II PK 367/05 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 29 listopada 2006 r.

II PK 367/05

1. Przeniesienie mianowanego pracownika samorządowego ze względu

na likwidację dotychczasowego stanowiska służbowego nie wymaga zapewnienia mu pracy na stanowisku zastrzeżonym w statucie gminy bądź związku międzygminnego dla pracowników mianowanych.

2. Pracodawca może przenieść mianowanego pracownika na stanowisko, z którym wiążą się zadania przewyższające jego kwalifikacje, z zastrzeżeniem ponoszenia przez pracodawcę ryzyka niezawinionego, wadliwego wykonania zadań przekraczających kwalifikacje pracownika i przestrzegania ograniczeń powierzenia takiej pracy wynikających z przepisów prawa, a zwłaszcza z

przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Herbert

Szurgacz, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 listopada 2006 r. sprawy z powództwa Pawła M. przeciwko Urzędowi Miasta I. o uznanie

przeniesienia za bezskuteczne - przywrócenie na poprzednie stanowisko, na skutek

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Bydgoszczy z dnia 30 czerwca 2005 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Inowrocławiu z 1 grudnia 2004 r. oddalającego powództwo.

W pozwie skierowanym przeciwko Urzędowi Miasta w I. powód domagał się

uznania za bezskuteczne przeniesienia go ze stanowiska zastępcy naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa na stanowisko inspektora w Wydziale Dróg i Transportu oraz przywrócenia na poprzednio zajmowane

stanowisko. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że przeniesienie

powoda na inne stanowisko było uzasadnione faktem likwidacji stanowisk zastępcy

naczelnika w całej strukturze Urzędu.

Sąd ustalił, że powód został zatrudniony przez pozwanego od 1 lipca 1992 r. i

z tym dniem mianowany na stanowisko zastępcy kierownika Wydziału Geodezji i Budownictwa, a następnie Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nadzoru Budowlanego i

Architektury, a po kolejnej zmianie regulaminu organizacyjnego Urzędu - od 20

marca 2002 r. - Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa.

Bezsporne jest, że struktura organizacyjna Urzędu Miasta I. do 15 grudnia

2002 r. przewidywała stanowisko zastępcy Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa. Zarządzeniem Prezydenta Miasta I. z 16

grudnia 2002 r. wprowadzono Regulamin Organizacyjny Urzędu Miasta I., w którym

postanowiono, że wydziałami kierują naczelnicy. Powód przebywał na zwolnieniu

lekarskim od 5 listopada 2002 r. do 14 marca 2003 r. Od 25 marca 2003 r. do 24

czerwca 2003 r. był zawieszony w pełnieniu obowiązków w związku z toczącym się

postępowaniem dyscyplinarnym, a następnie chorował przez 1 rok od 9 czerwca

2003 r. do 8 czerwca 2004 r. Pozwany oświadczeniem woli z 11 sierpnia 2004 r. na

podstawie art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów

państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) w związku z

art. 7 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), powołując się na reorganizację

Urzędu połączoną z likwidacją stanowiska powoda z dniem 16 sierpnia 2004 r.,

przeniósł go na stanowisko inspektora w Wydziale Dróg i Transportu, pozostawiając

przez 6 miesięcy po przeniesieniu na nowe stanowisko wynagrodzenie w dotychczasowej wysokości. Naczelnik Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i

Budownictwa (świadek) Romuald K. potwierdził, że od grudnia 2002 r. w Urzędzie

zlikwidowano stanowisko zastępców Naczelników Wydziałów, a w tym samym stanowisko powoda. Nieobsadzone stanowisko kierownika referatu ze względu na długotrwałą nieobecność powoda z powodu choroby powierzono w lipcu 2004 r. innej

osobie.

W ocenie Sądu Rejonowego roszczenie powoda o uznanie przeniesienia go

na stanowisko inspektora w Wydziale Dróg i Transportu za bezskuteczne i przywrócenie na stanowisko zastępcy Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa nie jest zasadne. Od 16 grudnia 2002 r. w strukturze organizacyjnej pozwanego Urzędu nie ma już stanowisk zastępcy naczelnika wydziału.

Nie można przyjąć, jak to wywodzi powód, że Prezydent Miasta I. winien wydać decyzję dotyczącą likwidacji stanowiska powoda. Wprowadzenie nowej organizacji

pracy przez tworzenie, łączenie czy likwidację stanowisk pracy i wprowadzenie nowego regulaminu organizacyjnego nie wymaga podania nazwisk pracowników, których stanowisk nie ma już w nowej strukturze. Polemika powoda co do zasadności i

celowości reorganizacji Urzędu nie ma znaczenia w sprawie, skoro w pozwanym

Urzędzie nie ma już stanowiska, jakie powód zajmował, to jest zastępcy naczelnika.

Przeniesienie powoda do Wydziału Dróg i Transportu ma umocowanie w art. 10 ust.

1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Zgodnie z art. 10 ust. 1a - w razie

reorganizacji urzędu urzędnika państwowego mianowanego można przenieść na

inne stanowisko służbowe, odpowiadające kwalifikacjom pracownika, jeżeli ze

względu na likwidację stanowiska zajmowanego przez urzędnika nie jest możliwe

dalsze jego zatrudnianie na tym stanowisku. Po przeniesieniu przysługuje wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, lecz przez okres 6 miesięcy nie niższe od

dotychczasowego. Powód ma kwalifikacje do pracy w Wydziale Dróg i Transportu,

gdyż jest inżynierem budownictwa o specjalności drogi, ulice i lotniska (według akt

osobowych), a więc powierzenie obowiązków inspektora w tym wydziale jest zgodne

z jego kwalifikacjami. Z tych względów Sąd uznał, że przeniesienie powoda na inne

stanowisko służbowe jest zasadne i zgodne z przepisami, a tym samym brak jest

podstaw faktycznych i prawnych do uznania zasadności żądania powoda przywrócenia do pracy na stanowisko, którego nie ma w strukturze organizacyjnej pracodawcy

powoda.

W apelacji od tego wyroku powód podniósł, że nie nastąpiła faktyczna likwidacja jego stanowiska pracy, a jedynie zmiana jego nazwy. Zarzucił również, że nie ma

wymaganych uprawnień do wykonywania czynności inspektora Wydziału Dróg i

Transportu, decyzja o przeniesieniu go na to stanowisko opiera się na nieważnym

regulaminie organizacyjnym, a ponadto jako pracownik mianowany nie powinien zostać przeniesiony na stanowisko, na którym mianowanie nie jest wymagane. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy uznał apelację za niepodlegającą uwzględnieniu. Sąd podkreślił, że w myśl art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych, w razie

reorganizacji urzędu można przenieść pracownika mianowanego na inne stanowisko

służbowe odpowiadające kwalifikacjom pracownika, jeżeli ze względu na likwidację

stanowiska zajmowanego przez urzędnika nie jest możliwe dalsze jego zatrudnienie

na tym stanowisku. Likwidacja wszystkich stanowisk zastępców naczelników wydziałów w Urzędzie Miasta w I. jest niewątpliwie zmianą organizacyjną pociągającą

za sobą konieczność dokonania zmian kadrowych. Ta zmiana organizacyjna była

wynikiem wprowadzenia regulaminu organizacyjnego z 16 grudnia 2002 r. Nie ma tu

znaczenia okoliczność, że przed przeniesieniem powoda na inne stanowisko pozwany dokonał kolejnej reorganizacji Urzędu, skoro w jej wyniku nie przywrócono stanowisk zastępców naczelników wydziałów. Likwidacja stanowiska zajmowanego przez

powoda nie była pozorna, gdyż nie sprowadzała się (jak zarzucał powód) do zmiany

nazwy stanowiska bądź do zmiany jego usytuowania w strukturze Urzędu. W szczególności podział zadań wydziału na dwa odrębne referaty i powierzenie kierowania

nimi kierownikom sprawiło, że stanowisko zastępcy naczelnika wydziału stało się

zbędne. Powód był brany pod uwagę jako kandydat na stanowisko kierownika Referatu Planowania Przestrzennego i Budownictwa. Pozwany stanowisko to powierzył

jednak innej osobie ze względu na długotrwałą nieobecność powoda w pracy,

wszczęcie przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego oraz postępowania karnego pod zarzutem korupcji (które doprowadziło do wydania - nieprawomocnego wyroku skazującego połączonego z zakazem pełnienia funkcji kierowniczych). Zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie pozwanego nie narusza art. 10 ust. 1a

ustawy o pracownikach urzędów państwowych, ponieważ przepis ten nie nakazuje

przeniesienia pracownika na stanowisko niezwiązane z dotychczasową funkcją,

wymagając jedynie, by odpowiadało ono kwalifikacjom pracownika. Powód jako inżynier budownictwa (studia o specjalności drogi, ulice, lotniska) ma niewątpliwie kwalifikacje do pełnienia funkcji inspektora w Wydziale Dróg i Transportu (nawet gdyby

wykonywanie części tych zadań wymagało uzyskania przez powoda potwierdzenia

uprawnień do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie). Niezasadny jest też zarzut powoda, że pracownik mianowany może być przeniesiony tylko

na stanowisko, na którym stosunek pracy nawiązuje się w drodze mianowania. W

pozwanym Urzędzie stanowiskami z mianowania pozostają tylko stanowiska naczelników wydziałów (i kierownika Urzędu Stanu Cywilnego). Gdyby uznać zarzut po-

woda za zasadny, możliwe byłoby tylko przeniesienie go na wyższe stanowisko, co

nie może być intencją art. 10 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

W skardze kasacyjnej powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Skarżący

zarzucił naruszenie: (a) prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 7 ustawy o pracownikach samorządowych i art. 10 ust. 1a ustawy

o pracownikach urzędów państwowych, przez przyjęcie, że wystąpiły wszystkie wymagane przesłanki pozwalające przenieść powoda - jako pracownika mianowanego ze stanowiska zastępcy naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa na stanowisko inspektora w Wydziale Dróg i Transportu w pozwanym Urzędzie Miasta I., gdy w rzeczywistości powód nie ma kwalifikacji odpowiednich do przeniesienia na to stanowisko oraz art. 2 pkt 2 ustawy o pracownikach

samorządowych przez to, że pozwany przeniósł powoda na stanowisko nieokreślone

w Statucie Miasta I., do objęcia którego wymagane jest zatrudnienie na podstawie

mianowania; (b) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c., przez dowolne i fragmentaryczne rozważenie materiału

dowodowego, to znaczy błędne przyjęcie na podstawie złożonych przez powoda dowodów - decyzji Wojewody B. o stwierdzeniu przygotowania zawodowego do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie z 30 stycznia 1992 r. [...]

oraz pisma K.P. Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa z 30 maja 2005 r. [...], że

powód, jako inżynier budownictwa (studia o specjalności: drogi, ulice i lotniska), ma

kwalifikacje do pełnienia funkcji inspektora w Wydziale Dróg i Transportu. Zdaniem

powoda nie można uzyskać potwierdzenia uprawnień do pełnienia samodzielnych

funkcji technicznych w budownictwie (art.12 i następne ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.), jeżeli

się ich nie posiada.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyjaśnienia dwóch kwestii prawnych dotyczących przeniesienia mianowanego pracownika samorządowego na inne

stanowisko służbowe. Pierwsza z nich sprowadza się do pytania, czy dopuszczalne

jest przeniesienie takiego pracownika na stanowisko, które nie zostało określone w

statucie gminy lub związku międzygminnego jako stanowisko, na którym zatrudnia

się pracowników w drodze mianowania. Druga, wymaga rozstrzygnięcia, czy dopuszczalne jest powierzenie takiemu pracownikowi stanowiska, z którym wiążą się

zadania wykraczające częściowo poza jego kwalifikacje.

Artykuł 7 ustawy o pracownikach samorządowych stanowi, że do mianowanych pracowników samorządowych stosuje się odpowiednio art. 10 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Zgodnie z ustępem 1a tego artykułu: „w razie reorganizacji urzędu urzędnika państwowego mianowanego można przenieść na inne

stanowisko służbowe, odpowiadające kwalifikacjom pracownika, jeżeli ze względu na

likwidację stanowiska zajmowanego przez urzędnika nie jest możliwe dalsze jego

zatrudnienie na tym stanowisku. Po przeniesieniu przysługuje wynagrodzenie stosowne do wykonywanej pracy, lecz przez okres sześciu miesięcy nie niższe od dotychczasowego.” Z kolei art. 2 ustawy o pracownikach samorządowych, określający

podstawy nawiązania stosunku pracy w samorządzie terytorialnym, stanowi w pkt. 2,

że na podstawie mianowania są zatrudniani pracownicy zatrudniani na stanowiskach

pracy określonych w statucie gminy bądź związku międzygminnego.

Odnośnie do pierwszej z powyższych kwestii należy stwierdzić, że z przytoczonych przepisów nie wynika, aby, jak twierdzi skarżący, przeniesienie pracownika

samorządowego na inne stanowisko służbowe ze względu na likwidację dotychczasowego stanowiska wymagało zapewnienia mu pracy na stanowisku zastrzeżonym w

statucie gminy bądź związku międzygminnego dla pracowników mianowanych. Taki

warunek nie wynika z brzmienia bezpośrednio regulującego takie przeniesienie art.

10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych w związku z art. 7 ustawy o

pracownikach samorządowych, który wymaga jedynie aby było to stanowisko odpowiadające kwalifikacjom pracownika. Uznanie jego obowiązywania zakładałoby więc

rozszerzenie, zawartej w art. 2 ustawy o pracownikach samorządowych zasady (zatrudniania na takim stanowisku w momencie nawiązania stosunku) na przeniesienie

pracownika. W ocenie Sądu Najwyższego podstaw do takiego odczytania rozważanych przepisów nie daje nie tylko wykładnia literalna i systemowa, lecz także celowościowa. W szczególności wskutek reorganizacji urzędu liczba stanowisk obsadzanych zgodnie ze statutem pracownikami mianowanymi może ulec zmniejszeniu, co

uniemożliwi zatrudnienie wszystkich pracowników mianowanych na takich stanowiskach. W takim przypadku osoby te, przy założeniu trafności wykładni proponowanej

w skardze, byłyby zbędne i jedynym rozsądnym działaniem byłoby rozwiązanie z

nimi stosunków pracy. Temu sprzeciwia się jednak zarówno nieracjonalność pozbywania się i pozbawiania pracy wykwalifikowanych pracowników, jak i treść art. 10 ust.

1 ustawy o pracownikach samorządowych, określającego przypadki, w których dopuszczalne jest rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem mianowanym. Przepis

ten nie wymienia rozpatrywanej sytuacji w enumeratywnie wskazanych przyczynach

rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem samorządowym. Należy również dodać,

że dopuszczalność zatrudnienia w szczególnych przypadkach pracownika mianowanego na stanowisku nieokreślonym w statucie gminy lub związku międzygminnego

została już uznana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki z: 11 marca

1997 r., I PKN 34/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 433; OSP 1998 nr 11, poz. 202 i z

7 lipca 2005, II PK 351/04, OSNP 2006, nr 11-12, poz. 171).

Co do drugiej z wymienionych kwestii, to należy zauważyć, że uzależnienie

dopuszczalności przeniesienia pracownika mianowanego na inne stanowisko od

tego, aby stanowisko to odpowiadało kwalifikacjom pracownika występuje również w

art. 10 ust. 1 pkt 1b i 3 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Zastrzeżenie

takie występuje także w powszechnym prawie pracy w niektórych przypadkach przenoszenia lub ponownego zatrudniania pracownika na innym stanowisku niż dotychczasowe (zob. np. art. 42 § 4, art. 71, art. 72 § 2 i art. 1864 k.p.). Należy stwierdzić,

że co do zasady celem tych przepisów jest ochrona pracownika przed powierzeniem

w sytuacjach w nich normowanych pracy niżej kwalifikowanej w stopniu deprecjonującym pracownika, jak np. powierzenie na podstawie art. 42 § 4 k.p. technikowi chemikowi pracy niewymagającej żadnych kwalifikacji zawodowych (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 8 maja 1997 r., I PKN 131/97, OSNAPiUS 1998 nr 6, poz. 178). W

ocenie Sądu Najwyższego w składzie obecnym przepisy te nie sprzeciwiają się co do

zasady powierzeniu pracownikowi pracy na stanowisku wymagającym wyższych niż

posiada kwalifikacji, np. w przypadku braku odpowiednio wykwalifikowanych pracowników. Z natury stosunku pracy, określonej przez charakterystyczne cechy tego stosunku prawnego, wynika jednak, że w takim przypadku pracodawca ponosi ryzyko

(osobowe) niezawinionego wadliwego wykonania zadań przekraczających kwalifikacje pracownika. Ponadto swoboda powierzenia takiej pracy jest ograniczona przez

przepisy prawa. W szczególności dopuszczenie do niej nie może spowodować zagrożenia dla zdrowia lub życia pracownika lub innych osób. W takiej bowiem sytuacji

powierzeniu pracy przekraczającej kwalifikacje pracownika sprzeciwia się art. 2373 §

1 k.p., zgodnie z którym nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykony-

wania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także

dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Powierzenie takiej pracy nie będzie również dopuszczalne, jeśli wykonywanie zadań

przekraczających kwalifikacje pracownika stanowi konieczny jej składnik, a jednocześnie przepisy prawa przewidują jego osobistą odpowiedzialność za ich wykonanie. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których przepisy prawa uznają wadliwe

wykonanie określonych czynności za czyn zabroniony i przewidują osobistą odpowiedzialność sprawcy (osoby, która się go dopuszcza). W rezultacie należy uznać,

że, co do zasady, pracodawca może przenieść mianowanego pracownika samorządowego na podstawie art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów państwowych

w związku z art. 7 ustawy o pracownikach samorządowych na stanowisko, z którym

wiążą się zadania przewyższające jego kwalifikacje, z zastrzeżeniem ponoszenia

przez pracodawcę ryzyka niezawinionego wadliwego wykonania zadań przekraczających kwalifikacje pracownika i przestrzegania ograniczeń powierzenia takiej pracy

wynikających z przepisów prawa, a zwłaszcza z przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.

Wobec powyższego, niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 2 pkt 2

ustawy o pracownikach samorządowych, przez fakt, że pozwany przeniósł powoda

na stanowisko nieokreślone w statucie miasta I. do objęcia którego wymagane jest

zatrudnienie na podstawie mianowania. Trafnie natomiast skarżący podniósł zarzut

naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 10 ust. 1a ustawy o pracownikach urzędów

państwowych i art. 7 ustawy o pracownikach samorządowych, przez przyjęcie, że

wystąpiły wszystkie wymagane przesłanki pozwalające przenieść powoda - jako pracownika mianowanego - ze stanowiska zastępcy naczelnika Wydziału Gospodarki

Przestrzennej, Nieruchomości i Budownictwa na stanowisko inspektora w Wydziale

Dróg i Transportu w pozwanym Urzędzie Miasta I. Dochodząc bowiem do takiego

wniosku Sąd Okręgowy nie rozważył wskazanych powyżej ograniczeń powierzenia

pracownikowi stanowiska wymagającego wyższych niż posiadane kwalifikacji, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że powód, jako inżynier budownictwa

(studia o specjalności drogi, ulice, lotniska), ma kwalifikacje do pełnienia funkcji inspektora w Wydziale Dróg i Transportu (nawet gdyby wykonywanie części tych zadań wymagało uzyskania przez powoda potwierdzenia uprawnień do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie).

Odnośnie do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 233 k.p.c. należy

wskazać, że w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub

oceny dowodów nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienie

Sądu Najwyższego z 23 września 2005, III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39815 § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 108

§ 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.