II PK 294/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 294/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa T. J.

przeciwko C. H.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31 marca 2011 r.,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 120 (sto

dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 31 marca 2011 r. oddalił

apelację wniesioną przez powoda T. J. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 10

września 2010 r., oddalającego powództwo o zasądzenie na rzecz powoda od

pozwanego C. H. kwoty 15.000 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem

rozwiązanie umowy o pracę.

Powód wywiódł skargę kasacyjną od wymienionego wyroku i opierając ją na

podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z § 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 1996 r. w

sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania

pracownikom zwolnień od pracy oraz art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 30 § 4

k.p. przez ich błędną wykładnię, wniósł o uchylenie tego wyroku i przekazanie

sprawy sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

oparty na treści art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. i wskazujący na potrzebę wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

oraz

wywołujących

rozbieżności, na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz na

oczywistą zasadność skargi.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 398 9 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie (sporządzone odrębnie od uzasadnienia podstaw kasacyjnych)

winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę

sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd

Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element

interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie

będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Co już wyżej zostało podniesione, jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie

jego skargi kasacyjnej do rozpoznania powód wskazał w pierwszej kolejności

potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości prawne

oraz wywołujących rozbieżności. Wypada zatem podkreślić, że zgodnie z

dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga od

skarżącego określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze

wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z

przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN, 2002, nr 7, s.

10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie

argumentów,

które

prowadzą

do

rozbieżnych

ocen

prawnych,

a

także

przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III

UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku

powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby

przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby

odmiennie wykładany. Z kolei wskazanie na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego wymaga, aby w uzasadnieniu wniosku (sporządzonym

odrębnie

od

uzasadnienia

podstaw

kasacyjnych)

zostało

sformułowane

zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą

możliwość

różnorodnej

oceny

zawartego

w

nim

problemu.

Zgodnie

ze

stanowiskiem wyrażonym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek

wywiedzenia i uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w

sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia

prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepublikowane). Oznacza

to w praktyce, iż zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a

mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNP 1997 nr 3, poz. 39 i

postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być

przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi

Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej

subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego:

z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października

2002 r., III CZP 64/02 LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX

nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości.

Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie

występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, czy też

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr

577468). Nie występuje więc w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.), podobnie jak nie istnieje też potrzeba wykładni przepisów prawnych

(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego

zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia

2003 r., I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka z 2003 r., nr 13, poz. 5).

Sformułowany w skardze kasacyjnej ubezpieczonego wniosek o przyjęcie jej

do rozpoznania nie spełnia tak rozumianych kryteriów. Nie może być bowiem

uznane za istotne zagadnienie prawne pytanie, „czy w przypadku, kiedy przyczyna

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

okazała się nieprawdziwa bez winy pracodawcy, pracodawca winien uchylić się od

skutków prawnych swojego oświadczenia woli w tej części po powzięciu informacji

o prawdziwej przyczynie, na podstawie art. 88 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.,

oraz

podać

prawidłową

przyczynę

rozwiązania

stosunku

pracy

bez

wypowiedzenia?”, jeśli zważyć, że pytanie to (a także jego uzasadnienie, które w

istocie stanowi jedynie powtórzenie samego pytania) nie zawiera jakiegokolwiek

problemu

prawnego,

nie

mówiąc

już

o

argumentacji

jurydycznej,

która

wykazywałaby możliwość dokonania różnorodnej oceny tego problemu. Tym

samym skarżący nie podejmuje w ogóle próby wykazania, że sformułowane przez

niego wątpliwości, będące w istocie próbą uzyskania oceny zasadności zarzutów

kasacyjnych, stanowią istotne zagadnienie prawne wymagające zaangażowania

Sądu Najwyższego. Ta część wniosku skarżącego o przyjęcie jego skargi

kasacyjnej do rozpoznania, w której wskazuje on na występowanie istotnego

zagadnienia prawnego, nie spełnia wyżej określonych kryteriów również z tej

przyczyny, że sformułowane przez skarżącego pytanie, nazwane przez niego

zagadnieniem prawnym, w gruncie rzeczy zmierza do podważenia ustaleń

faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.

Tymczasem, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów, co oznacza, że przy

merytorycznym rozpoznaniu wniesionej skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie

mógłby uwzględnić zarzutów dotyczących ustaleń faktycznych i nieprawidłowej

oceny materiału dowodowego, a tym samym przy rozstrzyganiu zarzutów

dotyczących naruszenia prawa materialnego byłby związany dokonanymi przez

Sąd Apelacyjny ustaleniami faktycznymi (art. 39813 § 2 k.p.c.). Pisząc z kolei o

rozbieżności w orzecznictwie sądów, która jego zdaniem uzasadniałaby potrzebę

dokonania wykładni art. 52 § 1 pkt 1 k.p., jako przykład podaje jedynie dwa

orzeczenia Sądu Najwyższego, z których tylko jedno (wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 16 czerwca 2004 r., I PK 639/03, LEX nr 610472) zapadło w stanie faktycznym

zbliżonym do charakterystycznego dla rozpoznawanej obecnie sprawy i zawiera

tezę wyraźnie wskazującą na to, iż niewywiązanie się przez pracownika z

obowiązku, o którym mowa w § 2 ust. 1 - 3 rozporządzenia z dnia 15 maja 1996 r.

w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania

pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281), wskutek winy umyślnej lub

rażącego niedbalstwa pracownika stanowi ciężkie naruszenie podstawowego

obowiązku pracowniczego (art. 52 § 1 pkt 1 k.p.). Drugie zaś (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 22 września 1999 r., I PKN 270/99, OSNP 2001, nr 2, poz. 40)

dotyczyło odmiennego stanu faktycznego, w którym pracodawca wskazał inną

przyczynę rozwiązania umowy o pracę, której ponadto (jak podkreślił Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu tego orzeczenia) także obowiązujący u pracodawcy

regulamin pracy nie kwalifikował jako ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych. Wbrew odmiennemu stanowisku zaprezentowanemu

we wniosku skarżącego o przyjęcie jego skargi kasacyjnej do rozpoznania podane

orzeczenia Sądu Najwyższego nie wskazywały więc na rozbieżności w judykaturze

tego Sądu. Wypada zaś zauważyć, że w przypadku powoływania się na

rozbieżności w orzecznictwie, konieczne jest wskazanie orzeczeń, w których ten

sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany, a nie tych, w których doszło do

różnej oceny stanu faktycznego. Tymczasem skarżący nie wyjaśnia nawet, w czym

przejawiała się w wymienionych przez niego judykatach odmienna wykładnia art. 52

§ 1 pkt 1 k.p. Nie podaje też argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych i własnej propozycji interpretacyjnej. Wypada natomiast dodać, że

ramach oceny, czy skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, nie jest

rzeczą Sądu Najwyższego doszukiwanie się w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych

argumentacji mającej wykazać istnienie przesłanek przedsądu, zwłaszcza że na

tym etapie postępowania podstawy kasacyjne nie podlegają jeszcze badaniu (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r., II UK 274/09, LEX nr

585794). Wynika to stąd, że na tym etapie przedmiotem badania dokonywanego

przez Sąd Najwyższy jest jedynie to, czy wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

wskazuje i wykazuje choć jedną z podstaw (przesłanek) przedsądu wymienionych

w art. 3989 § 1 k.p.c. Natomiast podstawy kasacyjne stanowią odrębny od

przesłanek przedsądu element skargi, w związku z czym nie zastępują one (ani ich

uzasadnienie) i nie mogą zastąpić przesłanek przedsądu. Innymi słowy podstawy

kasacyjne podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Za potrzebą poddania skargi kasacyjnej powoda merytorycznej ocenie Sądu

Najwyższego nie przemawia również ta część wniosku, w której powód powołuje

się na oczywistą zasadność skargi. Podkreślenia wymaga bowiem to, że jeśli

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przez odwołanie się do

przesłanki przedsądu określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wskazuje na oczywistą

zasadność skargi, to w jego uzasadnieniu powinny znaleźć odpowiednie wywody

potwierdzające tę okoliczność. Skarga jest bowiem oczywiście uzasadniona

wówczas, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego

naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako

widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność

wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi

regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2001

r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001

r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003, nr 18, poz. 437), jest możliwe do przyjęcia tylko

wówczas, gdy jest ono z góry widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby

głębszej analizy prawniczej, gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej

wątpliwości, gdy podniesione zarzuty naruszenia wskazanych przepisów są

zasadne prima facie, bez dokonywania głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez

doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21

maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491 538), gdy orzeczenie jest niewątpliwie

sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami prawa

(por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA

1963, nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę

zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem do przedstawienia

wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje

podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą

uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r., II

PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr

602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi,

to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta oczywista zasadność

będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy

pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638). Skarżący w tej części swojego wniosku w

ogóle nie podejmuje natomiast próby wykazania, że zarzucana przez niego

oczywiście wadliwa wykładnia art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p.

zaprezentowana przez sąd drugiej instancji ma kwalifikowany charakter, to jest taki,

który byłby widoczny nawet przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że wniosek skarżącego jest wewnętrznie

sprzeczny. Jeśli bowiem zważyć, że zarówno wskazywana w tym wniosku

oczywista zasadność skargi, jak i podnoszona w nim potrzeba wykładni przepisów,

odnoszą się do tych samych przepisów prawnych, to zapatrywania te wzajemnie

wykluczają się. Nie można wszak równocześnie twierdzić, że rozstrzygnięcie

zawarte w zaskarżonym wyroku jest efektem oczywistego naruszenia przepisów

rozumianego jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie przyjętymi regułami interpretacji, oraz choćby sugerować, iż prawo to

wymaga wykładni, której potrzeba występuje wszak tylko wtedy, gdy stosowanie

konkretnych przepisów budzi poważne wątpliwości bądź wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, iż powód nie

wykazał potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie art.

3989 § 2 k.p.c., a przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie

art. 98 § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. i § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12 ust. 4

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych…, orzekł, jak w sentencji.