II PK 295/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 295/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M. K.

przeciwko "R. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i spółce" spółce

komandytowej

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 2 czerwca

2011 r.,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

2) zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 120 (sto

dwadzieścia)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

zastępstwa

prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 2 czerwca 2011 r. oddalił

apelację wniesioną przez pozwaną „R., - Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością

i Spółkę” Spółkę Komandytową od wyroku Sądu Rejonowego– Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 stycznia 2011 r., przywracającego powoda M.

K. do pracy w pozwanej.

Pozwana „R., - wywiodła skargę kasacyjną od wymienionego wyroku i

opierając ją na obu podstawach kasacyjnych (naruszenia przepisów postępowania,

tj. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 4771 k.p.c. oraz naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie art. 8 k.p. i art. 45 § 1 k.p.), wniosła o uchylenie tego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

oparty na treści art. 3984 § 2 k.p.c., wskazujący na występowanie w sprawie

istotnego zagadnienia prawnego wynikającego z rozbieżnych ocen prawnych, które

miało polegać na potrzebie wyjaśnienia: „czy w sytuacji, gdy wypowiedzenie przez

pracodawcę umowy o pracę chronionemu działaczowi związkowemu, bez

uzyskania wymaganej zgody stosownego organu związku zawodowego, z całą

pewnością nie jest przejawem szykany ze strony pracodawcy, natomiast jest

uzasadnione likwidacją zajmowanego przez pracownika stanowiska pracy oraz

faktem, że strony nie osiągnęły porozumienia co do zmiany stanowiska

zajmowanego przez pracownika, domaganie się przez pracownika w postępowaniu

sądowym przywrócenia do pracy na stanowisku, które nie istnieje, albowiem

zostało przez pracodawcę zlikwidowane, stanowi nadużycie prawa (domagania się

przywrócenia do pracy) nie korzystające z ochrony w myśl art. 8 k.p.?”.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 398 9 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania

prawa,

nie

będąc

instrumentem

weryfikacji

trafności

ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Jeśli więc wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak w

rozpoznawanej sprawie,

wskazuje na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, to w uzasadnieniu tego wniosku (sporządzonym odrębnie

od uzasadnienia podstaw kasacyjnych) winno zostać sformułowane zagadnienie

prawne

oraz przedstawione

argumenty prawne,

które wykażą

możliwość

różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem jednolicie

wyrażanym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i

uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do

tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepublikowane). Oznacza to w

praktyce, iż zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a

mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNP 1997 nr 3, poz. 39 i

postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października

2002 r., III CZP 64/02 LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX

nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, czy też

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr

577468). Podkreślenia wymaga również to, że nie występuje w sprawie istotne

zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), analogicznie jak nie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka z 2003

r., nr 13, poz. 5).

Wniosek pozwanej o przyjęcie jej skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia tak rozumianych kryteriów uzasadniających potrzebę poddania owej skargi

merytorycznej ocenie Sądu Najwyższego przede wszystkim dlatego, że kwestia

podnoszona w sformułowanym w tym wniosku zagadnieniu prawnym znalazła już

rozstrzygnięcie w utrwalonych poglądach judykatury i to w sposób, który pozostaje

w jawnej opozycji w stosunku do zapatrywań wyrażonych przez skarżącą w

uzasadnieniu wniosku. W kwestii tej Sąd Najwyższy prezentuje bowiem

jednoznaczne stanowisko, że oddalenie - na podstawie art. 8 k.p. - roszczenia o

przywrócenie do pracy pracownika podlegającego szczególnej ochronie przed

rozwiązaniem z nim stosunku pracy, gdy rozwiązanie to w sposób oczywisty

narusza prawo, a konkretnie art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, może

mieć miejsce tylko wyjątkowo, w okolicznościach szczególnie rażącego naruszenia

obowiązków pracowniczych lub obowiązujących przepisów prawa. W tym

kontekście w orzecznictwie wskazywane są takie zachowania naruszające

obowiązki pracownicze, jak: spożywanie alkoholu na terenie zakładu pracy,

przystąpienie do pracy w stanie nietrzeźwości, przywłaszczenie mienia na szkodę

pracodawcy, ujawnienie istotnych tajemnic handlowych pracodawcy, pobicie

współpracownika. Poza tym, zachowanie się pracownika w przypadku rozwiązania

z nim umowy o pracę w trybie art. 52 k.p., nie tylko musi stanowić ciężkie

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, ale także charakteryzować

się szczególnymi cechami w płaszczyźnie podmiotowej lub przedmiotowej,

pozwalającymi na ocenę, że przywrócenie do pracy pozostawałoby w sprzeczności

z celem realizacji takiego roszczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26

marca 1998 r., I PKN 571/97, OSNP 1999 nr 5, poz. 168 i powołane w nim

wcześniejsze orzecznictwo, a także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 kwietnia

2006 r., III PK 12/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 90, z dnia 29 października 2007 r., II

PK 50/07 oraz z dnia 16 stycznia 1998 r., I PKN 475/97, OSNAPiUS 1998 nr 23,

poz. 683). Warto też przypomnieć, że szczególny charakter rozważanej ochrony,

wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, przejawia się właśnie

w tym, że uniemożliwia ona rozwiązanie stosunku pracy w okolicznościach, w

których pracownik niechroniony mógłby zostać zwolniony. Istota tej ochrony

sprowadza się więc do tego, że nawet wówczas, gdy istnieją uzasadnione

przyczyny rozwiązania stosunku pracy ze szczególnie chronionym działaczem

związkowym, to nie może do tego dojść bez zgody właściwego organu

związkowego, a rozwiązanie stosunku pracy mimo braku takiej zgody prowadzi - w

zasadzie - do jego restytucji (wyroki SN z: 16 stycznia 1998 r., I PKN 475/97; 15

października 1999 r., I PKN 306/99, OSNP 2001 nr 5, poz. 146; 6 kwietnia 2006 r.,

III PK 12/06).

Wypada również dodać, iż na gruncie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach

zawodowych powyższe zasady stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia

działaczowi związkowemu umowy o pracę oraz wynikających z tej umowy

warunków pracy i płacy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 stycznia 2011 r.,

I PK 112/10, LEX nr 738389 oraz z dnia 10 marca 2011 r., II PK 241/10, LEX nr

817524). Jeśli bowiem wymieniony przepis ustanawia wymóg uzyskania zgody

organu związkowego także na dokonanie tego rodzaju wypowiedzenia bez względu

na jego przyczyny, to odmowa przywrócenia do pracy bądź przywrócenia

poprzednich warunków pracy lub płacy w przypadku dokonania wypowiedzenia bez

takiej zgody musiałaby się opierać na stwierdzeniu niezasadności takiego

roszczenia ze względu na to, że z powodu rażąco nagannego zachowania

pracownika stanowi ono nadużycie prawa (art. 4771 k.p.c. w związku z art. 8 k.p.).

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy w oczywisty sposób nie wskazują

natomiast na możliwość przypisania powodowi takiego zachowania. Nie sugeruje

tego zresztą nawet skarżąca, podkreślając jedynie, że w jej ocenie nadużycie przez

powoda prawa, w rozumieniu art. 8 k.p., miałoby polegać na domaganiu się przez

niego przywrócenia do pracy „w warunkach, w których wie on, że jego stanowisko

zostało zlikwidowane (nie istnieje w trakcie procesu i w momencie orzekania), a

dokonane wobec niego wypowiedzenie nie było formą szykany lub represji za

prowadzoną działalność związkową”. Skarżąca nie wskazuje zatem jakichkolwiek

okoliczności, które przemawiałyby za przyjęciem tezy, że sposób zachowania się

powoda stanowi szczególnie rażące lub choćby tylko rażące naruszenie

obowiązków

pracowniczych

lub

inne

rażące

naruszenie

prawa.

Kwestia

niemożności przywrócenia pracownika do pracy w sytuacji, gdy doszło do likwidacji

zajmowanego przez niego stanowiska, również była zaś przedmiotem oceny w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, który np. w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r., I

PK 154/02 (Pr. Pracy 2003, nr 11, poz. 35) wyraził pogląd, że likwidacja stanowiska

pracy, jako jedyna przesłanka, nie stanowi przeszkody w przywróceniu do pracy

pracownika, z którym pracodawca rozwiązał umowę o pracę z naruszeniem prawa.

Pogląd ten został następnie podtrzymany w kolejnych orzeczeniach (por. m.in.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2006 r., I PK 56/06, M. Prawn. 2007, nr 4,

poz. 206). Tym bardziej nie może być więc mowy o tym, aby żądanie przywrócenia

do pracy zgłoszone przez pracownika objętego szczególną ochroną związkową,

jeśli nawet zajmowane przez niego stanowisko zostało zlikwidowane, stanowiło

nadużycie prawa, które nie korzystałoby z ochrony w myśl art. 8 k.p.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, iż skarżąca

nie wykazała potrzeby rozpoznania jej skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c., a przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie

art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12 ust. 4

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych…, orzekł, jak w sentencji.