Supreme Court dismisses retrial appeal as no statutory ground exists for document forgery without criminal conviction.

Sygn. akt II PK 302/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

SSA Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa G. Ż.

przeciwko A. K. i L. K. - Przedsiębiorstwu Usługowo-Handlowemu K. w K.

o wznowienie postępowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 9 maja 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego we W.

z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III APa …/05,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 17 maja 2005r. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

oddalił apelację A. K. i L. K. – Przedsiębiorstwo

Usługowo - Handlowe „ K.”

od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w J. z dnia 9 lutego 2005 r. sprawie z powództwa G. Ż. o

zapłatę, rozpoznawanej na skutek wniosku pozwanych o wznowienie postępowania.

Pozwani

domagali

się

wznowienia

postępowania

w

sprawie

zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 15 czerwca 2004 r. oddalającym

ich apelację od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w J. z dnia 12 grudnia 2003 r., zasądzającego solidarnie od pozwanych na rzecz

powódki kwotę 16.743,92 zł. Jako podstawę wznowienia powołali art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c. twierdząc, że wyrok z dnia 12 grudnia 2003 r. Sądu Okręgowego, jak i wyrok z

dnia 15 czerwca 2004 r. Sądu Apelacyjnego oparty został na dokumentach

podrobionych przez powódkę lub przez osoby z nią współdziałające.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 maja 2005 r. Sąd Apelacyjny nie podzielił

zarzutów apelacyjnych – w tym przede wszystkim zarzutu nieważności postępowania

przed Sądem pierwszej instancji.

Wskazał na rozbieżność stanowiska Sądu

Najwyższego w kwestii, który sąd jest właściwy do rozpoznania skargi o wznowienie

postępowania – pierwszej czy drugiej instancji w sytuacji, kiedy wyrok sądu drugiej

instancji jest wyrokiem oddalającym apelację. Rozważając ten problem Sąd

Apelacyjny opowiedział się za stanowiskiem wyrażonym w postanowieniach Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 1999 ,r. II UKN 417/98 (OSNAPiUS z 2000 r. nr 6,

poz. 254), z dnia 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02 ( OSNAP z 2004 r. nr 9, poz. 159 ) oraz

z dnia 5 grudnia.1996 r., I PKN 28/96 (OSNAPiUS z 199 nr 13, poz. 236), które

wyrażają pogląd, iż sąd drugiej instancji, oddalający apelację od wyroku sądu

pierwszej instancji, nie orzeka co do istoty sprawy. Tym samym nie zgodził się z

przeciwnym poglądem prezentowanym w uzasadnieniu postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004 r., III CZP (OSNC z 2004 r. nr 12, poz. 206).

Prawidłowo zatem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, w przedmiotowej sprawie o

wznowienie postępowania orzekał

sąd pierwszej instancji. Odnośnie drugiego

zarzutu apelacyjnego, tj. naruszenia art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 404 i 410

k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdził, że podstawa wznowienia oparta na przepisie art.

403 § 1 pkt 1 k.p.c. nie istnieje, gdyż wymaga ona, aby stwierdzenie podrobienia

dokumentu, na którym oparto wyrok, potwierdzone było prawomocnym wyrokiem

skazującym, czego w niniejszej sprawie brak. Sąd Apelacyjny wywiódł także, że w

przedmiotowej

sprawie

przedstawianym

w

sam

poprzednim

fakt

niezgodności

postępowaniu

w

zapisów

w

dokumencie

stosunku

do

dokumentu

przedstawianego w skardze o wznowienie postępowania nie może być utożsamiany

ze sfałszowaniem dokumentów przez powódkę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik pozwanych

zarzucając nieważność postępowania i wskazał na naruszenie art. 379 pkt 4 i 6 k.p.c.

polegające na tym, że w sprawie orzekał niewłaściwy sąd niższej instancji, którego

skład był sprzeczny z przepisami ustawy oraz naruszenie art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. w

zw. z art. 404 k.p.c. i art. 410 k.p.c., a także art. 391 § 1 k.p.c., art. 380 k.p.c. oraz

art. 385 k.p.c. poprzez niestwierdzenie istnienia podstawy wznowienia postępowania

i bezpodstawne oddalenie apelacji pozwanych.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał na rozbieżność orzecznictwa co do kwestii, który sąd jest właściwy do

rozpoznania skargi o wznowienie postępowania w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji

oddalił apelację od wyroku sądu pierwszej instancji i powołał się na zarzucaną

nieważność postępowania.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz

poprzedzającego

go

wyroku

Sądu

pierwszej

instancji,

zniesienie

dotychczasowego postępowania i przekazane prawy do ponownego rozpoznania

przez Sąd drugiej instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na

przywołane przez Sąd Apelacyjny orzecznictwo Sądu Najwyższego, prezentując

pogląd, że sąd drugiej instancji oddalający apelację od wyroku sądu pierwszej

instancji jest sądem orzekającym co do istoty sprawy. Zarzucił także nietrafność

koncepcji Sądu Apelacyjnego co do tego, że podrobienie dokumentu, na którym

oparto wyrok, musi być potwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarżący zarzuca

wyrokowi Sądu drugiej instancji nieważność postępowania, gdy tymczasem zarzut

taki, wywiedziony na kanwie rozbieżności orzecznictwa dotyczącego właściwości

sądu przy rozpoznawaniu skargi o wznowienie postępowania, mógł być uczyniony

wyłącznie w odniesieniu do wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd drugiej instancji, oddalając apelację pozwanych, nie podzielił poglądu

apelujących dotyczącego nieważności postępowania przed Sądem pierwszej

instancji i przyjął, że sądem właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie

postępowania w niniejszej sprawie był sąd pierwszej instancji. Istotnie dokonując

wykładni przepisu art. 405 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał pogląd, że sąd

drugiej instancji oddalający apelację od wyroku sądu pierwszej instancji nie jest

sądem orzekającym co do istoty sprawy. Takie stanowisko prezentował w

przywołanych przez Sąd Apelacyjny orzeczeniach z dnia 14 stycznia 1999 r., II UKN

417/98 (OSNAPiUS z 2000 r. nr 6, poz. 254), z dnia 2 lipca.2002 r., I PZ 47/02

(OSNAP z 2004 r. nr 9, poz.159) oraz z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 28/96

(OSNAPiUS z 1997 r. nr 13, poz. 236 ).

W orzeczeniach tych wywiedziono pogląd, że sąd drugiej instancji orzeka co

do istoty sprawy tylko wtedy, gdy wydaje orzeczenie reformatoryjne, tj. gdy zmienia

zaskarżony wyrok, albowiem tylko wówczas na podstawie wyraźnych dyspozycji

normatywnych art. 386 § 1 k.p.c. orzeka co do istoty sprawy. Natomiast ostatnie

orzecznictwo Sądu Najwyższego odeszło od takiego stanowiska. W postanowieniu z

dnia 21 kwietnia 2004 r., II CZP 11/04 (OSNC z 2004 r. nr 12, poz. 206) Sąd

Najwyższy

zwrócił

uwagę,

że

postępowanie

apelacyjne

-

chociaż

jest

postępowaniem odwoławczym i kontrolnym - zachowuje charakter postępowania

rozpoznawczego. Sąd Najwyższy podkreślił także, iż sąd drugiej instancji daje wyraz

pozytywnej ocenie zaskarżonego wyroku, a tym samym swej ocenie co do meritum

sprawy.

Pogląd ten został powielony i rozwinięty w uchwale Sądu Najwyższego z dnia

13 stycznia 2005 r. (OSNC nr 12, poz. 200), gdzie stwierdza się, że przez orzeczenie

co do istoty sprawy należy rozumieć bezpośrednie merytoryczne rozstrzygnięcie

sprawy (istoty sporu) na podstawie ustaleń stanu faktycznego. Naczelną rolę

przypisał Sąd Najwyższy charakterowi postępowania odwoławczego i funkcji sądu

odwoławczego i wskazał, że sąd drugiej instancji, który oddalił apelację, jest sądem

ostatnio orzekającym co do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c.

Opowiedzenie się za drugą z tych koncepcji uzasadniałoby pogląd o

nieważności postępowania, ale wyłącznie przed Sądem pierwszej instancji,

natomiast zarzutu takiego nie można postawić wyrokowi Sądu drugiej instancji.

Wskazana w art. 3989§ 1 pkt 3 k.p.c. nieważność postępowania – jako podstawa

skargi kasacyjnej - zachodzić musi przed sądem drugiej instancji. Niedostrzeżenie

nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji przez sąd drugiej

instancji nie przenosi automatycznie tej nieważności na orzeczenie sądu drugiej

instancji. Co najwyżej w takiej sytuacji można sądowi drugiej instancji uczynić zarzut

naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) - a konkretnie zarzut naruszenia art. 386 § 2 k.p.c. (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 r., III CK 323/04, LEX nr 150574). W

przedmiotowej skardze zarzutu takiego nie powołano, co powoduje, że kwestia

dotycząca właściwości sądu przy rozpoznawaniu skargi o wznowienie postępowania,

pozostaje

poza

rozstrzygnięciem

Sądu

Najwyższego.

Zgodnie

bowiem

z

jednoznaczną treścią art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach podstaw kasacyjnych.

Przechodząc do kolejnego zarzutu naruszenia prawa procesowego – art. 403 § 1 pkt

1 k.p.c. w zw. z art. 404 k.p.c. i art. 410 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. i art. 380 k.p.c. i

art. 385 k.p.c. to w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że uzasadniony jest zarzut

naruszenia jedynie przepisu art. 410 k.p.c. ale nie w takim znaczeniu, jak to wywodzi

skarżący, lecz z uwagi na jego niezastosowanie. Z sentencji orzeczenia Sądu

Okręgowego wynika, że oddalił on skargę o wznowienie postępowania, a w

uzasadnieniu orzeczenia powołano przepis art. 412 § 2 k.p.c. Podstawą do takiego

rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że podstawa restytucyjna, na którą powołano się w

skardze o wznowienie postępowania, nie istnieje, ponieważ podrobienie lub

przerobienie dokumentu, na którym oparty został wyrok, nie zostało ustalone

prawomocnym wyrokiem skazującym (art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 404 k.p.c.).

Dodatkowo Sąd Okręgowy stwierdził, że nie występuje także inna przesłanka

restytucyjna polegająca na wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków

dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy i z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu ( art. 403 § 2 k.p.c.). Sąd Apelacyjny

oddalając apelację w przedmiotowej sprawie podzielił powyższy pogląd w całości,

uznając tym samym, że brak w niniejszej sprawie ustawowej podstawy wznowienia i

prowadzi to do oddalenia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 412 §

1 k.p.c. Obowiązujący art. 411 k.p.c., uchylony przez art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 22

grudnia 2004 r. (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) z dniem 6 lutego 2005 r. – który miał

zastosowanie w przedmiotowej sprawie na mocy art. 3 ustawy zmieniającej, stanowił,

że na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i

odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia albo termin do

wniesienia skargi nie został zachowany. Jeśli zatem Sąd Okręgowy stwierdził brak

ustawowej

przyczyny

wznowienia,

winien

był

skargę

odrzucić.

Jednakże

zakwestionowanie w skardze kasacyjnej orzeczenia sądu drugiej instancji w takim

zakresie, w jakim nie dostrzegł on tej właśnie wadliwości orzeczenia sądu pierwszej

instancji, winno odbyć

się poprzez zarzut naruszenia art. 386 § 3 k.p.c., czego skarżący nie uczynił –

aczkolwiek wpływ tego naruszenia na wynik sprawy nie jest tego rodzaju, aby

prowadził do uwzględnienia skargi kasacyjnej zgodnie z jej wnioskami.

Natomiast całkowicie nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 403 § 1 pkt 1

k.p.c., gdyż prawidłowo Sąd drugiej instancji przyjął, że z powodu przyczyny

wskazanej w tym przepisie postępowanie wznowić można jedynie wtedy, gdy czyn

polegający

na

podrobieniu

lub

przerobieniu

dokumentu

ustalony

został

prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być

wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. Zgodnie z

art. 270 Kodeksu karnego, kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia

dokument lub takiego dokumentu jako autentyczny używa podlega grzywnie, karze

ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Skoro

podstawa wznowienia wskazana w art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. stanowi jednocześnie

przestępstwo, to nieuprawnione jest twierdzenie skarżącego, że ma ona byt

samodzielny i nie nawiązuje do niej przepis art. 404 k.p.c. Ten ostatni przepis ma

ogólny charakter i wobec tego dotyczy wszystkich sytuacji faktycznych objętych

zakresem zastosowania art. 403 § 1 k.p.c. Trafnie zatem Sąd Apelacyjny w tym

zakresie powołał się na stanowisko zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia 12 grudnia 2002 r. III AO 23/02 ( OSNAPiUS – wkł. z 2003 r. nr 18, poz. 11).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.