II PZ 13/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PZ 13/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa H. K.

przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Porty Lotnicze" […]

o zadośćuczynienie za mobbing, odszkodowanie za dyskryminację, ustalenie

odpowiedzialności na przyszłość,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 lipca 2011 r.,

zażalenia powoda na postanowienie zawarte w punkcie drugim wyroku Sądu

Okręgowego w W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 2 lutego 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22

września

2010

r.,

oddalił

powództwo

H.

K. przeciwko

Przedsiębiorstwu

Państwowemu „Porty Lotnicze” o odszkodowanie za dyskryminację w kwocie 3.800

zł oraz o zadośćuczynienie w kwocie 45.000 zł za doznaną przez powoda krzywdę i

rozstrój zdrowia w związku z mobbingiem, oddalił powództwo o ustalenie

odpowiedzialności pozwanego za szkody mogące ujawnić się w przyszłości,

umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania ustalenia, że w miejscu pracy

był stosowany wobec powoda mobbing i dyskryminacja oraz że pracodawca nie

przeciwdziałał stosowaniu wobec pracownika mobbingu, a ponadto odstąpił od

obciążania powoda kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego przed Sądem

pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 2 lutego

2011 r., oddalił apelację powoda od powyższego wyroku oraz zasądził od powoda

na rzecz pozwanego kwotę 1.350 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego strony pozwanej za instancję odwoławczą. Wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosiła 48.800 zł.

Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie dotyczące kosztów procesu Sąd

Okręgowy oparł na treści art. 98 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 i § 11 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).

Zażalenie na zawarte w wyroku Sądu Okręgowego postanowienie o

kosztach procesu wniósł w imieniu powoda jego pełnomocnik - w zakresie, w jakim

Sąd ten zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.200 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego

postanowienia,

poprzez

orzeczenie

o

nieobciążaniu

powoda

kosztami

postępowania apelacyjnego oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda

zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego podniósł, że Sąd

Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 102 k.p.c., co spowodowało obciążenie

powoda

kosztami

procesu.

Pełnomocnik

skarżącego

zwrócił

uwagę,

że

ustawodawca przyznaje sądowi pewną swobodę w zasądzaniu kosztów procesu,

gdy stosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik sporu (art. 98 k.p.c.)

sprzeciwiają się względy słuszności, co wyraża się stwierdzeniem, że w

przypadkach

szczególnie

uzasadnionych

sąd

może

zasądzić

od

strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążyć jej w ogóle kosztami (art. 102

k.p.c.). W rozpoznawanej sprawie, zdaniem skarżącego, Sąd Okręgowy nie wziął

pod uwagę powyższej zasady, chociaż istniały podstawy do nieobciążenia powoda

kosztami postępowania sądowego.

Odpowiedź na zażalenie złożył w imieniu pozwanego jego pełnomocnik,

wnosząc o oddalenie środka odwoławczego. Pełnomocnik pozwanego podniósł, że

w postępowaniu odwoławczym nie ujawniły się żadne wyjątkowe okoliczności, które

uzasadniałyby zastosowanie art. 102 k.p.c. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie

orzekł o obowiązku poniesienia kosztów procesu, o co uprzednio wnioskował

pozwany. Stosownie do art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana

jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Pełnomocnik powoda zarzucił w nim

naruszenie przez Sąd Okręgowy art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie.

Jednocześnie w zażaleniu nie przedstawiono jakichkolwiek okoliczności (twierdzeń

faktycznych oraz dowodów, które mogłyby uwiarygodnić te twierdzenia), z których

miałoby wynikać, że Sąd Okręgowy powinien był zastosować art. 102 k.p.c. W

ocenie Sądu Najwyższego skarżący nie wykazał, że istniały uzasadnione podstawy

zastosowania tego przepisu przez Sąd Okręgowy.

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ustalenie,

czy w okolicznościach konkretnej sprawy zachodzą „wypadki szczególnie

uzasadnione”, ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, a sposób

korzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu

orzekającego i to do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie

uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady (art. 98 §

1 k.p.c.) obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 3 lutego 2010 r., II PK 192/09, LEX nr 584735; wyrok Sądu

Najwyższego z 27 maja 2010 r., II PK 359/09, LEX nr 603828; postanowienia Sądu

Najwyższego z 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepubl.; z 11 lutego 2010 r., I CZ

112/09, LEX 564753; z 17 marca 2010 r., II CZ 105/09, niepubl.). Jednocześnie w

orzecznictwie podkreśla się, że ocena ta nie może być dowolna oraz wymaga

uzasadnienia zawierającego przedstawienie okoliczności, które sąd uznał za

wypadki szczególnie uzasadnione w rozumieniu tego przepisu (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.). Z

tego względu sposób stosowania art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie

sędziowskiej i w zasadzie wymyka się spod kontroli sprawowanej przez Sąd

Najwyższy, chyba że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym

naruszeniem reguły orzekania przewidzianej w tym przepisie (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z 13 października 2010 r., I CZ 100/10, niepubl.;

z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, LEX nr 785545).

Stosując art. 102 k.p.c. (w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie w

danej instancji - art. 108 § 1 k.p.c.), sąd nie może powołać się jedynie na ustawowe

sformułowanie o istnieniu szczególnie uzasadnionych wypadków, powinien tę

szczególność sytuacji strony zidentyfikować i zindywidualizować, odnosząc ją do

różnych konkretnych okoliczności, stanów i zdarzeń, na przykład rzeczywiście

trudnej sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej, osobistej strony

przegrywającej spór, jeżeli sytuacja ta jest sądowi znana, albo do innych

szczególnych okoliczności sprawy, na przykład działań i zaniechań strony

przeciwnej. Także w odniesieniu do zastosowania art. 102 k.p.c. w wyroku

obowiązuje ogólna zasada orzekania, zgodnie z którą sąd wydaje wyrok, biorąc za

podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.),

co oznacza, że jest obowiązany uwzględnić tylko te okoliczności, które zostały

ujawnione w toku postępowania (w tym postępowania odwoławczego) do chwili

zamknięcia rozprawy.

Ocena sądu, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony,

pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c., powinna obejmować wszystkie znane

sądowi (ujawnione przez strony) okoliczności, które mogą mieć wpływ na podjęcie

decyzji na podstawie tego przepisu. Mogą to być zarówno okoliczności związane z

przebiegiem procesu, jego przedmiotem, jak i dotyczące sytuacji życiowej strony,

ocenianej z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z 26 listopada 2009 r., III CZ 51/09, niepubl.). Oczywiście, jeżeli

sąd nie stosuje art. 102 k.p.c., nie ma obowiązku przedstawienia w uzasadnieniu

orzeczenia okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie zasady słuszności.

W

uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia

Sąd

Okręgowy

w

wystarczającym i niezbędnym zakresie wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia o

kosztach procesu. Powód był reprezentowany w procesie przez profesjonalnego

pełnomocnika,

będącego

radcą

prawnym,

także

na

etapie postępowania

apelacyjnego. Jednak pełnomocnik powoda nie powołał ani nie przedstawił w

postępowaniu przed Sądem drugiej instancji jakichkolwiek okoliczności, które

przemawiałyby za nieobciążaniem powoda kosztami postępowania apelacyjnego,

pomimo złożenia przez pełnomocnika strony przeciwnej (pozwanego) w odpowiedzi

na apelację wniosku o zasądzenie kosztów postępowania. Nie przedstawiono

okoliczności, które mogłyby przemawiać, na wypadek oddalenia apelacji, za

nieobciążeniem powoda kosztami postępowania odwoławczego, zarówno w

apelacji wniesionej w imieniu powoda jak i w wystąpieniu pełnomocnika powoda na

rozprawie apelacyjnej; w szczególności pełnomocnik powoda nie przytoczył faktów

dotyczących sytuacji osobistej powoda, które pozwalałby na zastosowanie zasady

słuszności.

Zastosowanie art. 102 k.p.c. jest uzależnione od wykazania przez stronę,

która chce skorzystać z możliwości nieobciążania jej kosztami procesu, istnienia

„szczególnie uzasadnionych wypadków”. Do chwili wydania przez Sąd Okręgowy

zaskarżonego postanowienia w przedmiocie kosztów procesu (na podstawie art. 98

§ 1 k.p.c.) pełnomocnik powoda nie przedstawił (nie powołał) wyjątkowych

okoliczności, mogących świadczyć o trudnej sytuacji materialnej i osobistej swojego

mocodawcy. Informacje o trudnej sytuacji powoda (np. materialnej, życiowej,

osobistej, zdrowotnej itd.) nie znalazły się również w treści zażalenia. Z

uzasadnienia zażalenia w żaden sposób nie wynika, dlaczego Sąd Okręgowy

powinien był zastosować art. 102 k.p.c. W tej sytuacji nie można skutecznie

zarzucać Sądowi Okręgowemu, że rozstrzygając o kosztach procesu, nie wziął pod

uwagę bliżej niezdefiniowanego przez skarżącego „szczególnie uzasadnionego

wypadku” dotyczącego powoda, o jakim stanowi w art. 102 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c. w związku z

art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie jako pozbawione uzasadnionych

podstaw.