II PK 38/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 38/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa B. P.

przeciwko Galerii C. Spółce z o.o. w W.

o odszkodowanie i odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 sierpnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 21 sierpnia 2008 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 maja 2008 r. Sąd Rejonowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w W. uchylił wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia 10 kwietnia

2007 r. i oddalił powództwo B. P. przeciwko Galerii C. sp. z o. o.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódce prawidłowo wypowiedziano warunki

umowy o pracę. Wypowiedzenie jako zwykły sposób rozwiązania umowy o pracę

zawierało prawidłowo określoną przyczynę wypowiedzenia, która jako konkretna i

rzeczywista

uzasadniała

propozycję

zmiany

miejsca

pracy

powódki

przy

zachowaniu pozostałych warunków pracy i płacy powódki.

W ocenie Sądu Rejonowego niezasadne było roszczenie powódki o odprawę

pieniężną z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących wyłącznie po

stronie pracodawcy na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach

rozwiązywania

z

pracownikami

stosunków

pracy

z

przyczyn

niedotyczących pracowników. Sąd podkreślił bowiem, że powódka odmówiła

kontynuowania zatrudnienia z uwagi na zmianę miejsca wykonywania pracy.

Zdaniem sądu odmowa wykonywania pracy przez powódkę w Galerii C. w O.

stanowiła tak istotną okoliczność w sprawie, że uzasadniało to twierdzenie, że

przyczyny organizacyjne - zamknięcie Galerii C. w W. na czas remontu - nie były

wyłącznym powodem rozwiązania umowy o pracę. Bez tej odmowy do rozwiązania

umowy o pracę z powódką by nie doszło. Dlatego zdaniem tego sądu złożone

wypowiedzenie warunków pracy i płacy nie było jedyną przyczyną rozwiązania

stosunku pracy i przyczyna rozwiązania tkwiła również w odmowie przyjęcia przez

powódkę nowych warunków pracy.

Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2008 r. Sąd Okręgowy, Sąd Pracy w W. oddalił

apelację powódki od powyższego wyroku.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd Sądu Rejonowego, że wypowiedzenie

powódce warunków umowy o pracę zawierało prawidłowo określoną przyczynę

wypowiedzenia, która jako konkretna i rzeczywista uzasadniała propozycję zmiany

miejsca pracy powódki. Jedyną przyczyną wypowiedzenia powódce warunków

pracy i płacy był remont sklepu „R." w W. i zapewnienie obsługi klientów sklepu w

O. W związku z czym skoro powódka B. P. odmówiła przyjęcia zmienionych

warunków pracy i płacy, to doszło do rozwiązania umowy o pracę z upływem

okresu dokonanego wypowiedzenia.

Sąd podkreślił także, że przepisy ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn nie dotyczących pracowników (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) nie mają

zastosowania do rozwiązania z powódką umowy o pracę. W jego ocenie Sąd

Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które w konsekwencji

skutkowały wyprowadzeniem wniosku, że odmowa przyjęcia przez powódkę B. P.

zaproponowanych przez stronę pozwaną „Galeria C." sp. z o.o. w W. nowych

warunków umowy o pracę stanowi w takim przypadku współprzyczynę rozwiązania

stosunku pracy. Powyższe stanowisko w konsekwencji wykluczało roszczenie

powódki B. P. o zasądzenie na jej rzecz odprawy pieniężnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła powódka, zaskarżając

go w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji.

Skarga kasacyjna została oparta na zarzutach naruszenia przepisów prawa

materialnego, a mianowicie:

 art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p. oraz w związku z art. 42 § 1 k.p. i art.

8 k.p. przez błędne zastosowanie wyrażające się pominięciem w procesie

orzekania rozstrzygnięcia, czy wypowiedzenie warunków umowy o pracę oraz

arbitralna propozycja pracy w O. były uzasadnione z punktu widzenia interesu

pracownika i zasad współżycia społecznego, a odniesienie się wyłącznie do tego,

że podana przyczyna była konkretna i rzeczywista oraz

 art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników w związku z art. 42 § 1 k.p. i art. 8 k.p. przez błędną wykładnię

prowadzącą do uznania, że z zasady odmowa przyjęcia przez pracownika

nowych warunków wynikających z wypowiedzenia zmieniającego stanowi

współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy, a w konsekwencji przyjęcie, iż

stosunek pracy nie został rozwiązany wyłącznie z przyczyn dotyczących

pozwanej.

Skarżąca wskazała ponadto na naruszenie przepisów postępowania mające

wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art.

391 § 1 k.p.c. wskutek pominięcia okoliczności, że pozwana po rozpoczęciu

remontu domu towarowego „R.” podjęła działalność handlową w innym miejscu we

W. oraz niesprecyzowania, dlaczego sąd uznał za dogodne połączenie między W.

a O.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został uzasadniony

faktem, iż jest ona oczywiście uzasadniona. Skarżąca wskazała, że w uzasadnieniu

Sądu Okręgowego oraz w uzasadnieniu orzeczenia sądu pierwszej instancji brak

jest oceny, czy wypowiedzenie zmieniające było uzasadnione w rozumieniu art. 45

§ 1 k.p. Sądy obu instancji w ogóle nie poświęciły uwagi rozważaniom, czy podana

przez pozwaną przyczyna wypowiedzenia (rzeczywista w tym sensie, że remont

miał miejsce) była uzasadniona, w szczególności także z uwzględnieniem interesu

pracownika i zasad współżycia społecznego. Jeżeli pracownik ma świadczyć pracę

w miejscu oddalonym o około 90 km, tego rodzaju rozważanie wydaje się

niezbędne.

Skarżąca zauważyła, że Sąd Okręgowy poprzestał na badaniu istnienia

wskazanej przez pracodawcę przyczyny i stwierdzeniu, że powódka nadal byłaby w

stanie sprostać obowiązkom rodzinnym. Podkreśliła jednak, że czym innym jest

potencjalna możliwość dojazdów do O., nawet przy zapewnieniu opieki nad matką i

synem, a czym innym jest interes powódki wyrażający się chęcią poświęcania

dojazdom do pracy czasu w rozsądnych granicach.

Skarżąca podkreśliła również, że nie można zgodzić się z wykładnią zgodnie

z którą co do zasady należy przyjąć, że odmowa przyjęcia zaproponowanych

warunków, przekształcająca tzw. wypowiedzenie zmieniające w wypowiedzenie

definitywne stanowi współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy. W jej ocenie

właściwa wykładnia przepisów prawa pracy nakazuje przyjąć, że to pracodawca w

pierwszej kolejności powinien formułować propozycję zmiany warunków umowy o

pracę w sposób zgodny z interesem pracownika i zasadami współżycia

społecznego, jeżeli chce uniknąć konsekwencji wynikających z art. 10 ust. 1 ustawy

z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

W ocenie skarżącej naruszenie przepisów w tym zakresie jest oczywiste.

Przepis art. 42 § 1 k.p. nie może bowiem prowadzić do sytuacji, w której

pracodawca nadużywa swoich uprawnień, chcąc uniknąć obowiązku wypłacenia

odprawy pieniężnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że orzeczenie Sądu

Okręgowego abstrahuje od tego, że propozycja nowych warunków była w ocenie

powódki skrajnie niekorzystna. Czas dojazdu z miejsca zamieszkania w W. do O.

wynosi około półtorej godziny, co w obie strony daje trzy godziny dziennie

spędzone w podróży. Skarżąca podkreśliła, że propozycja pracy w O. w sytuacji,

gdy pozwana spółka kontynuowała działalność handlową w W. w innym lokalu,

naruszała

interes

pracownika

i

była

niezgodna

z

zasadami

współżycia

społecznego.

Zdaniem skarżącej Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 10 ust. 1

ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników w związku

z art. 30 § 4 k.p. przyjmując, że "co do zasady należy przyjąć, że odmowa przyjęcia

zaproponowanych warunków, przekształcająca tzw. wypowiedzenie zmieniające w

wypowiedzenie definitywne" stanowi współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy.

Odmienne stanowisko w tej kwestii, zdaniem skarżącej, potwierdza pogląd

wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1990 r. (I PR 335/90,

OSP z 1991 r. Nr 9, poz. 212), zgodnie z którym: „Jeżeli bowiem pracownikowi

zaproponowano odpowiednią pracę, to odmowa jej przyjęcia może być w pewnych

wypadkach potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy. Będzie

tak wtedy gdy z uwagi na interes pracownika i zakładu pracy oraz rodzaj i charakter

zaproponowanej pracy w zasadzie można oczekiwać, iż pracownik powinien

przyjąć zaoferowane mu nowe warunki. Oznacza to, że odmowa przyjęcia nowych

warunków pracy noszących znamiona szykany, jak i nieprzyjęcie warunków

wyraźnie z jakiegoś powodu niedogodnych dla pracownika nie stoi na przeszkodzie

uznaniu, że przyczyny rozwiązania stosunku pracy leżą wyłącznie po stronie

zakładu pracy."

Zatem skarżąca podkreśliła, że jak wskazał w cytowanym orzeczeniu Sąd

Najwyższy

odmowa

przyjęcia

warunków

"wyraźnie

z

jakiegoś

powodu

niedogodnych dla pracownika" nie może pociągać dla niego negatywnych

konsekwencji takiego działania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było odszkodowanie i odprawa

pieniężna. Do rozwiązania umowy o pracę doszło wskutek odmowy przyjęcia przez

powódkę proponowanych warunków zatrudnienia.

Przyczyną dokonania wypowiedzenia zmieniającego przez pracodawcę był

remont sklepu w W., w którym zatrudniona była skarżąca. W tym stanie faktycznym

należy uznać, że przyczyna wypowiedzenia zmieniającego była uzasadniona. Tym

samym nieuzasadniony okazał się zarzut skargi kasacyjnej – naruszenia art. 45 § 1

k.p. w zw. z art. 30 § 4 k.p. i art. 8 k.p. Istotą wypowiedzenia zmieniającego jest

bowiem pogorszenie warunków pracy lub płacy. Podstawowe znaczenie ma w tym

kontekście, czy przyczyny wypowiedzenia były uzasadnione. Jeżeli tak jest w

rzeczywistości, to nie można zasadnie twierdzić o arbitralnej decyzji pracodawcy,

czy naruszeniu interesów pracownika i zasad współżycia społecznego. W związku

z powyższym nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w

zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia o zasadności

wypowiedzenia

(zmieniającego)

pozostaje

bowiem,

iż

pracodawca

podjął

działalność handlową w innym miejscu w W. W gestii pracodawcy, a nie

pracownika pozostaje

miejsce jego zatrudnienia i określenie warunków

zatrudnienia. Można więc stwierdzić, że remont zakładu pracy i potrzeba

zapewnienia obsługi klientów w innej miejscowości stanowi uzasadnioną przyczynę

wypowiedzenia zmieniającego.

Powódka domagała się także zasądzenia odprawy pieniężnej przewidzianej

w ustawie o tzw. grupowych zwolnieniach z 13 marca 2003 r. W skardze kasacyjnej

zarzuca ona naruszenie art. 10 tej ustawy w zw. z art. 42 § 1 k.p. i art. 8 k.p.

Zasadniczo chodzi w tym przypadku o rozstrzygnięcie, czy odmowa przyjęcia

nowych warunków zatrudnienia stanowiła współprzyczynę rozwiązania umowy o

pracę, czy też przyczyną rozwiązania umowy były przyczyny niedotyczące

pracownika. W skardze podniesiono, iż proponowane warunki były dla pracownika

niedogodne i z tego powodu ich odmowa nie może wywoływać dla niego

negatywnych konsekwencji. W tym przypadku chodziło o prawo do odprawy

pieniężnej. Również i ten zarzut skargi kasacyjnej należało ocenić jako

nieuzasadniony.

Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd Okręgowy nie sformułował zasady

polegającej na przyjęciu, że co do zasady należy przyjąć, że odmowa przyjęcia

zaproponowanych warunków stanowi współprzyczynę rozwiązania stosunku pracy.

Sąd Okręgowy stwierdza jedynie, że przepisy ustawy o tzw. grupowych

zwolnieniach nie mają zastosowania do przedmiotowego rozwiązania umowy o

pracę. W tym stanie faktycznym należało uznać, że rozstrzygnięcie takie było

uzasadnione. W kwestii powyższej wypowiadał się Sąd Najwyższy. Już w wyroku z

dnia 9 listopada 1990 r., I PR 335/90 (OSP 1991/9/212) wyrażono pogląd, iż w

pewnych

przypadkach

odmowa

przyjęcia

nowych

warunków

może

być

potraktowana jako współprzyczyna rozwiązania stosunku pracy. Także w wyroku z

dnia 16 listopada 2000 r., I PKN 79/00, (OSNP 2002/10/240) Sąd Najwyższy

rozstrzygnął, że rozwiązanie stosunku pracy wskutek wypowiedzenia warunków

płacy, które prowadziłoby do radykalnego obniżenia wynagrodzenia pracownika

może być uznane za dokonane wyłącznie z przyczyn dotyczących pracodawcy i

uzasadniać roszczenie o odprawę pieniężną. Pogląd taki został też wyrażony w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2009 r., I PK 185/08, (MPP 2009, nr 7,

s. 366-369). Na tej podstawie można więc stwierdzić, że rozwiązanie umowy o

pracę na skutek odmowy przyjęcia proponowanych warunków może stanowić

współprzyczynę tego rozwiązania. Zasadnicze znaczenie ma w tej sytuacji ocena,

czy proponowane warunki były na tyle niekorzystne, że można było z góry

zakładać, iż pracownik ich nie przyjmie. Ocena tej okoliczności należy do sądu. W

sprawie niniejszej nie ulegały zmianie warunki wynagradzania. Niekorzystna

zmiana warunków zatrudnienia polegała na czasowym wykonywaniu pracy w

miejscowości odległej o 90 kilometrów od miejsca zamieszkania. W ocenie sądów

obu instancji odmowa przyjęcia nowych warunków pracy stanowiła współprzyczynę

rozwiązania umowy o pracę. Zdaniem Sądu Najwyższego w okolicznościach

faktycznych rozstrzyganej sprawy było to możliwe. W żadnym razie nie można więc

było przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Proponowane

warunki nie nosiły bowiem znamion szykany i nie były na tyle niedogodne, że nie

było prawdopodobne ich przyjęcie przez powódkę. Niewątpliwie dłuższy czas

dojazdu do miejsca pracy jest okolicznością niedogodną dla pracownika. Jednak z

drugiej strony przyjęcie tego warunku umożliwiłoby kontynuację zatrudnienia na

tych samych warunkach płacowych. Z tych względów możliwe było przyjęcie, że

zmiana warunków nie była rażąco niedogodna, a odmowa ich przyjęcia stanowiła

współprzyczynę rozwiązania umowy o pracę, co pozbawiło skarżącą prawa do

odprawy pieniężnej.

Z powyższych względów, na podstawie art. 398 14 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji wyroku.

/tp/