Relocating a nurse to a different hospital ward does not constitute a change of employment terms requiring notice.

Wyrok z dnia 7 września 2005 r.

II PK 292/04

Skierowanie pielęgniarki do wykonywania pracy na innym niż dotychczas oddziale szpitala nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego warunki

pracy (art. 42 § 1 k.p.).

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Zbigniew Myszka, Kazimierz Jaśkowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2005 r.

sprawy z powództwa Gabrieli C. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi dla Nerwowo

i Psychicznie Chorych w Ś. o przywrócenie dotychczasowych warunków pracy, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2004 r. [...]

1. o d d a l i ł kasację,

2. zasądził od powódki na rzecz pozwanego 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2004 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Świeciu

oddalił powództwo Gabrieli C. przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi dla Nerwowo i

Psychicznie Chorych w Ś. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie warunków

pracy. Sąd ustalił, że powódka była zatrudniona u pozwanego od 1 sierpnia 1979 r. w

charakterze pielęgniarki. Pracowała początkowo na Oddziale Neurologii, potem w

izbie przyjęć. Od 1997 r. powódka pełni funkcję przewodniczącej Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych Zarządu Terenowego przy pozwanym Szpitalu, a od

2003 r. jest radną Rady Miejskiej w Ś. Aby zabezpieczyć pod nieobecność powódki

obsługę pielęgniarską w izbie przyjęć, nie dezorganizując pracy pielęgniarek pracujących zgodnie z grafikiem dyżurów, dyrektor pozwanego pismem z dnia 24 lipca 2003

r. przesunął powódkę z izby przyjęć do pracy na oddziale. Oceniając stan faktyczny

Sąd uznał, że przesunięcie powódki do pracy na oddziale nie wymagało wypowiedzenia warunków pracy. Powierzenie pielęgniarce pracy na oddziale szpitalnym nie

zmieniało jej sytuacji płacowej ani istotnych elementów treści stosunku pracy wynikających z umowy i przepisów prawa. Koordynacja pracy personelu należy do

uprawnień pracodawcy, a skoro z uwagi na nieobecności w pracy powódki spowodowane pełnieniem przez nią funkcji społecznych pracodawca musiał ustalić harmonogram pracy pielęgniarek tak, aby zapewnić zastępstwa dla powódki, to uzasadnione było - w celu uniknięcia dezorganizacji pracy - przesunięcie powódki na oddział

szpitalny. Skoro takie przesunięcie nie wymagało wypowiedzenia zmieniającego, nie

było potrzeby uzyskania zgody zarządu związku zawodowego na podstawie art. 32

ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Apelacja powódki od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2004 r.

[...]. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż przesunięcie

powódki do pracy z izby przyjęć na oddział [...] Szpitala nie wymagało dokonania wypowiedzenia zmieniającego w rozumieniu art. 42 § 1 k.p., ani nie stanowiło jednostronnej zmiany warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika w rozumieniu

art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych. Warunki zatrudnienia powódki

strony określiły w umowie o pracę z dnia 15 sierpnia 1979 r., w której powódka za

wynagrodzeniem zaproponowanym przez pracodawcę zgodziła się wykonywać obowiązki pielęgniarki. Przepisy Kodeksu pracy (art. 22 k.p.) obowiązujące w dacie zawierania umowy nie przewidywały jako elementu treści stosunku pracy wskazania

miejsca świadczenia pracy, a po wprowadzeniu obowiązku konkretyzowania tego

elementu strony nie zmieniły obowiązującej je umowy przez sprecyzowanie miejsca

świadczenia pracy. Oznacza to, że wolą stron stosunku pracy było powierzenie powódce obowiązków pielęgniarki w pozwanym Szpitalu traktowanym jako całość, bez

wyodrębnienia poszczególnych komórek uwidocznionych w jego strukturze organizacyjnej. Powódka początkowo pracowała na oddziale neurologii, stamtąd przeniesiono

ją do izby przyjęć. Nie kwestionowała nigdy tego przeniesienia, nie twierdziła też, że

przeniesienie do pracy w innej komórce szpitala wymaga wypowiedzenia zmieniającego. W myśl art. 42 § 2 k.p. wypowiedzenie pracownikowi warunków pracy lub płacy

uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można przyjąć, że przeniesienie do

pracy na oddział szpitalny pracownika wykonującego obowiązki w izbie przyjęć

oznacza, że zaproponowano temu pracownikowi nowe warunki w rozumieniu powołanego przepisu. Zakresy obowiązków pielęgniarki izby przyjęć i pielęgniarki zatrudnionej na oddziale różniły się w odniesieniu do poszczególnych czynności podejmowanych w stosunku do pacjentów zgłaszających się do szpitala i przebywających już na oddziale, lecz obowiązki te zawsze były związane z opieką pielęgniarską

nad chorymi i realizacją zadań wynikających z ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i zakładach opieki zdrowotnej. Biorąc pod uwagę specyfikę zawodu pielęgniarki

oraz różne warianty świadczenia opieki pielęgniarskiej w odniesieniu do chorych

znajdujących się na różnych etapach leczenia szpitalnego trzeba przyjąć, iż zmiana

zakresu czynności powódki w ten sposób, że powierzone zadania nie wykraczały

poza obowiązki związane z pełnioną prze nią funkcją pielęgniarki, nie wymagała wypowiedzenia zmieniającego. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7

listopada 1974 r., I PR 332/74 (OSNCP 1975 nr 6, poz. 103), gdzie stwierdzono, że

zmiana przez zakład pracy zakresu czynności pracownika nie stanowi istotnej

zmiany warunków pracy wymagającej wypowiedzenia, jeżeli czynności, które ma

wykonywać pracownik nie wykraczają poza obowiązki związane z pełnioną przez

niego funkcją. Przeniesienie powódki nie stanowiło jednostronnej zmiany warunków

pracy na niekorzyść pracownika. Skoro umowa o pracę nie określała miejsca pracy

powódki, to należało przyjąć, że do pracodawcy należało uprawnienie przesuwania

powódki w miarę uzasadnionych potrzeb do różnych komórek organizacyjnych

Szpitala. Odebranie pracodawcy kompetencji w tym zakresie uniemożliwiłoby prawidłową organizację pracy i zabezpieczenie potrzeb pacjentów na wszystkich odcinkach leczenia szpitalnego. Fakt, że pracownik przez kilka lat świadczył pracę w określonej komórce nie rodzi po jego stronie szczególnych uprawnień w postaci „zasiedzenia miejsca pracy” i niemożności przesunięcia na inny odcinek pracy. Subiektywne odczucie powódki, która uznała za dyskryminację przesunięcie jej na oddział, nie

może przemawiać za odmienną oceną stanu faktycznego, bowiem gdyby przyjąć, że

praca na oddziale jest rodzajowo inna od pracy w innych komórkach, to właśnie

dyskryminacją wobec pielęgniarek byłby brak rotacji kadry w celu wyrównania zróżnicowanych warunków pracy. Pozwany w sposób przekonujący przedstawił motywy

przeniesienia powódki i brak jest podstaw do uznania, aby przeniesienie to miało

stanowić szykanę dla osoby wykonującej ważne funkcje społeczne.

Kasację od tego wyroku wniosła powódka i opierając ją na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c.) wniosła o zmianę zaskarżonego

wyroku „poprzez uwzględnienie żądania pozwu”, ewentualnie o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy

Sądowi Rejonowemu w Świeciu do ponownego rozpoznania. Podniosła zarzut naruszenia art. 42 § 2 k.p.c. polegającego na wadliwej ocenie pisma z dnia 24 lipca 2003

r. przez potraktowanie go jako polecenia służbowego a nie wypowiedzenia zmieniającego. „Punktem wyjściowym w niniejszej sprawie jest porównanie warunków pracy

powódki na poprzednim stanowisku w izbie przyjęć, zakres jej obowiązków i istoty

świadczonej pracy pod względem jakościowym i merytorycznym z zakresem obowiązków na nowym stanowisku w oddziale. Niewątpliwie uległ on radykalnej zmianie

na tyle istotnej, że jest to równoznaczne ze zmianą warunków pracy w rozumieniu

art. 42 k.p. Istotnie, powódka była zatrudniona w charakterze pielęgniarki, jednakże

faktycznie przez wiele lat świadczyła pracę, pełniąc obowiązki w izbie przyjęć, co pod

względem warunków pracy było dla niej korzystniejsze. Zachodzą więc podstawy do

uznania, że zgodnym celem i zamiarem stron było, aby powódka świadczyła pracę w

izbie przyjęć. Nie był to przecież okres kilkuletni ale ponad 20-letni. Trudno argumentować, że uprzednio przez ok. 1,5 roku pracowała na oddziale neurologii, gdyż

pracowała tam 20 razy krócej niż w izbie przyjęć. Zważyć należy, iż tak długa przerwa w pracy na Oddziale, gdzie wymaga się od pielęgniarek szczególnych kwalifikacji psychofizycznych, a praca jest stresująca i znacznie bardziej skomplikowana,

prowadzi do konieczności niemal przekwalifikowania się. Doświadczenie powódki

zostało ograniczone do doraźnej pomocy pacjentowi, polegającej na udzieleniu

pierwszej pomocy i podawaniu leków pierwszej potrzeby. Ponadto na zajmowaniu się

czynnościami o charakterze technicznym, jak prowadzenie dokumentacji, pisanie

raportów oraz o charakterze porządkowym jak np. ustalenie terminu odwiedzin i

udzielania informacji o pacjencie. A zatem przeniesienie jej na oddział psychiatryczny, gdzie refleks i doświadczenie pielęgniarki decydują często o życiu pacjenta, wydaje się być nie tylko niekorzystne dla powódki, ale także dla osób, z którymi będzie

musiała współpracować, a szczególnie dla pacjentów. Intencje pozwanego w świetle

zebranego w sprawie materiału dowodowego są oczywiste. Oświadczenie nazwane

poleceniem służbowym, de facto miało charakter wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i wbrew twierdzeniom pozwanego w żaden sposób nie prowadzi do zażegnania konfliktowej sytuacji. Takie działanie jest sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego, prowadzi do nadużycia prawa przez pozwanego i doprowadzenia do

zachwiania równości stron”. Kolejny zarzut to zarzut naruszenia art. 32 ust. 2 ustawy

o związkach zawodowych i art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (bez podania daty ustaw i ich publikacji) uzasadniony następująco: „wobec tego, iż oświadczenie pozwanego faktycznie pełni funkcję wypowiedzenia zmieniającego, doszło do

naruszenia powyżej wskazanych przepisów. Przesunięcie powódki na inne stanowisko w niniejszej sprawie, zwłaszcza dla niej niekorzystne, wymagało uzyskania

zgody nie tylko Zarządu Zakładowej Organizacji Związkowej, ale także Rady Gminy,

gdyż powódka pełni funkcję radnej”. Ostatni zarzut to zarzut naruszenia art. 18 3a k.p.,

którego uzasadnienie brzmi: „działanie pozwanego wobec powódki niewątpliwie nosi

cechy dyskryminacji. Tłem całej sytuacji jest działalność społeczna, a szczególnie

związkowa powódki. Nie jest przecież zwykłym zbiegiem okoliczności to, że wszelkie

działania kierownictwa pracodawcy zostały podjęte wkrótce po wszczęciu sporu zbiorowego z inicjatywy powódki. Tym bardziej, że jak podnoszono powyżej przesunięcie

powódki nie tylko nie doprowadzi do załagodzenia rzekomo istniejącego konfliktu na

tym tle, ale przeciwnie może go zaostrzyć. Zastępstwa nadal przecież będą konieczne, gdyż powódka niezmiennie pełni funkcje społeczne. Tym razem jednak na Oddziale, gdzie praca powódki wymaga ogromnego zaangażowania i związana jest z

konkretnym pacjentem, a nie na Izbie Przyjęć, gdzie udziela się jedynie pomocy doraźnej. Jest zatem oczywiste, że motywem przesunięcia powódki na inne stanowisko, prowadzące do zmiany jej warunków pracy, jest ukaranie jej za aktywną postawę związkową, co narusza jedną z kardynalnych zasad prawa pracy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie. Została ona oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego, co oznacza zarzut nieprawidłowej oceny prawnej

ustalonego w zaskarżonym wyroku stanu faktycznego, czy to w wyniku błędnej wykładni, czy też na skutek niewłaściwego zastosowania przepisów prawa. Tymczasem

uzasadnienie kasacji, które tu zostało zacytowane w całości, właściwie nie zawiera

wywodu prawnego. Jest w nim głównie opis sytuacji powódki i jej odczuć związanych

z tą sytuacją.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 183a k.p. skarżąca miała zapewne na myśli

przepis w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie

ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz.

2081) obowiązującym od 1 stycznia 2004 r. Sformułowana jest w nim zasada równego traktowania pracowników, między innymi w zakresie warunków pracy, bez

względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania

polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, orientacje seksualną

oraz zawarty jest zakaz dyskryminacji. Przepisu tego nie można odnosić do zdarzenia, które wystąpiło przed jego wejściem w życie. W 2003 r., kiedy powódkę przeniesiono na inny oddział, przepis art. 183a k.p. dotyczył tylko równego traktowania kobiet

i mężczyzn i zakazywał dyskryminowania pracownika ze względu na płeć. Nie znaczy to oczywiście, że przed wprowadzeniem zmiany dyskryminacja z innych przyczyn

niż płeć była dopuszczalna. Zasadę równego traktowania i zakaz dyskryminacji (na

przykład ze względu na przekonania polityczne czy działalność związkową) można

było wywieść z art. 113 k.p. Tego przepisu wnoszący kasację nie przytacza. Niezależnie od wadliwej podstawy prawnej zarzut dyskryminacji jest bezzasadny, gdyż

opiera się na faktach, które nie były przedmiotem ustaleń obu Sądów, takich jak „rzekomo istniejący konflikt”, czy zainicjowanie sporu zbiorowego. Sądy obu instancji

ustaliły, że jakiekolwiek szykanowanie powódki nie miało miejsca. Ustalenie to nie

może być skutecznie zakwestionowane w kasacji, jeżeli nie jest ona oparta na podstawie naruszenia przepisów postępowania. Zarzut sformułowany jako naruszenie

prawa materialnego, a oparty na faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w ustaleniach Sądu, nie może być usprawiedliwioną podstawą kasacji.

Naruszenie art. 42 § 2 k.p. polega zdaniem skarżącej na tym, że oświadczenie

pracodawcy o przesunięciu powódki z jednego oddziału Szpitala na inny zostało

błędnie potraktowane jako polecenie służbowe. Przepis ten stanowi, że wypowiedzenie warunków pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na piśmie nowe warunki. Z uzasadnienia zarzutu można wnioskować, że

powódka uważała je za propozycję nowych warunków pracy. Zarzut, że propozycję

taką należy uważać za wypowiedzenie dotychczasowych warunków pracy w rozumieniu art. 42 § 1 k. p., nie został w kasacji wyartykułowany. Ten ostatni przepis regulujący zasady wypowiadania warunków pracy i płacy nie został wskazany jako

podstawa kasacji. Niezależnie od tego analiza treści tego oświadczenia w zestawieniu z warunkami pracy określonymi w umowie o pracę prowadzi do wniosku, że nie

było ono wypowiedzeniem dotychczasowych warunków pracy. Oświadczenie ma

brzmienie następujące: „w związku z potrzebami Szpitala ustala się, iż z dniem 1

sierpnia 2003 r. przesuwa się panią do pracy na oddziale”. Stanowi ono wyraźne

polecenie służbowe, które nie zmienia dotychczasowych warunków pracy. Umowa o

pracę określała jako rodzaj pracy stanowisko pielęgniarki, a jako miejsce pracy

Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Ś. Po otrzymaniu polecenia pracy na

innym oddziale powódka nadal miała sprawować funkcję pielęgniarki w tym samym

Szpitalu, chociaż z nieco innym zakresem czynności. Zawarte w kasacji stwierdzenie, że „zgodnym celem i zamiarem stron było, aby powódka świadczyła pracę na

Izbie Przyjęć” nie może być poddane ocenie ani w kategoriach ustaleń faktycznych,

gdyż oparcie kasacji jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego wyklucza

kwestionowanie ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd, ani w kategoriach prawnych, gdyż nie wskazano w kasacji przepisu prawa materialnego, który pozwalałby

na takie zakwalifikowanie ustalonego stanu faktycznego.

Wypowiedzenie pracownikowi warunków pracy na podstawie art. 42 § 1 k.p. z

propozycją nowych warunków na podstawie art. 42 § 2 k.p. oznacza, że pracownik

po przyjęciu propozycji będzie wykonywał inną pracę niż określona dotychczas w

umowie o pracę. Bez wypowiedzenia warunków pracy pracownikowi można powierzyć wykonywanie innej pracy tylko czasowo i to pracy zgodnej z jego kwalifikacjami

(art. 42 § 4 k.p.). W przypadku powódki nie można mówić o propozycji innej pracy,

skoro nadal miała ona wykonywać obowiązki pielęgniarki. Wskazanie przez pracodawcę zakresu pełnienia tych obowiązków jest poleceniem służbowym, a zmiana

dotychczasowego zakresu czynności nie jest równoznaczna z wypowiedzeniem warunków pracy. W związku z tym polecenie wykonywania przez pielęgniarkę pracy na

innym niż dotychczas oddziale szpitala nie jest wypowiedzeniem zmieniającym warunki pracy. Powódka uważa to polecenie za niekorzystną zmianę warunków pracy

dlatego, że nie ma predyspozycji i doświadczenia do wykonywania pracy na wskazanym przez pracodawcę oddziale. Przy takim rozumowaniu każde polecenie pracodawcy wykonania przez pracownika czynności mieszczących się w granicach rodzaju pracy określonego umową, byłoby traktowane jako wypowiedzenie warunków

pracy, jeżeli pracownik uzna, że czynności te są dla niego za trudne. Przepis art. 42

k.p. odnosi się do istotnej zmiany warunków pracy, a nie do poszczególnych czynności wykonywanych w ramach dotychczasowych obowiązków.

Zarzut niezastosowania art. 32 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych (chodzi prawdopodobnie o powołaną w zaskarżonym wyroku ustawę z dnia 23 maja 1991

r.), zakazującego jednostronnej zmiany warunków pracy lub płacy na niekorzyść pra-

cownika będącego działaczem związkowym bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej, oraz niezastosowania art. 25 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym (skarżąca ma na myśli ustawę z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym,

jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), zakazującego rozwiązywania umów o pracę z radnym gminy bez zgody zarządu gminy, miałby uzasadnienie

tylko wówczas, gdyby powódce dokonano wypowiedzenia zmieniającego. Skoro zostało uznane, że powódce nie wypowiedziano warunków pracy, a do zmiany zakresu

czynności wypowiedzenie zmieniające nie było wymagane, pracodawca nie miał

obowiązku uzyskiwania zgody ani zarządu zakładowej organizacji związkowej ani

rady gminy. Także ten zarzut okazał się nieuzasadniony.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił

kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.