II PK 29/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 29/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Józef Iwulski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. P.

przeciwko Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziałowi Terenowemu w S.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S.

z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt VI Pa …/05,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S.do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 września 2004 r., P 926/03, Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w

S. zasądził od pozwanej Wojskowej Agencji Mieszkaniowej-Oddziału Terenowego w

S. na rzecz powódki E. P. kwotę 1.973,53 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21

września 2004 r., a w pozostałym zakresie, dotyczącym żądania przywrócenia do

pracy, oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u pozwanego od 1 maja

1996 r., ostatnio na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W trakcie

zatrudnienia powódce dwukrotnie obniżano premię regulaminową, ze względu na

błędy popełniane w wykonywanej pracy. Uchwałą z 20 sierpnia 2002 r. powódka

wraz z dwiema innymi pracownicami pozwanego powołały zakładową organizację

KNSZZ „Solidarność 80”, która została zarejestrowana w dniu 27 sierpnia 2002 r.

Jednocześnie powódka została wybrana skarbnikiem komisji zakładowej tej

zakładowej organizacji związkowej, liczącej 3 osoby. Statut związku zawodowego

KNSZZ „Solidarność 80” przewidywał, że utworzenie zakładowej organizacji

związkowej wymaga zgody co najmniej 3 osób. Z dniem 30 września 2002 r. uległ

rozwiązaniu stosunek pracy łączący pozwanego z J. K. b. współzałożycielką

zakładowej organizacji związkowej. W dniu 2 grudnia 2002 r. pozwany zwrócił się

do

tej

organizacji,

liczącej

wówczas

członków (w tym

powódka),

z

zawiadomieniem o zamiarze rozwiązania z powódką umowy o pracę za

wypowiedzeniem. W odpowiedzi, organizacja związkowa w dniu 4 grudnia 2002 r.

powiadomiła pozwanego, że nie wyraża zgody na wypowiedzenie powódce umowy

o pracę. W dniu 17 marca 2003 r. powódce doręczono oświadczenie pozwanego o

rozwiązaniu z nią umowy o pracę z zachowaniem ustawowego, trzymiesięcznego

okresu wypowiedzenia. W oświadczeniu pracodawca powołał się na nierzetelne i

nieterminowe realizowanie przez powódkę obowiązków pracowniczych, co

wywołało szkodę w zakresie interesów majątkowych Skarbu Państwa, a ponadto

nieznajomość przepisów prawnych, wymaganą na zajmowanym stanowisku pracy,

mimo długiego stażu pracy.

W ocenie Sądu Rejonowego wypowiedzenie powódce umowy o pracę było

uzasadnione, gdyż jego przyczyna była rzeczywista, konkretna i prawdziwa.

Jednakże w chwili składania oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za

wypowiedzeniem powódka była objęta ochroną wynikającą z art. 32 ust. 1 ustawy z

dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr

79, poz. 854 ze zm.). Skoro powódka była jedną z 3 założycieli zakładowej

organizacji związkowej u pracodawcy, a z dniem 30 września 2002 r. organizacja ta

utraciła status zakładowej organizacji związku zawodowego, to od tego dnia

powódka podlegała ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy przez okres 1

roku, czyli do dnia 30 września 2003 r. Sąd Rejonowy uznał jednak, że pomimo

przysługującej powódce szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy, jej żądanie

uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, a następnie przywrócenia do pracy na

poprzednich warunkach, nie może zostać uwzględnione, gdyż jest sprzeczne ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. W takiej sytuacji, należało zdaniem Sądu Rejonowego - zasądzić na rzecz powódki na podstawie art. 45 § 2

k.p. jedynie częściowe odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowiedzenie

umowy o pracę w wysokości odpowiadającej jej średniemu miesięcznemu

wynagrodzeniu.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelacje złożyły obie strony. Wyrokiem z dnia

26 października 2005 r., VI Pa …/05, Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w S. oddalił apelację strony pozwanej, a w uwzględnieniu apelacji

powódki zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że przywrócił ją do pracy

na poprzednich warunkach i zasądził od pozwanego na jej rzecz kwotę 20.621 zł

tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, pod warunkiem podjęcia

pracy w terminie 7 dni. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu

Rejonowego, zwrócił jednak uwagę na to, że potrącenia powódce premii

regulaminowej same w sobie nie przesądzały o zamiarze jej zwolnienia z pracy, tym

bardziej, że pracodawca dopiero w grudniu 2002 r. po raz pierwszy konsultował

możliwość wypowiedzenia powódce umowy o pracę. Sąd Okręgowy zwrócił też

uwagę na to, że powołanie organizacji związkowej nie było działaniem

zmierzającym do nadużycia prawa, skoro organizacja ta ukonstytuowała się

jeszcze przed otrzymaniem przez jej członków-założycieli wypowiedzeń umów o

pracę. Sąd Okręgowy podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nie uzasadnił przyczyn,

dla których uznał żądanie powódki przywrócenia jej do pracy za sprzeczne ze

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, jak również nie uzasadnił, jaka

przyczyna legła u podstaw obniżenia powódce zasądzonego odszkodowania. Sąd

Okręgowy zaznaczył, że sama zasadność wypowiedzenia umowy o pracę, przy

naruszeniu przepisów prawa pracy dotyczących wypowiedzenia, nie oznacza

automatycznie sprzeczności pomiędzy żądaniem przywrócenia do pracy na

poprzednich warunkach z zasadami współżycia społecznego lub społecznogospodarczym przeznaczeniem prawa. Sąd Okręgowy wskazał ponadto, że w

stanie faktycznym sprawy nie można dopatrzyć się uchybień w świadczeniu przez

powódkę pracy, które byłyby na tyle naganne i drastyczne, aby pozwalały na

miarkowanie wysokości odszkodowania, tym bardziej, że powódka przestrzegała

porządku i dyscypliny pracy oraz zasad współżycia społecznego w zakładzie pracy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pozwany, który zarzucił naruszenie

art. 32 § 1 pkt 3, art. 45, art. 47 i art. 8 k.p. oraz art. 32 i art. 25 1 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych „przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie”.

Skarżący

zarzucił

też naruszenie

przepisów postępowania

(wskazując

w

uzasadnieniu skargi jako podstawę prawną tego zarzutu art. 233 § 1 k.p.c.), przez

niedopuszczenie dowodu z akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w S.,

P …/02, a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału

dowodowego, co według pozwanego mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W

uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany podniósł, że powódka od 1 stycznia 2003

r. nie korzystała z ochrony gwarantowanej w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych ze względu na obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. art. 25 1 tej ustawy.

Zdaniem pozwanego, w dniu wręczenia powódce wypowiedzenia umowy o pracę,

organizacja związkowa, której powódka była członkiem-założycielem, została

„pozbawiona wszelkich rodzajów uprawnień”, jako że składała się tylko z 2 osób, a

art. 251 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych odnosi się do organizacji

zrzeszających przynajmniej 10 osób. Pozwany nie miał więc żadnego obowiązku

współdziałania z tą organizacją, która nie mogła zajmować stanowiska w

indywidualnych sprawach pracowniczych. Z przepisów powołanych w skardze nie

wynika, aby członkowie zarządu organizacji związkowych, które z uwagi na

kryterium liczebności utraciły uprawnienia związkowe, zachowali ochronę przed

rozwiązaniem z nimi stosunków pracy. Zdaniem pozwanego, skoro członkinie-

założycielki organizacji związkowej do dnia wejścia w życie znowelizowanych

przepisów

ustawy

o

związkach

zawodowych

nie

powiększyły

organizacji

związkowej do liczby wymaganej prawem, to już samo założenie tej organizacji

przez powódkę było wykorzystaniem przepisów stwarzających gwarancje wolności

związkowych dla celu sprzecznego z ich istotą, co w świetle art. 8 k.p. nie może być

uznane za wykonywanie prawa. Skoro powódka nie podlegała szczególnej

ochronie trwałości stosunku pracy w dniu wypowiedzenia jej umowy o pracę, to Sąd

Okręgowy - w ocenie skarżącego - błędnie zastosował art. 47 k.p., także dlatego,

że powódka nie podlegała szczególnej ochronie na podstawie innych przepisów

prawa. Według pozwanego, Sąd Okręgowy dokonał błędnej oceny pracy powódki,

przyjmując, że była dobrym pracownikiem, wobec czego pracodawca nie miał

uzasadnionych podstaw, by rozwiązać z nią umowę o pracę. Sąd Okręgowy z

naruszeniem art. 233 § 1 k.p.c. przekroczył granice swobodnej oceny dowodów,

skoro ocena pracy powódki została dokonana sprzecznie z dowodami znajdującymi

się w aktach osobowych powódki. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o

uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości oraz wyroku Sądu Rejonowego w

części zasądzającej odszkodowanie na rzecz powódki i oddalenie powództwa

ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie temu Sądowi

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodu z akt

innej sprawy i sprzeczność istotnych ustaleń z treścią materiału dowodowego jest

bezzasadny, a w istocie niedopuszczalny. Zgodnie bowiem z art. 398 3 § 3 k.p.c.,

podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub

oceny dowodów, a według art. 39813 § 2 k.p.c., w postępowaniu kasacyjnym, Sąd

Najwyższy

jest

związany

ustaleniami

faktycznymi,

będącymi

podstawą

zaskarżonego orzeczenia. Skarżący, formułując zarzut naruszenia przepisów

proceduralnych,

w

rzeczywistości

kwestionuje

ustalenia

faktyczne

Sądu

Okręgowego, a to jest niedopuszczalne.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. (a więc przed złożeniem przez pozwanego

oświadczenia o rozwiązaniu z powódką umowy o pracę za wypowiedzeniem w dniu

17 marca 2003 r. i przed rozwiązaniem stosunku pracy w dniu 30 czerwca 2003 r.)

wszedł w życie art. 251 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie z którym

uprawnienia

zakładowej

organizacji

związkowej

przysługują

organizacji

zrzeszającej co najmniej 10 członków będących pracownikami lub osobami

wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą u pracodawcy

objętego działaniem tej organizacji, a organizacja ta ma obowiązek przedstawiania

pracodawcy co kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10

dnia miesiąca następującego po tym kwartale, informację o łącznej liczbie członków

tej organizacji (art. 14 pkt 1 oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o

zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr

135, poz. 1146). W dniu wypowiedzenia umowy o pracę oraz w dniu rozwiązania

stosunku pracy, zakładowa organizacja związkowa, której członkiem zarządu była

powódka, nie korzystała już z uprawnień przysługujących takiej organizacji, gdyż

liczyła mniej niż 10 członków, a więc powódka nie korzystała ze szczególnej

ochrony trwałości stosunku pracy wynikającej z art. 32 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych. Do powódki nie miał zastosowania art. 11 ustawy zmieniającej z dnia

26 lipca 2002 r., według którego pracownik objęty ochroną przed rozwiązaniem z

nim stosunku pracy, gwarantowaną przez art. 32 ustawy o związkach zawodowych i

nabytą na podstawie tych przepisów w brzmieniu obowiązującym przed dniem

wejścia w życie ustawy nowelizującej, podlega takiej ochronie w okresie roku od

dnia wejścia w życie art. 32 w brzmieniu nadanym tą ustawą. Powódka utraciła

bowiem szczególną ochronę trwałości stosunku pracy z dniem 1 stycznia 2003 r.,

czyli z dniem wejścia w życie art. 251 ustawy o związkach zawodowych, a nie

wskutek zmiany treści art. 32 ustawy o związkach zawodowych, co nastąpiło w dniu

1 lipca 2003 r., a więc już po rozwiązaniu z nią stosunku pracy (art. 14 pkt 2 ustawy

zmieniającej z dnia 26 lipca 2002 r.). W dniu wypowiedzenia powódce umowy o

pracę oraz w dniu rozwiązania stosunku pracy obowiązywał art. 32 ust. 1 ustawy o

związkach zawodowych w brzmieniu, które obejmowałoby powódkę, gdyby jej

zakładowej organizacji związkowej przysługiwały uprawnienia takiej organizacji. Tak

jednak nie było, gdyż organizacja ta straciła te uprawnienia z dniem 1 stycznia 2003

r. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w pełni podziela w tym zakresie pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., II PK 41/04

(OSNP 2005 nr 8, poz. 107), według którego członek zarządu zakładowej

organizacji związkowej zrzeszającej mniejszą liczbę pracowników od określonej w

art. 251 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, od dnia 1

stycznia 2003 r. nie korzysta z ochrony przewidzianej w art. 32 ust. 1 tej ustawy.

Zarzut naruszenia art. 32 w związku z art. 251 ust. 1 ustawy o związkach

zawodowych stanowi więc usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, gdyż Sąd

Okręgowy nietrafnie uznał, że powódka korzystała ze szczególnej ochrony trwałości

stosunku pracy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie wyżej

powołanych przepisów oraz art. 39815 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji

wyroku.