II PZ 25/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 25/10

POSTANOWIENIE

Dnia 14 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. S.

przeciwko P. – K. i M. K. Spółce Jawnej

o odszkodowanie i odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 września 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie zawarte w punkcie II wyroku Sądu

Okręgowego

z dnia 26 lutego 2010 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie i znosi między stronami

koszty postępowania za obie instancje;

2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 30

(trzydzieści) zł tytułem zwrotu opłaty od zażalenia, odstępując

od obciążania powódki kosztami postępowania zażaleniowego w

pozostałym zakresie.

Uzasadnienie:

T. S. (powódka) domagała się odszkodowania w związku z niezgodnym z

prawem wypowiedzeniem umowy o pracę nakładczą w wysokości 3.378,00 zł. oraz

odprawy pieniężnej w związku z zaniechaniem lub ograniczeniem systemu pracy

nakładczej w wysokości 3.378,00 zł. Wniosła również o odstąpienie od obciążania

jej kosztami ewentualnego zastępstwa prawnego P. – K. i M. K. Spółki Jawnej

(pozwana).

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 8 października 2009 r. w pkt 1 oddalił

powództwo i zasądził w pkt 2 na rzecz pozwanej kwotę 450 zł tytułem kosztów

procesu (zastępstwa procesowego); w pkt 3 nie obciążył powódki pozostałymi

kosztami postępowania-wydatkami.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. i rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielone] przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r.. Nr

363. poz. 1349 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie).

W ocenie Sądu, na koszty w niniejszej sprawie składa się wynagrodzenie

radcy prawnego:

- 900,00 zł. tytułem odszkodowania i odprawy pieniężnej stosownie do § 11

ust. 3 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 4 (wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż

wymienione w pkt 4 - 75% stawki obliczonej na podstawie § 6 od wartości

wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy), przy czym

wartość przedmiotu sporu wynosiła 6.756,00 zł.

Sąd zważył, że art. 102 k.p.c. stanowiąc, iż w wypadkach szczególnie

uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów

albo me obciążać jej w ogolę kosztami, urzeczywistnia zasadę słuszności i jako

wyjątkowy stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu —

me podlega wykładni rozszerzającej. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadków

szczególnie uzasadnionych," toteż ich kwalifikacja należy do sądu, który —

uwzględniając całokształt okoliczności konkretnej sprawy — powinien kierować się

własnym poczuciem sprawiedliwości.

Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzi szczególny przypadek

uzasadniający zasądzenie od strony przegrywającej sprawę jedynie połowę

kosztów procesu. Sąd miał bowiem na uwadze po pierwsze okoliczność, iż

powódka mogła być subiektywnie przekonana o słuszności swego żądania, a nadto

że jej dochód wynosi obecnie 670,00 zł.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zasądził od powódki na rzecz strony

pozwanej kwotę 450,00 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu - kosztów zastępstwa

prawnego, o czym orzekł w punkcie 2 wyroku. W konsekwencji tego nie obciążył

powódki kosztami postępowania w pozostałym zakresie - wydatkami, o czym orzekł

w punkcie 3 wyroku.

Z wyrokiem nie zgodziła się powódka zaskarżając go apelacją w pkcie 1 w

części dotyczącej oddalenia powództwa o zasadzenie odprawy, oraz w pkcie 2 w

całości zaskarżając zażaleniem rozstrzygnięcie o zasądzeniu na przecz pozwanego

kwoty 450 zł tytułem kosztów postępowania.

W zażaleniu powódka zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj. art. 102

k.p.c. poprzez nie zastosowanie wobec niej w pełnym zakresie tego przepisu oraz §

l1 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa

kosztem

pomocy

prawnej

udzielonej

przez

radcę

prawnego

ustanowionego z urzędu poprzez przyjęcie, że wynagrodzenie pełnomocnika

pozwanego wobec oddalenia żądanie odszkodowania za rozwiązanie stosunku

pracy wynosi 450 zł zamiast 60 zł. Wniosła o zmianę zaskarżonego zażaleniem

rozstrzygnięcia poprzez odstąpienie od obciążenie kosztami postępowania.

Sąd Okręgowy 2008 r. wyrokiem z dnia 26 lutego 2010 r. zmienił zaskarżony

wyrok w części, tj. w pkt 1 i 2 w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz

powódki kwotę 3.378,00 zł tytułem odprawy (pkt 1) i zasądził od pozwanej na rzecz

powódki kwotę 705,00 zł tytułem kosztów postępowania za obie instancje (pkt 2).

Odnosząc się do zażalenia powódki Sąd stwierdził, że dotyczy ono pktu 2

wyroku wobec tego bez znaczenia w tych okolicznościach są zarzuty odnoszące

się w istocie nie do wynagrodzenia za roszczenie o odprawę tylko za

odszkodowanie. Roszczenie o odszkodowanie zostało oddalone /pkt 1 wyroku/ a

powódka /pkt 3 wyroku/ zwolniona została od kosztów postępowania co oznacza,

że w tym i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. To rozstrzygnięcie Sądu

pierwszej instancji uprawomocniło się, stad też nie podlega ocenie w ramach

postępowania apelacyjnego. Przedmiotem apelacji i zażalenia jest roszczenie o

odprawę i koszty procesu z tym związane, w tym wynagrodzenie radcy prawnego

wywołane tym postępowaniem.

Na koszty w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą wyrażoną art. 98 k.p.c. za

obie instancje składają się: wynagrodzenie radcy prawnego - 450,00 zł. stosownie

do § 5 i § 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 4 (75% stawki) oraz § 12 ust l pkt 1, tj. 225

zł za II instancję. Nadto opłata apelacji 30 zł, łącznie 705zł., o czym orzeczono jak

w pkcie 2 wyroku

Pozwana zaskarżyła zażaleniem powyższy wyrok Sądu drugiej instancji w

części dotyczącej pkt 2 w całości w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania zawartego w tym punkcie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:

l. rażące naruszenie przepisu art. 98 § 3 oraz § 4 k.p.c., jak również § 5 i § 11 ust. 1

pkt. 2 w zw. z § 6 pkt. 4 oraz § 12 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu, poprzez przyznanie powódce zwrotu wynagrodzenia

profesjonalnego pełnomocnika, mimo iż nie była ona reprezentowana przez radcę

prawnego, 2. rażące naruszenie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 100 k.p.c.

poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące brakiem uwzględnienia okoliczności,

że powódka przegrała proces w 50%, 3. w przypadku uznania, że powódkę

reprezentował radca prawny zarzuciła naruszenie przepisu art. 109 § 1 k.p.c.

poprzez orzeczenie o zwrocie kosztów procesu mimo braku stosownego wniosku

strony.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego

postanowienia poprzez wzajemne zniesienie postępowania i o zasądzenie od

powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszym

zażaleniem ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i

umorzenie postępowania w tym zakresie i o zasądzenie od powódki na rzecz

pozwanej zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszym zażaleniem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Sąd drugiej instancji zasądził

od pozwanej na rzecz powódki koszty zastępstwa procesowego, na które składało

się między innymi wynagrodzenie radcy prawnego. Zdaniem pozwanej, powódka

nie była reprezentowana w procesie przez radcę prawnego, lecz przez syna, który

jest wprawdzie radca prawną, ale w niniejszym procesie nie występował jako

profesjonalny pełnomocnik, co oznacza, że zasądzenie od pozwanej na rzecz

powódki kosztów wynagrodzenia radcy prawnego naruszało art. 98 § 3 i § 4 k.p.c.

Pogląd ten jest trafny. Przede wszystkim, stanowisko Sądu drugiej instancji

nie respektuje konsekwencji wynikających z zawartego w art. 87 § 1 k.p.c.

rozróżnienia pełnomocników procesowych na pełnomocników będących radcami

prawnymi oraz pełnomocników pozostających ze stroną w określonym w tym

przepisie stosunku rodzinnym. W niniejszej sprawie jest bowiem bezsporne, że syn

powódki, P. S. nie został umocowany do reprezentowania powódki T. S. jako radca

prawny, lecz jako jej syn, co wynika wprost z treści pełnomocnictwa z dnia 17

stycznia 2009 r. (k 30 akt sądowych) oraz że wszystkie pisma procesowe składane

pełnomocnikowi pozwanej oraz wobec Sądu podpisywał wyłącznie imieniem i

nazwiskiem, nie posługując się w nich tytułem zawodowym radcy prawnego. Nie

ma zatem żadnych wątpliwości, że w niniejszym postępowaniu P. S. był

pełnomocnikiem swojej matki T.S. jako jej syn, nie zaś jako radca prawny.

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z

dnia 16 listopada 2000 r. III CZ 91/00, które Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym

niniejszą

sprawą

w

pełni

wymienionych

kategorii

pełnomocników

podziela,

powoduje,

że

wyodrębnienie

przepisy

wyżej

dotyczące

pełnomocników będących adwokatami lub radcami prawnymi nie odnoszą się do

osób będących pełnomocnikami z racji pozostawania ze stroną w stosunku

rodzinnym. Jest tak, chociażby te osoby były zarazem adwokatami lub radcami

prawnymi. To bowiem, że pełnomocnik, o którym mowa w art. 87 § 1 in fine k.p.c.,

jest zarazem adwokatem lub radcą prawnym pozostaje zasadniczo bez wpływu na

jego pozycję prawną.

W rezultacie trafny jest zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem art.

98 § 3 oraz § 4 k.p.c., ponieważ przepisy te, określające niezbędne koszty procesu

oraz

odsyłające

do

przepisów

odrębnych

regulujących

między

innymi

wynagrodzenie radcy prawnego, nie mają zastosowania do niezbędnych kosztów

procesu prowadzonego przez pełnomocnika, który został umocowany do

prowadzenia procesu wyłącznie z racji tego, iż jest synem strony. Okoliczność, że

jest zarazem radcą prawnym nie ma znaczenia prawnego, bowiem o charakterze

pełnomocnictwa przesądza stosunek podstawowy, łączący pełnomocnika ze

stroną, jakim w tym wypadku był wyłącznie stosunek rodzinny matki i syna.

Ocena, która ze stron przegrała sprawę oraz w jakim stopniu, należy do

sądu. Dla dokonania tej oceny należy porównać roszczenia dochodzone z

ostatecznie

uwzględnionymi,

a

nie

porównanie

wyniku

postępowania

w

poszczególnych instancjach (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 1965

r. I CZ 80/65, OSNCP 1966 nr 3 poz. 47). W niniejszej sprawie powódka domagała

się odszkodowania w związku z niezgodnym z prawem wypowiedzeniem umowy o

pracę nakładczą w wysokości 3.378,00 zł. oraz odprawy pieniężnej w związku z

zaniechaniem lub ograniczeniem systemu pracy nakładczej w wysokości 3.378,00

zł. Roszczenie powódki o odszkodowanie zostało prawomocnie oddalone, a zatem

wygrała ona proces tylko w części dotyczącej roszczenia o odprawę pieniężną (pkt

1 zaskarżonego wyroku). Sąd drugiej instancji zasądzając wyłącznie na rzecz

powódki koszty postępowania naruszył przepis art. 98 § 1 k.p.c.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.