II PZ 27/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 27/10

POSTANOWIENIE

Dnia 8 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. B.

przeciwko A. Spółce z o.o. w W.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku

Sądu Okręgowego w W. z dnia 26 listopada 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację R. B.

od wyroku z dnia 19 czerwca 2009 r. Sądu Rejonowego w W., którym oddalono

jego powództwo przeciwko A. Spółce z o.o. o odszkodowanie w kwocie 11.415 zł

za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz zasądził

od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym.

Orzeczenie o kosztach postępowania Sąd drugiej instancji oparł na art. 98

k.p.c. w związku z § 2 ust. 1 i 2 w związku z § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12 ust.

1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztów

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm., powoływanego dalej jako

rozporządzenie). Zdaniem Sądu Okręgowego, językowa wykładnia § 11 ust. 1 pkt 1

i 2 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że traktuje on odrębnie i odmiennie

sytuację, w której pracownik dochodzi uznania wypowiedzenia umowy o pracę za

bezskuteczne lub przywrócenia do pracy (pkt 1) i sytuację, w której domaga się

zasądzenia na jego rzecz odszkodowania za niezgodne z prawem lub

nieuzasadnione wypowiedzenie mu umowy o pracę lub rozwiązanie umowy bez

wypowiedzenia (pkt 2). Jednakże, w ocenie tego Sądu, należy odrzucić wykładnię

językową wskazanych przepisów i zastosować wykładnię funkcjonalną, ponieważ

wykładnia

językowa

prowadzi

w

tym

przypadku

do

wniosków

rażąco

niesprawiedliwych i wewnętrznie niespójnych. Wypływa to przede wszystkim z tego,

że

roszczenie

o

odszkodowanie

jest

substytutem

roszczenia

o

uznanie

wypowiedzenia za bezskuteczne (przywrócenia do pracy), oraz że roszczenia te są

ekwiwalentne względem sobie, a także mają dla pracownika zbliżoną wartością. Z

tych przyczyn wynagrodzenie pełnomocnika w zakresie roszczeń o uznanie

wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne (przywrócenie do pracy) i

odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę powinno być ustalane według

tych samych zasad (na tej samej podstawie), tj. jako pochodna zryczałtowanej

stałej kwoty stawki minimalnej. W tym zakresie Sąd Okręgowy powołał się na

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2008 r., III PZP 15/02 (OSNAPiUS

2003 nr 12, poz. 285).

W zażaleniu na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu

drugiej instancji strona pozwana wniosła o jego zmianę przez zasądzenie na jej

rzecz od powoda tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwoty 1.800 zł

oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że rozstrzygnięcie o kosztach

procesu powinno być oparte na § 12 ust. 3 w związku z § 11 ust. 2 rozporządzenia,

gdyż zapadło w sprawie o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie

stosunku pracy. Literalne brzmienie § 11 ust. 2 nie pozostawia wątpliwości co do

zakresu jego zastosowania, który obejmuje wszystkie sprawy z zakresu prawa

pracy o odszkodowanie z wyjątkiem wymienionych w § 12 ust. 3 w związku z § 11

ust. 1 spraw o ustalenie wypadku przy pracy oraz wymienionych w § 11 ust. 5

świadczeń odszkodowawczych należnych z tytułu wypadku przy pracy. Wskazany

przepis nie zawiera luk prawnych, przeciwnie - zastosowanie reguł wykładni

językowej pozwala na odtworzenie z jego treści norm prawnych. Uzyskanie w

wyniku przeprowadzonej wykładni przepisu rezultatu sprzecznego z jego

dosłownym brzmieniem jest niedopuszczalne. W rezultacie, skoro aktualnie

obowiązujące rozporządzenie - w przeciwieństwie do poprzedzającego go

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. - nie zawiera luk

prawnych, przeto nie ma podstaw do stosowania koncepcji przyjętych w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że skarżący wskazuje na przepisy

rozporządzenia nieznajdujące zastosowania w sprawie lub nieistniejące. W

pierwszym rzędzie w sprawie nie znajduje zastosowania i nie był stosowany przez

Sąd drugiej instancji § 12 ust. 3, który odnosi się do stawek minimalnych

przysługujących za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy przed sądem

apelacyjnym, a nie przed sądem okręgowym w postępowaniu apelacyjnym.

Dotyczy to również § 11 ust. 2 określającego wysokość stawek minimalnych w

sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia

emerytalnego i ust. 5, którego § 11 w ogóle nie zawiera. Skarżącemu chodzi

zapewne odpowiednio o § 11 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 - określające stawki minimalne w

poszczególnych rodzajach spraw z zakresu prawa pracy oraz o § 12 ust. 1 pkt 1 określający stawki minimalne w postępowaniu apelacyjnym przed sądem

okręgowym.

Niezależnie od tych uchybień zażalenie jest co do zasady usprawiedliwione.

Sąd drugiej instancji, aczkolwiek trafnie ocenił, że wykładnia językowa § 11

ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia jednoznacznie prowadzi do niebudzącego

wątpliwości uznania, że to w drugim z powołanych przepisów określona została

minimalna stawka opłaty za czynności radcy prawnego w sprawie o odszkodowanie

z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania przez pracodawcę bez wypowiedzenia

umowy o pracę na czas nieokreślony, to jednak ten sposób interpretacji odrzucił na

rzecz wykładni funkcjonalnej, powołując się na rozważania zawarte w uzasadnieniu

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 r., III PZP 15/02. Rację ma

skarżący

wskazując

na

podjęcie

wymienionej

uchwały

w

wyjątkowych

okolicznościach wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 maja

2002 r., P 1/01 (Dz.U. z dnia 19 czerwca 2002 r. Nr 78, poz. 717) stwierdzającego

niezgodność poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 22 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za

czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.) z art. 92 ust. 1

Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z tego względu, że upoważnienia ustawowe,

na podstawie których zostało ono wydane są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji,

ze względu na to, że nie określają wytycznych dotyczących treści aktu.

Jednocześnie Trybunał orzekł o utracie mocy obowiązującej rozporządzenia z

dniem 31 maja 2003 r. W tej sytuacji Sąd Najwyższy, rozwiązując w uchwale z dnia

7 sierpnia 2002 r. problem wysokości wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego

w sprawie toczącej się na skutek odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę na

czas nieokreślony, uznał za celowe oderwanie się od dosłownego brzmienia

niekonstytucyjnych przepisów i zastosowanie określonych w nim stawek jedynie

posiłkowo, przy uwzględnieniu wykładni funkcjonalnej, systemowej i celowościowej.

Sąd Najwyższy zastrzegł jednocześnie, że uchwalona interpretacja może mieć

znaczenie w okresie przejściowym - do czasu wydania nowego rozporządzenia.

Ponieważ aktualnie obowiązujące rozporządzenie korzysta z domniemania

zgodności z ustawą zasadniczą, a treść normatywna § 11 ust. 1 pkt 1 i 2 jest jasna,

to nie ma podstaw do jej kwestionowania i sięgania do innych niż językowa metod

wykładni (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I

PZP 3/01, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 83). Należy przy tym mieć na uwadze, że po

pierwsze - w aktualnie obowiązujących rozporządzeniach regulujących wysokość

opłat za czynności adwokatów i radców prawnych zachowane zostały zasady ich

wynagradzania w sprawach z zakresu prawa pracy, określone w rozporządzeniu z

dnia 22 grudnia 1997 r., po drugie - zasadą jest, iż w sprawach o prawa majątkowe

wysokość wynagrodzenia pełnomocnika określana jest w stosunku do wartości

przedmiotu sprawy, natomiast jej określenie stawką stałą stanowi wyjątek, który

powinien być interpretowany ściśle, a po trzecie - w sprawie, w której zapadła

uchwała III PZP 15/02 powód początkowo dochodził uznania wypowiedzenia

umowy o pracę za bezskuteczne, a następnie zmienił żądanie domagając się

zasądzenia odszkodowania. Inaczej rzecz ma się w niniejszej sprawie, w której

brak jest jakichkolwiek podstaw do zastosowania § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

już tylko z uwagi na istniejący niezmiennie od początku przedmiot sporu zakreślony

żądaniem powoda.

W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia wysokość stawki minimalnej zależy od

wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju. Z kolei z treści § 11 ust. 1

rozporządzenia wynika jednoznacznie rozdzielność i zakres regulacji w odniesieniu

do poszczególnych rodzajów spraw z zakresu prawa pracy. Określone w § 11 ust. 1

pkt 1 i 2 stawki minimalne mają więc charakter przedmiotowy i odnoszą się do

wszystkich spraw z zakresu prawa pracy wyszczególnionych w tych przepisach.

Niewątpliwie

sprawa

o

odszkodowanie

w

związku

z

nieuzasadnionym

rozwiązaniem przez pracodawcę bez wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na

czas nieokreślony należy do kategorii spraw wymienionych w § 11 ust. 1 pkt 2 jako

sprawy o „wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt

4” (inne niż odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy - w sprawie o takie

odszkodowanie stawka minimalna określona jest w pkt 5). Z pewnością nie jest to

wymieniona w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia sprawa o „nawiązanie umowy o

pracę, uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do

pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy”. W uzasadnieniu wyroku z

dnia 29 sierpnia 2006 r., SK 23/05 (OTK-A 2006 nr 8, poz. 94), stwierdzającego

zgodność § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z art. 2 i art. 32 Konstytucji

Rzeczpospolitej Polskiej jako nienaruszającego prawa radcy prawnego do

godziwego wynagrodzenia, Trybunał Konstytucyjny podniósł, że naruszenia

wymienionego prawa nie może dowodzić wysokość jednej spośród wielu różnych

stawek minimalnych. Stawki te powinny pozostawać w rozsądnej proporcji do

rodzaju spraw, jednakże nie jest to jedyne kryterium ustalania kosztów. Z jednej

strony należy bowiem mieć na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany

nakład pracy radcy prawnego, z drugiej zaś - zarówno przy stanowieniu zasad

ponoszenia kosztów procesu jak i przy określaniu ich poziomu konieczne jest

wyważenie wielu sprzecznych interesów różnych podmiotów, w tym stron procesu i

pełnomocników procesowych stron, a także udzielenie ochrony interesowi

publicznemu. Mając na uwadze powyższe wywody Trybunału Konstytucyjnego

należy stwierdzić, że ustalenie wysokości stawek minimalnych w zależności od

rodzaju sprawy (tu: o przywrócenie do pracy lub o odszkodowanie z tytułu

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów

regulujących ten tryb rozwiązywania umów) należy do kompetencji prawodawcy.

Skoro wykładnia gramatyczna obowiązujących w tym zakresie przepisów prowadzi

do wniosków niebudzących żadnych wątpliwości, to brak jest aktualnie podstaw do

ich podważania, nawet jeżeli z uwagi na samo kryterium rodzaju sprawy, jej

zawiłości i nakładu pracy pełnomocnika rozwiązanie to może wydawać się wadliwe,

a co najmniej kontrowersyjne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. oraz

odpowiednio stosowanego art. 108 § 2 k.p.c.