II PZ 28/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 28/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa T. S.

przeciwko PKP Polskim Liniom Kolejowym S.A. Zakład Linii Kolejowych w W.

o zaliczenie okresu pracy w gospodarstwie rolnym i przyznanie zasiłku

przedemerytalnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 października 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 marca 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 9 marca 2011 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ś.: 1) oddalił wniosek powoda T. S. o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu oraz 2) odrzucił skargę powoda o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 23

października 2007 r., VII Pa […], w sprawie przeciwko pozwanemu PKP Polskie

Linie Kolejowe S.A. Zakładowi Linii Kolejowych o zaliczenie okresu pracy w

gospodarstwie rolnym i przyznanie zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu

tego postanowienia Sąd Okręgowy wywiódł, że skarga powoda o wznowienie

postępowania jest niedopuszczalna, bowiem nie została oparta na ustawowej

podstawie wznowienia. W szczególności nowymi okolicznościami faktycznymi lub

środkami dowodowymi, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których

powód nie mógł skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym, nie są

okoliczności, które skarżący przywołał ogólnikowo w skardze o wznowienie

postępowania. W ocenie Sądu Okręgowego, nie wystąpiły też przesłanki

wznowienia postępowania wskazane w art. 401 pkt 2 k.p.c., mające polegać

według twierdzeń powoda na pozbawieniu go w zakończonym postępowaniu `praw

konstytucyjnych@ wskutek wadliwych działań adwokata wówczas ustanowionego

dla powoda z urzędu.

Na postanowienie Sądu Okręgowego powód wniósł zażalenie do Sądu

Najwyższego, w którym zarzucił naruszenie: 1) art. 117 § 5 k.p.c. przez `odmowę

udzielenia adwokata z urzędu, na etapie wnoszenia skargi o wznowienie

postępowania, gdy przy tym samym stanie faktycznym został ustanowiony adwokat

dopiero na etapie postępowania w sprawie zażalenia"; 2) art. 130 § 1 k.p.c. przez

`zaniechanie przez Sąd wezwania skarżącego do przedłożenia oświadczenia o

stanie rodzinnym i majątkowym na rozpoznawania wniosku o ustanowienie

adwokata, z dnia 31.1.2011 r.". W uzasadnieniu zażalenia powód wywiódł, że

podstawę zażalenia wyznacza art. 394 k.p.c. `wobec utraty mocy obowiązywania

art. 3941 § 2 k.p.c. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9

lutego 2010 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 125) sygnatura: SK 10/09". Zdaniem żalącego się,

w sprawie zachodziły przesłanki ustanowienia dla powoda adwokata z urzędu już w

chwili składania pierwszego wniosku o ustanowienie pełnomocnika procesowego

(w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r.). Tymczasem Sąd Okręgowy badał przesłanki

dopuszczalności ustanowienia adwokata z urzędu dopiero na etapie postępowania

zażaleniowego, bowiem dopiero wtedy wezwał powoda do złożenia oświadczenia o

stanie majątkowym i rodzinnym. Skoro po ujawnieniu treści tego oświadczenia na

etapie

postępowania

zażaleniowego

zasadne

okazało

się

ustanowienie

pełnomocnika procesowego z urzędu, to należy wnioskować, że ta przesłanka

istniała już na etapie składania pierwotnego wniosku o ustanowienie pełnomocnika.

Już

wtedy

Sąd

powinien

zobowiązać

powoda

do

złożenia

stosownego

oświadczenia, co ujawniłoby okoliczności dające podstawę ustanowienia adwokata.

Gdyby zaś Sąd zastosował art. 130 § 1 k.p.c. i wezwał powoda do złożenia

oświadczenia, to wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostałby

rozpoznany w oparciu o zebrany materiał procesowy a powodowi zostałaby

udzielona pomoc prawna z urzędu, co w konsekwencji doprowadziłoby do

usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania i do jej

merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne w pierwszej kolejności z tego względu, że

podniesiono

w

nim

zarzuty

skierowane

wyłącznie

przeciwko

tej

części

postanowienia Sądu Okręgowego, która dotyczy odmowy uwzględnienia wniosku

powoda o ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu (punkt pierwszy).

Jakkolwiek postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone w całości (czyli

także w zakresie, w jakim dotyczy odrzucenia skargi o wznowienie postępowania),

to jednak w zażaleniu ograniczono się do przedstawienia argumentów mających

wykazać nieprawidłowości Sądu Okręgowego przy rozpoznawaniu wniosku powoda

o ustanowienie dla niego pełnomocnika procesowego z urzędu na etapie

postępowania skargowego. Sąd Najwyższy w postępowaniu zażaleniowym jest

związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego (postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2009 r., I PZ 17/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz.

207) a w zażaleniu powoda nie przedstawiono żadnych zarzutów odnośnie do

zaskarżalnej części postanowienia Sądu Okręgowego co do odrzucenia skargi o

wznowienie postępowania (art. 3941 § 2 k.p.c.). Na postanowienie Sądu

Okręgowego w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu

według art. 3941 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego nie przysługuje. Kontrola

tego orzeczenia jest możliwa tylko przy odpowiednim zastosowaniu art. 380 k.p.c.

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2001 r., I PZ 85/00,

OSNAPiUS 2002 nr 19, poz. 464; z dnia 21 listopada 2001 r., I CZ 165/01, OSNC

2002 nr 7-8, poz. 102; z dnia 17 stycznia 2003 r., I CZ 193/02, LEX nr 583737 i z

dnia 23 września 2004 r., III CZ 71/04, LEX nr 137559). W tym celu konieczny jest

jednak sformułowany w sposób jednoznaczny (wyraźny) wniosek o rozpoznanie

przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 380 k.p.c. zasadności postanowienia w

niezaskarżalnej części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 października 2007 r., I PZ 20/07

(OSNP 2008 nr 21-22, poz. 320 i z dnia 17 lipca 2008 r., II CZ 54/08, LEX nr

447663). Ponieważ taki wniosek nie został sformułowany w zażaleniu powoda to

zarzuty dotyczące odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie mogą być

przez Sąd Najwyższy brane pod rozwagę.

Prawdopodobnie w celu wykazania, że postanowienie Sądu Okręgowego

jest zaskarżalne także w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu,

powód powołał się na art. 394 k.p.c. jako podstawę prawną zażalenia, twierdząc, że

art. 3941 § 2 k.p.c. utracił moc obowiązującą wskutek wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 9 lutego 2010 r., SK 10/09 (Dz.U. Nr 24, poz. 125; OTK-A

2010 nr 2, poz. 10; Polski Proces Cywilny 2011 nr 3, s. 168, z glosą M. MichalskiejMarciniak). Jest to pogląd oczywiście nietrafny. W wyroku tym Trybunał stwierdził

jedynie, że art. 3941 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim - w brzmieniu obowiązującym do

dnia 21 maja 2009 r. - nie dawał podstaw do zaskarżenia postanowienia w

przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej

instancji, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, w związku z art. 45

ust. 1 oraz w związku z art. 32 Konstytucji RP. Z orzeczenia tego nie wynika więc,

by art. 3941 § 2 k.p.c. utracił moc obowiązującą a jedynie, że niezgodne z

Konstytucją było pominięcie dopuszczenia zażalenia na postanowienie w

przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej

instancji. Wskutek tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z dniem 22 maja 2009

r. art. 3941 k.p.c. otrzymał nowe brzmienie przez dodanie w paragrafie pierwszym

punktu drugiego, zgodnie z którym zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (por. też wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05, Dz.U. Nr 61, poz. 418; OTK-A

2007 nr 3, poz. 32; Przegląd Sądowy 2007 nr 11-12, s. 190, z glosą P.

Grzegorczyka). W obowiązującym stanie prawnym wyłączną podstawą prawną

wniesienia przez stronę zażalenia do Sądu Najwyższego jest nadal art. 394 1 § 1

k.p.c. a art. 394 § 1 k.p.c. - na który powołał się powód - takiej podstawy nie może

stanowić, gdyż dotyczy zażaleń na wskazane w nim postanowienia (zarządzenia

przewodniczącego) sądu pierwszej instancji (co do zażalenia na postanowienie

sądu drugiej instancji o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawach,

w

których

nie

przysługuje

skarga

kasacyjna,

patrz

wyrok

Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2010 r., SK 2/09, Dz.U. Nr 15, poz. 82; OTK-A

2010 nr 1, poz. 1).

W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił jak na wstępie.