Supreme Court dismisses appeal for procedural defects and improper expansion of claim in summary proceedings.

Sygn. akt II PK 34/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z powództwa B. Ś.

przeciwko Prokuraturze Rejonowej w P.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 września 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 22 marca 2010 r.,

1. odrzuca skargę kasacyjną na rozstrzygnięcie zawarte w pkt

1 i 2 zaskarżonego wyroku,

2. oddala zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji

zawarte w pkt 3 zaskarżonego wyroku.

Uzasadnienie

Powód B. Ś. domagał się od pozwanej Prokuratury Rejonowej w P. kwoty

8.845,90 zł z odsetkami od 24 maja 2008 r. tytułem odszkodowania z tytułu

kosztów dojazdu w związku z prowadzonymi przeciwko powodowi postępowaniami

dyscyplinarnymi, negatywnie zweryfikowanymi przez sądy oraz korporacje

dyscyplinarne.

Nakazem zapłaty z dnia 17 października 2008 r. Sąd Rejonowy w O. orzekł,

że pozwana Prokuratura Rejonowa w P. ma zapłacić na rzecz powoda kwotę

8.845,90 zł z odsetkami od 24 maja 2008 r. do dnia zapłaty w ciągu dwóch tygodni

od doręczenia nakazu albo wnieść w tym terminie zarzuty. W dniu 3 listopada 2008

r. pozwana pismem z 30 października 2008 r. wniosła zarzuty od nakazu zapłaty

wnosząc o jego uchylenie, oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów

postępowania.

Powód konsekwentnie podnosił, że nie domaga się zwrotu kosztów

dojazdów w postępowaniach dyscyplinarnych, ale odszkodowania na zasadzie art.

415 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Szkoda ta wynikała zdaniem powoda z uwikłania go

przez pracodawcę w bezpodstawne postępowania dyscyplinarne. Pozwany

podnosił natomiast, że powód powinien domagać się zwrotu tych kosztów w

ramach postępowania dyscyplinarnego, tj. na zasadzie art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k.

stosowanego odpowiednio do postępowania dyscyplinarnego prokuratorów (art. 89

pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 7 poz. 39

ze zm.).

Wyrokiem z 28 stycznia 2009 r. Sąd Rejonowy w O. uchylił nakaz zapłaty i

zasądził od pozwanego żądaną przez powoda kwotę. Wyrokiem z 27 kwietnia 2009

r. Sądu Okręgowego w O. wyrok ten został uchylony a sprawa przekazana do

ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z 12 listopada 2009 r., sygn. …40/09 wydanym po ponownym

rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w O. oddalił powództwo.

Sąd ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej prokuraturze do 1 lutego

1989 r. do 13 lipca 2008 r. Z dniem 14 lipca 2008 r. przeniesiono go na jego

wniosek do Prokuratury Rejonowej w O. W okresie zatrudnienia w P. w maju 2001

r. wszczęto wobec niego postępowanie wyjaśniające a następnie dyscyplinarne,

które trwało nieprzerwanie do maja 2008 r. W okresie od 16 listopada 2001 r. do 4

listopada 2005 r. a następnie od 30 grudnia 2005 r. do 1 lutego 2008 r. powód

pozostawał

zawieszony

w

czynnościach

służbowych.

Zarzuty

postawione

powodowi nie zostały utrzymane wobec stwierdzenia w części braku znamion

przestępstwa a w części wobec stwierdzenia, że powód nie popełnił zarzucanych

mu czynów. Tylko co do jednego zarzutu orzeczono wobec powoda karę

upomnienia. W czasie postępowania odbywały się posiedzenia i rozprawy, na które

powód każdorazowo się stawiał, dojeżdżając z miejsca zamieszkania własnym

samochodem. Pismem Prokuratora Okręgowego w O. z 20 sierpnia 2008 r.

należność ujęta w pozwie z tytułu kosztów dojazdu została uznana, aczkolwiek nie

wypłacono jej powodowi. Sąd ustalił także, że na zasadzie art. 616 k.p.k. powód

mógłby uzyskać zwrot kosztów dojazdu w wysokości od 1.550 do 2.252 zł w

zależności od przewoźnika.

Zdaniem Sądu powód nie udowodnił, że działanie pozwanego było

zawinione, bezprawne jak również nie dopatrzył się związku przyczynowego

między działaniem pozwanego a doznaną szkodą. Sąd nie zgodził się ze

stanowiskiem, że pozwany ponosi odpowiedzialność za działania całej prokuratury,

albowiem jego pracodawca nie miał żadnego wpływu na prowadzone postępowania

dyscyplinarne.

Szkoda

powstała

wskutek

prowadzonych

postępowań

dyscyplinarnych nie może być wiązana z pracodawcą tylko dlatego, że istnienie

stosunku pracy warunkowało możliwość ich prowadzenia. Także zarzuty co do

sposobu prowadzenia postępowania nie mogą być wiązane z konkretnym

pracodawcą, a jedynie z abstrakcyjnie pojmowaną prokuraturą. Skoro pracodawca

nie przejawił żadnego zachowania, z którego mogłaby wynikać szkoda powoda, nie

ma powodu, by ponosił odpowiedzialność, ani na podstawie art. 415 k.c., ani na

podstawie art. 471 k.c.

Apelację od tego wyroku, wywiedzioną przez powoda, oddalił wyrokiem z

dnia 22 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w O., sygn. akt … 11/10. Sąd jednocześnie

sprostował zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że przed słowami „oddala

powództwo” wpisał słowa „uchyla nakaz zapłaty wydany przez Sąd Rejonowy w O.

w dniu 17 października 2008 r.”. Sąd odrzucił także apelację w części dotyczącej

zadośćuczynienia w kwocie 40.000 zł.

Powód wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy w dniu 12 listopada

2009 r. rozszerzył powództwo, domagając się także zadośćuczynienia w żądanej

wysokości. Pismo zawierające rozszerzenie powództwa sąd przyjął i wyrokiem z tej

samej daty powództwo oddalił.

Odrzucenie apelacji sąd uzasadnił treścią art. 495 § 2 k.p.c. wskazując, że w

toku postępowania nakazowego po wniesieniu zarzutów nie można występować z

nowymi roszczeniami obok lub

zamiast dotychczasowych

z pominięciem

przypadków w tej normie ujętych. Ponieważ powództwo o zadośćuczynienie nie

mieści się w tych ramach, sąd prawidłowo nie rozpoznał tego żądania. Apelacja

zgodnie z art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c. podlegała w tym zakresie

odrzuceniu.

Prostując oczywistą – zdaniem sądu – niedokładność Sąd Okręgowy

zmodyfikował treść rozstrzygnięcia o uchylenie nakazu, zgodnie z art. 496 k.p.c.

W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy podzielił oceny sądu I instancji.

Uznał, że powód nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pracodawcy ani w

świetle art. 471 k.c. ani w świetle art. 415 k.c. Nie uznał także możliwości oceny

zachowania

pracodawcy

jako

prokuratury

sensu

largo.

Przypomniał,

że

odpowiedzialność na podstawie norm prawa cywilnego zakłada co do zasady

odpowiedzialność za własne działania, a za działania innych – gdy to wynika z

przepisów (np. art. 422 k.c. czy art. 427 k.c.).

Mając to na uwadze Sąd oddalił apelację w części dotyczącej roszczenia

odszkodowawczego.

Całość wyroku zaskarżył powód skargą kasacyjną. Podniósł w niej zarzuty

naruszenia prawa procesowego oraz prawa materialnego, a to:

1) art. 350 § 1 i 3 k.p.c., art. 496 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 379 pkt 3 k.p.c.,

art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 496 k.p.c. i art. 201 § 1 i 2 k.p.c. a także art.

176 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 367 k.p.c. i art. 15 § 1 k.p.c. oraz art.

16 k.p.c. polegające na dokonaniu sprostowania wyroku sądu I instancji,

2) art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art.

391 k.p.c. i art. 382 k.p.c., art. 321 k.p.c., art. 233 k.p.c., art. 493 § 1 k.p.c.,

art. 495 § 1,2, i 3 k.p.c., art. 363 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c. poprzez

podzielenie w pełni poglądów i sposobu procedowania sądu I instancji,

3) art. 386 § 4 k.p.c. przez przyjęcie, że struktura organizacyjna i zasady

działania

organów

dyscyplinarnych

prokuratury

uwalniające prokuraturę rejonową od odpowiedzialności,

stanowią

powody

4) art. 385 k.p.c., art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 328 § 1 i 2 k.p.c. w

zw. z art. 391 k.p.c. przez zawarcie w wyroku Sądu Okręgowego

postanowienia

o

odrzuceniu

apelacji

w

części

dotyczącej

żądania

zadośćuczynienia ewentualnie naruszenie art. 380 k.p.c., art. 373 k.p.c., art.

378 § 1 k.p.c., art. 201 § 1 i 2 k.p.c., art. 386 § 4 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c.,

art. 317 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez

nierozpoznanie zarzutu apelacji dotyczącego niezaskarżalnej decyzji sądu I

instancji o wyłączeniu części zgłoszonego roszczenia,

5) art. 3 k.p. w zw. z art. 1 k.p. i art. 2 k.p. oraz art. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 i art.

17 ust. 1, art. 69 i art. 70 ust. 1,2,7 oraz art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. o prokuraturze (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 7 poz. 39 ze zm.) oraz

art. 415 k.c. w zw. z art. 300 k.p. a także art. 355 k.c. i art. 471 k.c. w zw. z

art. 300 k.p. przez dokonanie ich błędnej interpretacji i przyjęcie, że zasada

jedności prokuratury ulega wyłączeniu i w związku z tym prokuratura

rejonowa nie ponosi odpowiedzialność jako pracodawca,

6) art. 32 i art. 77 Konstytucji RP polegającej na takiej interpretacji norm art.

415 k.c. i art. 471 k.c., która prowadzi w konsekwencji do naruszenia zasady

równości prokuratorów wobec prawa.

Skarga

kasacyjna

została

odrzucona

przez

Sąd

Okręgowy

w

O. postanowieniem z 14 czerwca 2010 r., … 11/10. Zdaniem Sądu Okręgowego

skarga kasacyjna była niedopuszczalna bowiem wartość przedmiotu zaskarżenia

wynosiła tylko 8.846 zł. Sąd Okręgowy wyjaśnił też, że na postanowienie sądu o

odrzuceniu apelacji przysługiwało skarżącemu zażalenie do Sądu Najwyższego.

Jednakże w myśl art. 394 1 § 3 k.p.c. do postępowania przed Sądem Najwyższym

stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 k.p.c., a to oznacza, że termin do wniesienia

zażalenia jest tygodniowy. Ad casum termin ten już wyekspirował. Zatem nie było –

zdaniem Sądu Okręgowego - podstaw do potraktowania tej części skargi

kasacyjnej, która odnosi się do odrzucenia apelacji (pkt 3 wyroku), jako zażalenia

do Sądu najwyższego, albowiem byłoby ono spóźnione.

Na postanowienie z 14 czerwca 2010 r. powód wniósł zażalenie.

Postanowieniem Sądu Najwyższego z 25 listopada 2010 r., II PZ 37/10

postanowienie to zostało uchylone. Sąd Najwyższy wskazał, że w judykaturze

dominuje pogląd, iż w sytuacji, w której powód wnosi jeden środek zaskarżenia od

całego wyroku sądu drugiej instancji, pismo nazwane przez niego skargą kasacyjną

zawiera także zażalenie od postanowienia, które winno być rozpatrzone mimo

upływu terminu, bowiem skarżący działa w ten sposób, iż dostosowuje środek

zaskarżenia do formy orzeczenia sądowego.

Rozpatrując skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W istocie pismo zatytułowane przez powoda „skarga kasacyjna” zawiera

zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji oraz skargę kasacyjną w

zakresie oddalenia pozwu o odszkodowanie w wysokości 8.845,90 zł.

Z przyczyn oczywistych skarga kasacyjna, mająca za przedmiot zaskarżenia

kwotę 8.945,90 zł. wymaga odrzucenia. Nie spełnia bowiem kryteriów formalnych,

o których mowa w art. 3982 § 2 k.p.c. Nie jest także możliwe, czego domaga się

skarżący, zaliczenia do wartość przedmiotu zaskarżenia dodatkowo 40.000 zł.,

których dochodzi skarżący tytułem zadośćuczynienia. Nie może bowiem wnosić o

zasądzenie owego zadośćuczynienia w postępowaniu uruchomionym nakazem

zapłaty, które nie traci tego charakteru, mimo wniesienia sprzeciwu. Wypada

przypomnieć,

iż postępowanie

nakazowe

zmierza

do

szybkiego

wydania

orzeczenia, jest uruchamiane na wniosek zainteresowanego i wiąże się dla niego z

niską opłatą sądową. Za te korzyści skarżący ograniczony jest w swych prawach do

przekształcania powództwa (podmiotowego i przedmiotowego). I tak przepis art.

495 § 2 k.p.c. expressis verbis stanowi, że w toku postępowania nie można

występować z nowymi roszczeniami W uchwale połączonych Izb - Cywilnej oraz

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1972 r., III

PZP 17/70 (OSNCP 1973, nr 5, poz. 72) stwierdzono, że po przekazaniu sprawy

sądowi na skutek zarzutów niedopuszczalne jest rozszerzenie powództwa,

przekształcenie podmiotowe, jak też zmiana jego podstawy, z wyjątkiem

dotyczącym

nakazu

wydanego

na

podstawie

weksla

gwarancyjnego,

dopuszczającym - w granicach nakazu - powoływanie się na podstawy faktyczne i

prawne wynikające z łączącego strony stosunku prawnego. O takiej interpretacji

informował skarżącego sąd meriti, stąd niezrozumiałe jest dalsze angażowanie

Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie.

Przywołanie wskazanych reguł postępowania odrębnego powoduje, iż

zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji nie znajduje podstaw prawnych.

Skoro powód nie mógł dochodzić rozszerzyć powództwa i sąd pierwszej instancji –

poza przekazaniem pisma stronie pozwanej – nie rozpatrywał tej sprawy, nie

orzekał w tym przedmiocie, bowiem przekazał sprawę uznając się niewłaściwym,

to apelacja nie znajduje podstaw formalnych i wymaga odrzucenia. Zgodnie z

utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego (por. postanowienie z 19 lipca 2006

r., I CZ 35/06 i powołane w jego uzasadnieniu orzeczenia) jeżeli strona wniosła

środek odwoławczy dotyczący przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem w

sentencji orzeczenia, to środek ten podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny z

powodu braku substratu zaskarżenia.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.