunkową. Skoro ustawodawca wprowadził w określonych sprawach z zakresu

prawa pracy regulacje szczególne, mają one pierwszeństwo przed regulacjami

ogólnymi, zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. W konsekwencji

przy obliczaniu wysokości opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu

prawa pracy, w której stroną pozwaną jest pracownik, zastosowanie znajdują nie

przepisy o opłacie stosunkowej według zasad ogólnych (art. 13 ustawy), ale

przepisy o opłacie podstawowej zawarte w regulacjach szczegółowych dotyczących

spraw z zakresu prawa pracy (art. 35 ust. 1 zd. pierwsze ustawy).

Według skarżącego, skoro ustawodawca wyraźnie przewidział, że w

sprawach z zakresu prawa pracy pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30

złotych wyłącznie od pism wymienionych w art. 35 ustawy, to przyjąć należy, iż

zobowiązani do uiszczenia opłaty sądowej w tej wysokości są nie tylko pracownicy

wytaczający powództwo (zwolnieni od pozostałych kosztów sądowych z mocy

ustawy – art. 96 ust. 1 pkt 4), ale także pracownicy, przeciwko którym wytoczone

zostało powództwo, oraz pracodawcy. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia

językowa przepisu, a jej pierwszeństwo jest niekwestionowane. Dopiero bowiem

wówczas, gdy norma wyinterpretowana metodą językową byłaby w jaskrawy

sposób niedorzeczna czy też niewątpliwie wskazywałaby na zbyt wąski lub zbyt

szeroki zakres jej stosowania, sięgnąć należałoby po inne rodzaje wykładni, w tym

wykładnię systemową lub funkcjonalną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Przepisy o kosztach sądowych – głównie ze względu na ich fiskalny i

restrykcyjny charakter – wymagają wykładni ścisłej, językowej lub semantycznej,

która gwarantuje jednakowość wyników, a tym samym jednolitość praktyki oraz

stabilność i pewność prawną. W związku z tym odstępstwa w kierunku innych

typów wykładni wymagają ważnych powodów i szczególnej ostrożności (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z 21 listopada 2006 r., III CZP 109/06, BSN z 2006 r.,

nr 11, s. 13, LEX nr 197685). Oparte na wykładni językowej dosłowne odczytanie

art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie budzi

wątpliwości.

Powołane

w zażaleniu przepisy ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych były już przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego, m.in. w

postanowieniach z 20 listopada 2006 r., I PZ 20/06, z 18 grudnia 2006 r., II PZ

59/06 i z 15 lutego 2007 r., I PZ 26/06 oraz w uchwałach z 9 stycznia 2007 r., II

PZP 5/06, LEX nr 207707, z 5 marca 2007 r., I PZP 1/07, LEX nr 231085 i z 27

marca 2007 r., II PZP 1/07, LEX nr 231067.

W ostatniej z wymienionych uchwał Sąd Najwyższy zajął stanowisko,

zgodnie z którym w sprawie z zakresu prawa pracy toczącej się z powództwa

pracodawcy, w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa 50.000 złotych,

pozwany pracownik powinien uiścić od swojej apelacji opłatę podstawową w kwocie

30 złotych, o której mowa w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze

zm.).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie podziela stanowisko

wyrażone w powyższej uchwale. Rozpoznawana sprawa dotyczy, co prawda,

opłaty od skargi kasacyjnej (a nie od apelacji) wniesionej przez pozwanego

pracownika w sprawie z powództwa pracodawcy, jednakże z uwagi na treść art. 35

ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w którym wymieniono

zarówno apelację, jak i skargę kasacyjną, pogląd prawny wyrażony we wskazanej

uchwale znajduje również zastosowanie do rozpoznawanej sprawy.

Przede wszystkim należy podkreślić, że argumenty semantyczne i logiczne

jednoznacznie wskazują, że opłata sądowa obciążająca pracownika w związku z

wniesieniem skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu prawa pracy (także w sprawie

wszczętej z powództwa pracodawcy), w której wartość przedmiotu sporu nie

przewyższa 50.000 zł, została w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o kosztach

sądowych określona w sposób zupełny. W każdej sprawie z zakresu prawa pracy,

a więc zarówno tej, w której wystąpił z powództwem, jak i tej, w której występuje

jako pozwany, pracownik ma obowiązek uiścić opłatę podstawową w wysokości 30

zł od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej oraz skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia. Art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych dotyczy określenia wysokości opłat od niektórych środków

zaskarżenia i odnosi się do każdej strony – w rozumieniu art. 7 ustawy –

występującej w sprawie z zakresu prawa pracy. Powiązanie art. 35 ust. 1 z art. 7

ustawy

stanowi podstawę do wniosku, że jeżeli z przepisu nie wynika

jednoznacznie, iż odnosi się tylko do określonych uczestników postępowania w

określonym rodzaju spraw, to odnosi się do każdego uczestnika postępowania

sądowego w określonej kategorii spraw.

Z językowej wykładni art. 35 wynika, że jedynym kryterium zastosowania

tego przepisu jest uznanie określonej sprawy za sprawę z zakresu prawa pracy.

Konfiguracja, w jakiej występują w danej sprawie strony postępowania (pracownik i

pracodawca), jest – z punktu widzenia zastosowania art. 35 – pozbawiona

doniosłości. Wysokość opłat uzależniona jest natomiast od rodzaju sprawy i rodzaju

wnoszonego pisma, niezależnie od tego, kto tej czynności dokonuje. Wysokość

opłat przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy jest bowiem dostosowana do rodzaju

sprawy. Nie jest różnicowana w zależności od kryterium podmiotowego.

Należy podkreślić, że art. 35 ust. 1 ustawy nie przewiduje w sprawach z

zakresu prawa pracy, w których wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty

50.000 złotych, w odniesieniu do wymienionych w tym przepisie pism procesowych,

opłaty innej niż podstawowa, która – w myśl art. 14 ust. 1 – przewidziana jest

wyłącznie wówczas, gdy przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub

tymczasowej. Z tych względów w omawianym wypadku opłata stosunkowa od

skargi kasacyjnej w ogóle nie wchodzi w grę. Dotyczy to także skargi kasacyjnej

wniesionej przez pozwanego pracownika.

Wyników powyższego rozumowania nie zmienia fakt, że uchylone zostały

art. 463 k.p.c. i art. 263 k.p. Derogacja tych przepisów oznacza przede wszystkim

odstąpienie

od

dotychczasowej

zasady

pełnego

ustawowego

zwolnienia

pracownika dochodzącego roszczeń z zakresu prawa pracy oraz obu stron

postępowania w sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy od opłat

sądowych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 stycznia 1986 r., III PZP 54/85,

OSNCP 1986 nr 11, poz. 175, oraz postanowienie siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 30 listopada 1993 r., I PZP 34/93, OSNCP 1994 nr 5, poz. 95). Od

chwili wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy nie jest już

wolne z mocy ustawy od opłat sądowych; postępowanie to wiąże się z

koniecznością uiszczenia opłat sądowych przez obie strony – zarówno przez

pracodawcę, jak i przez pracownika (niezależnie od tego, czy występują oni po

stronie powodowej, czy pozwanej), tyle że są to opłaty w wysokości i od pism

przewidzianych w art. 35 ust. 1 ustawy.

Przedstawiona powyżej wykładnia art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych

została już przyjęta i potwierdzona we wcześniejszych orzeczeniach Sądu

Najwyższego. W uchwale z 9 stycznia 2007 r., III PZP 5/06, Sąd Najwyższy

stwierdził bowiem, że w sprawie z zakresu prawa pracy, w której wartość

przedmiotu sporu nie przekracza 50.000 zł, od apelacji pozwanego pracodawcy

pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł. Podobne stanowisko Sąd

Najwyższy zajął w

postanowieniach z 20 listopada 2006 r., I PZ 20/06

(stwierdzając, że opłatę podstawową z art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych

wnosi zarówno powód – pracownik, jak i pozwany pracodawca) i z 18 grudnia 2006

r., II PZ 59/06 (przyjmując, że opłatę podstawową od zażalenia w sprawach z

zakresu prawa pracy pobiera się na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy o kosztach

sądowych niezależnie od tego, kto wnosi zażalenie - pracownik czy pracodawca,

powód czy pozwany). Pogląd ten można zatem uznać za utrwalony.

Jak wynika z powyższych rozważań, odrzucenie skargi kasacyjnej w związku

z nieuiszczeniem przez pozwaną opłaty stosunkowej było nieprawidłowe, ponieważ

w związku z wartością przedmiotu sporu obciążał ją jedynie obowiązek uiszczenia

opłaty w kwocie 30 złotych, co pozwana uczyniła.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji (398 15 w związku z art. 3941 § 3

k.p.c.).