II PZ 16/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 16/10

POSTANOWIENIE

Dnia 5 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w

W. działającego na rzecz A. D.

przeciwko Politechnice w W.

o wynagrodzenie i odszkodowanie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 maja 2011 r.,

na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W.

z dnia 10 grudnia 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie I.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy we W. odrzucił

apelację Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego w W. działającego

na rzecz A. D. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 3 września 2009 r., którym

oddalono

powództwo

przeciwko

Politechnice

w

W. o

wynagrodzenie

i

odszkodowanie z tytułu dyskryminacji.

Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 61 § 4 k.p.c. organizacje

społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona równości oraz

niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub pośrednie zróżnicowanie

praw i obowiązków obywateli, mogą w sprawach o roszczenia z tego zakresu

wytaczać za zgodą obywateli powództwa na ich rzecz oraz, za zgodą powoda,

wstępować do postępowania w każdym jego stadium. W ocenie Sądu, zgoda ta ma

charakter materialnoprawny i bez jej wyrażenia przez uprawnionego organizacja

społeczna nie posiada legitymacji procesowej do wytoczenia powództwa na rzecz

oznaczonej osoby. Innymi słowy, dopiero po uzyskaniu przez organizację

społeczną zgody uprawnionej osoby zachodzi jej podstawienie procesowe

(substytucja procesowa) do wystąpienia we własnym imieniu w charakterze

powoda zamiast osoby, która jest stroną stosunku prawnego rozpoznawanego w

procesie (strona w znaczeniu materialnym). Brak czynnej legitymacji procesowej

implikuje konieczność wydania wyroku co do istoty sprawy, oddalającego

powództwo. Zgoda, o której stanowi art. 61 § 4 k.p.c. powinna być wyrażona w

sposób wyraźny przez złożenie odpowiedniego oświadczenia. Z przepisu tego

wynika, że zgoda ma dotyczyć konkretnego powództwa skierowanego do sądu,

którego treść musi być znana w momencie wyrażenia zgody. Do pozwu powinien

zatem zostać dołączony dokument prywatny, z którego osnowy wynika, że osoba,

której praw dotyczy pozew, zaakceptowała jego treść i wyraża zgodę na jego

wytoczenie przez konkretną organizację społeczną. Tymczasem do pozwu z dnia

31 marca 2008 r. nie został dołączony dokument prywatny podpisany przez A. D., z

którego wynikałoby, że znana mu jest treść pozwu i że wyraża on zgodę na

wytoczenie przez organizację związkową powództwa przeciwko pracodawcy.

Zgoda taka nie została również dołączona do protokołu rozprawy z dnia 3 września

2008 r., na której nastąpiło rozszerzenie powództwa. Wobec niespełnienia

podanych wyżej wymagań, za taki dokument nie może być uznana kserokopia

oświadczenia z dnia 28 marca 2008 r., bez oznaczenia adresata oświadczenia, o

treści: „Ja niżej podpisany A. D. oświadczam, że na obecnym etapie sprawy do

procesu nie wstępuję w charakterze powoda. Oświadczam, że jestem członkiem

Ogólnopolskiego Akademickiego Związku Zawodowego i wyrażam zgodę na

ochronę moich praw pracowniczych przez Ogólnopolski Akademicki Związek

Zawodowy". Sąd Rejonowy pismem z dnia 10 marca 2009 r. zwrócił się do A. D. - z

powołaniem się na treść art. 56 § 1 k.p.c. - o złożenie informacji czy wstępuje do

sprawy w charakterze powoda. A. D. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2009 r. oświadczył,

że w aktualnym stanie sprawy nie wstępuje do procesu w charakterze powoda. W

tej sytuacji należy przyjąć, że Ogólnopolski Akademicki Związek Zawodowy w W.

nie jest uprawniony do wzięcia udziału w niniejszym postępowaniu, a w

konsekwencji nie

przysługuje

mu

legitymacja

do

dokonywania

czynności

procesowych, w tym do wniesienia apelacji od wydanego w sprawie wyroku.

Apelacja wniesiona przez podmiot do tego nielegitymowany, jako niedopuszczalna,

podlega odrzuceniu zgodnie z art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Ogólnopolski Akademicki Związek

Zawodowy działający na rzecz A. D. wniósł o jego uchylenie w części odrzucającej

apelację i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. 2), art. 8 w

związku z art. 462 k.p.c.; 3) art. 373 zdanie drugie i trzecie k.p.c., przez

przedwczesne odrzucenie apelacji bez uprzedniego wezwania do usunięcia braków

formalnych; 4) art. 61 § 4 k.p.c., przez przyjęcie, że „zgoda obywateli", o której

mowa w tym przepisie ma charakter materialnoprawny, podczas gdy ma ona

charakter procesowy; 5) art. 357 § 1 k.p.c., przez niesporządzenie uzasadnienia do

rozstrzygnięcia odrzucenia apelacji w części dotyczącej żądania wynagrodzenia za

pracę; 6) art. 386 § 3 k.p.c.

Postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r. Sąd Najwyższy przekazał

powiększonemu składowi Sądu Najwyższego zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości, które wyłoniło się przy rozpoznawaniu zażalenia, a

sprowadzające się do kwestii czy w świetle art. 462 k.p.c. związek zawodowy może

wytoczyć powództwo na rzecz pracownika lub wstąpić do postępowania w każdym

stadium w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych bez zgody

tego pracownika.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2010 r., II PZP 6/10

(Biul. SN 2010 nr 12, str. 28) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że w sprawach z

zakresu prawa pracy związek zawodowy nie może wytoczyć powództwa na rzecz

pracownika ani wstąpić do postępowania bez jego zgody (art. 462 w związku z art.

61 k.p.c.). Członkostwo w związku zawodowym lub podjęcie się przez ten związek

obrony praw i interesów pracownika na jego wniosek (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz.

854 ze zm.) oznacza zgodę pracownika, chyba że sprzeciwi się on czynnościom

procesowym związku zawodowego. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy

stwierdził między innymi, że art. 7 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie

z którym w sprawach indywidualnych stosunków pracy związki zawodowe

reprezentują prawa i interesy swoich członków; na wniosek pracownika

niezrzeszonego związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i interesów

wobec pracodawcy, należy rozumieć w ten sposób, że członek związku

zawodowego wyraża w sposób ogólny (generalny) zgodę na podejmowanie przez

ten związek działań na jego rzecz na podstawie art. 462 k.p.c. Ta zgoda może być

obalona

przez

oświadczenie

pracownika

wyrażające

sprzeciw

przeciwko

czynnościom procesowym związku zawodowego w indywidualnie oznaczonej

sprawie. Sprzeciw nie wymaga uzasadnienia i może być złożony w każdym stadium

postępowania.

Skoro więc A. D. był członkiem organizacji związkowej, która wytoczyła

powództwo na jego rzecz (co wynika z przytoczonego przez Sąd drugiej instancji

jego oświadczenia z dnia 28 marca 2008 r.) i nie wyraził sprzeciwu przeciwko

czynnościom procesowym związku zawodowego w dotychczasowym stadium

postępowania, to związek ten był uprawniony do dokonania czynności procesowej

w postaci wniesienia apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji.

Z tych względów zażalenie podlega uwzględnieniu na podstawie art. 394 1 §

3 w związku z odpowiednio stosowanym art. 39816 k.p.c.