Supreme Court annuls lower court ruling denying health leave to a teacher who did not work full-time for seven years.

Sygn. akt II PK 70/14 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 stycznia 2015 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)‎SSN Halina Kiryło‎SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) w sprawie z powództwa I. J.‎przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych w K.‎o ustalenie prawa do urlopu dla poratowania zdrowia,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 stycznia 2015 r.,‎skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K.‎z dnia 26 listopada 2013 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z dnia 9 lipca 2013 r. zobowiązał pozwany Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w K. do złożenia oświadczenia woli, że powódka I. J. przebywa od 1 maja 2013 r. do 1 maja 2014 r. na urlopie dla poratowania zdrowia.Sąd ustalił, że powódka I. J. jest zatrudniona u pozwanego od 1 września 2004 r. na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego, obecnie jako nauczyciel mianowany. W roku szkolnym 2004/2005 jej wymiar zajęć wynosił 12/18 etatu, w roku szkolnym 2006/2007 17,5/18.

W pozostałych latach wymiar czasu pracy powódki wynosił co najmniej pełen etat, czyli 18/18.W dniu 11 czerwca 2012 r. powódka złożyła wniosek o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia w związku z orzeczeniem lekarskim wydanym przez lekarza specjalistę otolaryngologa.W dniu 11 marca 2013 r. specjalista chorób dziecięcych i medycyny rodzinnej wystawiła zaświadczenie, z którego wynika, że ze względu na stan zdrowia powódka wymaga udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w okresie od 1 maja 2013 r. do 1 maja 2014 r. W związku z tym powódka ponownie wystąpiła o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia.

W orzeczeniu lekarskim z dnia 11 kwietnia 2013 r., wydanym w trybie odwoławczym, podtrzymano, że powódka wymaga urlopu dla poratowania zdrowia. Pismem z dnia 26 kwietnia 2013 r. pozwany odmówił uwzględnienia wniosku powódki, wskazując, że nie spełnia ona warunku odnośnie do przepracowania w szkole 7 lat w pełnym wymiarze zajęć. Pismem z dnia 14 maja 2013 r. poinformowano powódkę, że w związku ze zmianami organizacyjnymi uniemożliwiającymi zatrudnienie jej w roku szkolnym 2013/2014 w pełnym wymiarze zajęć proponuje się ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia.Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd podkreślił, że na przesłanki udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia składają się dwa elementy: formalny, w postaci wniosku nauczyciela o udzielenie urlopu oraz merytoryczny, jakim jest układ warunkujący nabycie prawa do tego świadczenia, a obejmujący trzy przesłanki, tj. zatrudnienie na czas nieokreślony w pełnym wymiarze zajęć i legitymowanie się co najmniej siedmioletnim okresem pracy w szkole. W razie zaistnienia wszystkich opisanych hipotezą komentowanej normy prawnej warunków formalnych i merytorycznych następuje przewidziany w dyspozycji tej normy skutek, czyli wystąpienie po stronie dyrektora szkoły obowiązku udzielenia przedmiotowego urlopu.

Sąd Rejonowy wskazał, że w judykaturze podkreśla się, że skoro z brzmienia przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) wynika, iż urlop dla poratowania zdrowia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu, to znaczy, że w chwili wystąpienia z wnioskiem o jego udzielenie nauczyciel musi pozostawać w stosunku pracy, a sam urlop może być przedmiotem roszczenia nauczyciela tylko w czasie trwania tego stosunku. Chociaż decyzja o uwzględnieniu wniosku należy do dyrektora szkoły, to w razie spełnienia przez nauczyciela ustawowych przesłanek nabycia prawa do urlopu, jego udzielenie jest w zasadzie obowiązkiem pracodawcy, skoro ustawodawca nie posłużył się wyrażeniem „może” udzielić, co czyniłoby decyzję dyrektora szkoły uznaniową.

W razie odmowy udzielania urlopu dla poratowania zdrowia, nauczyciel może dochodzić swoich roszczeń w tym przedmiocie na drodze sądowej w trybie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy.W oparciu o powyższe rozważania Sąd orzekający uznał, że powódka spełniła wymagania, o których mowa w art. 73 Karty Nauczyciela, podkreślając, że wbrew twierdzeniom pozwanego nie jest warunkiem koniecznym udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, by powódka przez cały okres 7 lat była zatrudniona w wymiarze pełnego etatu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, taka interpretacja jest błędna. Wystarczy, że w chwili składania wniosku o udzielenie urlopu pracownik spełnia warunek zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto wydane w trybie odwoławczym zaświadczenie lekarskie potwierdziło, że udzielenie urlopu jest konieczne.Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. oddalił apelację strony pozwanej od powyższego wyroku, z tym że ustalił, że I. J. nabyła prawo do urlopu dla poratowania zdrowia od 1 maja 2013 r. na okres do 1 maja 2014 r.Sąd drugiej instancji stwierdził, że w pełni podziela i przyjmuje za podstawę własnego rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne, jak i poczynione przez Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywody prawne.

Między innymi odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Sąd drugiej instancji stwierdził, że istotą sporu w przedmiotowym postępowaniu jest rozstrzygnięcie, czy przewidziany w powołanym przepisie okres pracy 7 lat w pełnym wymiarze czasu pracy dotyczyć ma całego tego okresu, czy też ów „pełny wymiar czasu pracy” przypadać ma bezpośrednio przez wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa urlopu dla podratowania zdrowia. Sąd drugiej instancji uznał, że zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy dotyczy okresu bezpośrednio przypadającego przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia, nie zaś całego okresu 7 lat.Wobec powyższego stanowiska Sąd Okręgowy apelację pozwanego oddalił.

Jednocześnie Sąd odwoławczy w wyroku tym ustalił, że I. J. nabyła prawo do urlopu dla poratowania zdrowia od 1 maja 2013 r. do 1 maja 2014 r., albowiem podstawę prawną wywiedzionego powództwa stanowił art. 189 k.p.c., „stąd brzmienie sentencji zaskarżonego wyroku nie mogło się ostać”.Wyrok ten został zaskarżony przez stronę pozwaną skargą kasacyjną w całości. Zarzucono mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 162 k.p.c. - przez zaaprobowanie zaniechania przeprowadzenia postępowania dowodowego, bez rozważenia, czy Sąd pierwszej instancji szczegółowo przeanalizował okoliczności faktyczne; art. 189 k.p.c. - przez błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powódka ma interes prawny w żądaniu opartym na przepisie art. 189 k.p.c.; tj.

że powódka dochodzi roszczenia o ustalenie prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, podczas gdy powódka domagała się realizacji jej prawa, wnosząc o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli, że powódka przebywa w okresie od 1 maja 2013 r. do 1 maja 2014 r. na urlopie dla poratowania zdrowia; art. 217 § 2 w związku z art. 227 k.p.c. - przez zaaprobowanie oddalenia przez Sąd pierwszej instancji wniosków dowodowych pozwanego, zgłoszonych dla wyjaśnienia spornych i istotnych okoliczności faktycznych, w szczególności jego wniosków o przeprowadzenie dowodu z zeznań zgłoszonych świadków oraz o zwrócenie się do stosownych instytucji o przedstawienie dokumentacji związanej z przeprowadzonym badaniem powódki przez lekarza; art. 232 zdanie drugie k.p.c. i art. 285 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - przez niedopuszczenie (z urzędu) dowodu z opinii biegłego lekarza; art. 233 § 1 i art. 227 k.p.c. - przez nieuwzględnienie wniosków dowodowych apelacji; art. 73 ust. 1. 3 i 4 Karty Nauczyciela w związku z art. 233 § 1 k.p.c. - ze względu na brak ustaleń koniecznych do zastosowania przepisu prawa materialnego; art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - przez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku istotnych okoliczności w sprawie, w tym: na jakiej podstawie prawnej możliwe było zaliczenie do okresu siedmioletniej pracy w szkole, przypadającego bezpośrednio przed datą rozpoczęcia pierwszego urlopu, uzasadniającego prawo do urlopu, okresu pracy w niepełnym wymiarze zajęć: 12/18 - w roku szkolnym 2004/2005 oraz 17,5/18 - w roku szkolnym 2006/2007, na podstawie jakich faktów i dowodów możliwe było uznanie, że powódka wykazała istnienie po swojej stronie interesu prawnego w żądaniu ustalenia prawa do udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia; art. 378 § 1 k.p.c. - przez nierozpoznanie przez Sąd drugiej instancji wszystkich zarzutów apelacji; art. 382 k.p.c. - przez ogólnikowe odniesienie się do tych ustaleń i ocen, które były kwestionowane w apelacji.Skarżący zarzucił także naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: art. 73 ust. 1, 3 i 4 Karty Nauczyciela - przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że warunek wystarczający, jaki musi spełnić nauczyciel przy pierwszym urlopie zdrowotnym, to zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy w chwili składania wniosku o udzielenie urlopu; art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.- przez niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem przez Sąd drugiej instancji, że podstawą materialnoprawną wyroku jest art. 189 k.p.c., podczas gdy powódka żądała nakazania pozwanemu określonego zachowania, tj. dochodziła roszczenia o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli, że powódka przebywa w okresie od 1 maja 2013 r. do 1 maja 2014 r. na urlopie dla poratowania zdrowia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Sąd drugiej instancji art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela przez jego błędną wykładnię. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nauczyciel ma prawo do pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia po przepracowaniu co najmniej 7 lat w zawodzie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, bezpośrednio przypadających przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia (zob. wyroki z dnia 13 grudnia 2012 r., II PK 137/12, OSNP 2013 nr 21-22, poz. 245 oraz z dnia 20 maja 2014 r., I PK 280/13, LEX nr 1475154).

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2012 r., II PK 137/12 przedstawił wątpliwości związane z wyinterpretowaniem znaczenia art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela przy zastosowaniu reguł językowych i przypisał w związku z tym prymat wykładni funkcjonalnej, do której niejednokrotnie odwoływał się Sąd Najwyższy, kiedy stwierdzał, że wykładnia logiczno-językowa przepisów Karty Nauczyciela nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów (zob. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., II PZP 5/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 387).

Podkreślił, że prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zawodowej (przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym) u nauczyciela nie zależy od tego, czy był on zatrudniony na czas nieokreślony w jednej (danej) szkole, natomiast rośnie wraz z długością okresu zatrudnienia w zawodzie nauczyciela oraz wraz z rozmiarem wykonywanych obowiązków i związanym z tym większym obciążeniem dla zdrowia. Z tych przyczyn uznał, że warunek „przepracowania 7 lat w szkole” dotyczy zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć przez te 7 lat.

Tymczasem Sąd drugiej instancji, powołując się na wyrok z dnia 13 grudnia 2012 r., II PK 137/12, niewłaściwie odczytał przedstawioną w nim wykładnię.Do powołanej w powyższym wyroku argumentacji trzeba dodać, że do momentu wprowadzenia do komentowanego przepisu warunku „zatrudnienia na czas nieokreślony” (na podstawie art. 1 pkt 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela; Dz.U. Nr 87, poz. 396), tj. do 6 sierpnia 1996 r., treść przepisu nie mogła budzić większych wątpliwości. Wtedy prawo do urlopu dla poratowania zdrowia przysługiwało „nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć, po przepracowaniu co najmniej 3 lat w szkole”.

Traktując ten przepis jako przedstawienie pewnej sekwencji zdarzeń, którą akcentuje odwrócony szyk zdania, chronologicznie najpierw musiało nastąpić zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć, a następnie „przepracowanie” 3 lat, co wskazuje, że „przepracowane” 3 lata dotyczą nauczyciela zatrudnionego w tym okresie w pełnym wymiarze zajęć. Wprowadzenie od 7 sierpnia 1996 r. kolejnego warunku „zatrudnienia na czas nieokreślony” nie może być utożsamiane ze zmianą dotychczasowych warunków udzielenia urlopu. W ten sposób natomiast ustawodawca uwzględnił interes szkoły (organu prowadzącego), która w zamian za ponoszenie kosztów związanych z wynagrodzeniem nauczyciela przebywającego na urlopie dla poratowania zdrowia zapewnia sobie kadrę zdolną (ze względów zdrowotnych) do wykonywania obowiązków pedagogicznych, co wpisuje się w cel udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia widziany z perspektywy szkoły.

Patrząc z tego punktu widzenia, chodzi o zatrudnienie na czas nieokreślony umożliwiające powrót do pracy nauczyciela, a więc o zatrudnienie z okresu składania wniosku o urlop zdrowotny. Natomiast zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć przez okres wymagany do nabycia prawa (uprzednio 3 lat, potem 5 lat, a obecnie 7 lat) to warunek istniejący od samego początku uchwalenia Karty Nauczyciela, który wtedy i obecnie wiązać należy z większym obciążeniem zdrowia nauczyciela wykonującego obowiązki w pełnym pensum zwiększającym ryzyko choroby zawodowej.Wobec powyższego stanowiska, uznającego za zasadny najdalej idący zarzut błędnej wykładni prawa materialnego, bez znaczenia pozostają pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, gdyż, jak ustalono w niniejszej sprawie, powódka przed wnioskiem o urlop dla poratowania zdrowia nie była zatrudniona jako nauczyciel przez 7 lat w pełnym wymiarze zajęć.Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto po myśl art. 102 k.p.c.