II PK 287/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 287/11

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa D. Z.

przeciwko II Liceum Ogólnokształcącemu w L.

o odszkodowanie w związku z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracownika z

winy pracodawcy, zadośćuczynienie za nierówne traktowanie w zatrudnieniu,

sprostowanie świadectwa pracy i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 10 września 2010 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 345 (trzysta

czterdzieści

pięć) zł

tytułem

zwrotu kosztów

zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy wyrokiem z 10 listopada 2010 r. oddalił apelację powoda od

wyroku oddalającego jego żądania: odszkodowania w związku z rozwiązaniem

przezeń umowy o pracę w trybie art. 55 § 11 k.p., odszkodowania za brak równego

traktowania w zatrudnieniu i sprostowania świadectwa pracy. W zakresie

pierwszego Sąd stwierdził, że powód rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia

z przekroczeniem terminu z art. 55 § 2 k.p., do którego stosuje się odpowiednio

przepis art. 52 § 2 k.p. Niezależnie od przekroczenia terminy żądanie podlegało

rozpoznaniu tylko w zakresie podanej przyczyny, a ta nie uzasadniała rozwiązania

umowy w tym trybie, gdyż pozwany pracodawca nie dopuścił się ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków wobec powoda. Powód 25 sierpnia 2008 r.

oświadczył, że rozwiązuje umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego

naruszenia przez pracodawcę podstawowych obowiązków wobec pracownika,

wskazując jako przyczynę jedynie niewypłacenie mu wynagrodzenia za godziny

ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Nie wskazał jako powodu

rozwiązania umowy wypłaty zaniżonego świadczenia urlopowego. Tym samym

skoro ostatnie sporne wynagrodzenie (za godziny ponadwymiarowe i godziny

doraźnych zastępstw) dotyczyło kwietnia 2008 r., to ocena początku biegu terminu

do złożenia oświadczenia przez pracownika w trybie art. 55 § 1 1 i § 2 k.p. była

prawidłowa.

Jako

pracowniczych

nie

ostatniego

można

naruszenia

traktować

przez

pracodawcę

obowiązków

zaniżenia

świadczenia

urlopowego,

wypłacanego za III dekadę czerwca, lipiec i sierpień 2008 r., czy też zmniejszenia

wysokości dodatkowego wynagrodzenia za 2008 r., tzw. 13-tki oraz zaniżenia

składek odprowadzonych do ZUS, gdyż podana przyczyna nie dotyczyła tych

świadczeń. Ponadto zaległość była częściowo spowodowana zachowaniem

powoda. Notorycznie lekceważył polecenia pracodawcy. Innym nauczycielom

zdarzały się uchybienia we wpisach w dziennikach lekcyjnych oraz wypełnianiu kart

pracy, lecz żaden nauczyciel nie odmawiał tego, tak jak to robił powód (świadomie i

uporczywie). Nie zachodziło również nierówne traktowanie powoda, gdyż

niewypłacanie mu wynagrodzenia w terminie wynikało z ignorowania przezeń

obowiązku nauczyciela potwierdzania obecności w pracy i odbytych zajęć poprzez

wypełnianie kart pracy i dzienników lekcyjnych, pomimo wielokrotnych próśb

pracodawcy oraz proponowaniu pomocy przez dyrekcję w wypełnianiu tych kart. O

nierównym traktowaniu nie świadczy sporządzanie notatek służbowych, skoro

powód uporczywie odmawiał spełniania obowiązków. Żądanie sprostowania

świadectwa pracy było spóźnione (art. 97 § 21 k.p.).

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

następujące okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania:

„1) Istnieje potrzeba wykładni przepisów art. 18 3a, art. 183b, art. 133c K.p. z

uwagi na stosunkowo niedawne wprowadzenie ich w życie i występowanie

poważnych wątpliwości interpretacyjnych,

2) w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, a mianowicie:

- czy termin, o którym mowa w art. 52 § 2 K.p. biegnie od dnia wypłacenia

pracownikowi ostatniego zaniżonego wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, czy

od dnia wypłacenia ostatniego zaniżonego wynagrodzenia, którego zaniżona kwota

skutkowała późniejszym zaniżeniem wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, a w

przypadku odpowiedzi przeczącej, w odniesieniu do pierwszej części powyższego

zagadnienia, - czy pracownikowi przysługuje prawo dochodzenia od pracodawcy

odszkodowania w przypadku skutecznego rozwiązania przez pracownika umowy o

pracę w trybie art. 55 § 11 K.p. w sytuacji niedochowania przez pracownika

miesięcznego terminu do jej rozwiązania, kiedy w odwrotnej sytuacji – skutecznego

rozwiązania przez pracownika umowy o pracę w trybie art. 55 § 1 1 K.p. z

niedochowaniem przez pracownika miesięcznego terminu do jej rozwiązania –

pracodawcy przysługuje prawo do dochodzenia od pracownika odszkodowania –

vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2005 r., III PK 2/05,

3) skarga jest oczywiście uzasadniona – szczegółowe stanowisko zostało

zamieszczone w uzasadnieniu”.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi i obciążenie powoda kosztami

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi nie przedstawia przesłanki przedsądu, która

uzasadniałaby przyjęcie jej do rozpoznania.

Wszystkie przesłanki przedsądu, do których się odwołuje (wyżej in extenso)

nie są zasadne, zasadniczo ze względu na mankamenty metodyczne i

merytoryczne.

Najszersza jest podstawa przedsądu z art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c., ale zarazem

nie została dowiedziona. Otóż została tak przedstawiona, jakby Sąd Najwyższy na

etapie przedsądu

ponownie rozpoznawał sprawę (tak jak zwykła instancji). Na

etapie przedsądu nie ocenia się podstaw kasacyjnych, a tylko czy wniosek o

przyjęcie skargi wskazuje i wykazuje podstawy przedsądu z art. 398 9 § 1 k.p.c.

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania. Podstawa przedsądu nie może więc

odwoływać się do podstaw kasacyjnych, gdyż są to odrębne elementy skargi

kasacyjnej (art. 3984 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.c.). Odnosi się to również do szczególnej

podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż skarżący powinien w niej

samodzielnie wskazać i wykazać takie naruszenie prawa procesowego lub

materialnego, które bez wątpliwości prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona i dlatego powinna być przyjęta do rozpoznania. O ile

zasadne podstawy kasacyjne prowadzą do uwzględnienia skargi (wniosek a

contrario z art. 39814 k.p.c.), to w podstawie przedsądu chodzi o wykazanie, że

skarga jest aż „oczywiście uzasadniona”, przysługuje wszak od prawomocnego

wyroku. Tymczasem w tym zakresie - a nawet w zakresie podstaw kasacyjnych,

jeżeliby odstąpić od reżimu odrębności podstaw kasacyjnych i podstaw przedsądu , wniosek o przyjęcie skargi nie podważa ustaleń stanu faktycznego, co wiąże w

ocenie skargi zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., zatem wiązałoby tym bardziej w ocenie

podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Chodzi o to, że zarzucane

naruszenie w podstawie procesowej skargi przepisów „art. 227 w związku z art. 328

§ oraz art. 391 § 1 K.p.c.” nie podważa ustaleń stanu faktycznego. Otóż zarzut

pominięcia dowodu z fotokopii dzienników lekcyjnych, na okoliczność, że zaległości

w prowadzeniu dokumentacji szkolnej były powszechne i dotyczyły wielu

pracowników u strony pozwanej, nie jest wystarczający bez jednoczesnego zarzutu

naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. Sąd bowiem nie ma obowiązku przeprowadzenia

wszystkich wniosków dowodowych zgłaszanych przez stronę. Ma nawet obowiązek

ich pominięcia, jeżeli okoliczności sporne zostały już ostatecznie wyjaśnione (verba

legis „Sąd pominie środki dowodowe…” – art. 217 § 2 k.p.c.). Inną kwestią jest

dostateczne wyjaśnienie spornych okoliczności, jednak to zawsze zależy od prawa

materialnego, gdyż to ono wyznacza jaki fakty są dla sprawy (sporu) istotne i co

może być przedmiotem dowodu (art. 227 k.p.c.). Jednak podstawa przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. w ogóle nie zarzuca (odrębnie od podstaw kasacyjnych)

naruszenia prawa materialnego. Podstawy kasacyjne jako odrębny element skargi

nie zastępują przesłanki przedsądu ani jej uzasadnienia. Nie można domyślać się o

jakie zarzuty materialne chodzi skarżącemu w podstawie przedsądu z art. 398 9 § 1

pkt 4, jako że nie wydzielił ich osobno od podstaw przedsądu. Tak jak wskazano

podstawa kasacyjna z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. nie zastępuje podstawy przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ani jej uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z

art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. i art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 3989 § 1 k.p.c.).

Ponadto podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), co odnosi się również do podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W przeciwnym razie zachodziłby dysonans

pomiędzy etapem przedsądu i późniejszym rozpoznaniem podstaw kasacyjnych z

ograniczeniem wynikającym z art. 3983 § 3 k.p.c. Natomiast art. 328 § 2 k.p.c.

dotyczy uzasadnienia wyroku, które sporządza się po jego wydaniu, zatem

temporalnie - nawet naruszenie tego przepisu - nie może mieć wpływu na wynik

sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.). Skoro wniosek nie podważa ustaleń stanu

faktycznego to wiążą ustalenia w oparciu o które wydano zaskarżony wyrok. Innymi

słowy nie było prawidłowe odwołanie się w uzasadnieniu podstawy przedsądu z

art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, jako że to

uzasadnienie jest odrębne i ma samodzielną rolę.

Tę samą wadliwość należy odnieść do podstawy przedsądu ujętej w pkt 1

wniosku, jako że również tylko hasłowo wskazuje na potrzebę „wykładni przepisów

art. 183a, art. 183b, art. 183c K.p. z uwagi na stosunkowo niedawne wprowadzenie

ich w życie i występowanie poważnych wątpliwości interpretacyjnych”. Wniosek nie

przedstawia

i

nie

wykazuje

„poważnych

wątpliwości

interpretacyjnych”

w

odniesieniu do żadnego z wskazanych przepisów, stąd nie spełnia się podstawa

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Natomiast podstawa przedsądu ujęta w pkt 2 nie spełnia się dlatego, że

postawione w niej kwestie nie stanowią istotnego zagadnienia prawnego, lecz

sprowadzają się tylko do zwykłej wykładni prawa. Istotne zagadnienie prawne to

problem doniosły jurydycznie, o ważnym znaczeniu dla systemu lub dziedziny

prawa, opracowany po uprzedniej analizie prawa, orzecznictwa, a nawet doktryny,

po której to wpierw sam skarżący może stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne

rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy. Natomiast

postawione zagadnienia dotyczą tylko zwykłej wykładni prawa, która nie stanowi

podstawy przedsądu. Przez nieuwagę zapewne wniosek odwołuje się tylko do

art. 52 § 2 k.p., gdyż dla sprawy znaczenie miał przepis art. 55 § 2 w związku z

art. 55 § 2 k.p. Istnieje już niemałe orzecznictwo dotyczącego tego przepisu, jak i

komentarze oraz opracowania doktrynalne. Z pytania wynika, że przyczyną

rozwiązania umowy w tym trybie miałaby być nieterminowa wypłata części

wynagrodzenia. W tym zakresie nie można za bezwzględne uznać stanowisko, że

każda

kwota

niewypłaconego

wynagrodzenia

stanowi

ciężkie

naruszenie

obowiązków przez pracodawcę. Powiedziano już wszak, że „Nie należy jednakowo

traktować pracodawcy, który w ogóle nie wypłaca wynagrodzenia oraz pracodawcy,

który wypłaca je częściowo. W obu wypadkach jest to naruszenie przez

pracodawcę

podstawowego

obowiązku,

ale

w

razie

wypłacenia

części

wynagrodzenia nie zawsze jest to naruszenie ciężkie” (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z 5 czerwca 2007 r., III PK 17/07, LEX nr 551138; por. też:

„Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia przez pracownika na podstawie art. 55 §

11 k.p.”, E. Maniewska PiZS 2011/6). Nie należy więc jednakowo traktować

pracodawcy, który w ogóle nie wypłaca wynagrodzenia oraz pracodawcy, który

wypłaca je częściowo. W obu wypadkach jest to naruszenie przez pracodawcę

podstawowego obowiązku, ale w razie wypłacenia części wynagrodzenia nie

zawsze jest to naruszenie ciężkie. Należy wówczas dokonać oceny winy

pracodawcy oraz wagi naruszonych lub zagrożonych interesów pracownika. Do

oceny winy pracodawcy należy stosować miernik obiektywny uregulowany w art.

355 k.c., co oznacza, że wina polega na niedołożeniu staranności ogólnie

wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należytej staranności), którą w zakresie

prowadzonej

przez

dłużnika

działalności

gospodarczej

określa

się

przy

uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Chodzi więc o badanie

przesłanki „ciężkości naruszenia podstawowych obowiązków”. Wypełnienie tej

klauzuli generalnej przypada orzecznictwu i nie można tu dać jednej wiążącej

wykładni. Skoro ta zależeć ma tylko od stanu faktycznego, to orzecznictwo może

być różne. Powołanie się w art. 55 § 2 k.p. na stosowany odpowiednio przepis

art. 52 § 2 k.p. oznacza, iż rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika nie może

nastąpić później niż 1 miesiąc od uzyskania przez niego wiadomości o okoliczności

uzasadniającej rozwiązanie umowy. Pracownik podejmuje tu określone ryzyko,

gdyż może się okazać, że wskazana przez niego przyczyna nie stanowi ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę. Innymi słowy pytanie od

kiedy liczyć termin, czy od wypłaty zaniżonego wynagrodzenia za urlop, czy od

wypłacenia ostatniego zaniżonego wynagrodzenia, dotyczy tylko zastosowania

prawa i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego, które ma na uwadze przepis

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Również nie stanowi go drugie pytanie, przede wszystkim

dlatego, że nie można kontestować regulacji prawnych, które nie są tożsame dla

pracownika i pracodawcy. Nie jest uprawniona paralela na rzecz odszkodowania

również dla pracownika, gdy rozwiązuje umowę po terminie z art. 55 § 2 k.p., gdyż

istnieje odrębna regulacja dla odszkodowania przysługującego pracodawcy

(art. 611 k.p.). Jest zrozumiałe, że pracownik nie może być nieograniczony żadnym

terminem. Nie ma jednak wątpliwości co do tego, że prawo do odszkodowania

przysługuje pracodawcy tylko w przypadku „nieuzasadnionego rozwiązania przez

pracownika

umowy

o

pracę

bez

wypowiedzenia”,

a

nie

w

przypadku

nieterminowego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę. Gdy pracownik w

terminie i zasadnie rozwiąże umowę o pracę, to pracodawcy nie przysługuje

odszkodowanie, gdyż wówczas nie ma nieuzasadnionego rozwiązana przez

pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wykracza to poza potrzebę

argumentacji, gdyż sformułowane kwestie nie stanowią istotnego zagadnienia

prawnego.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c.

O kosztach zastępstwa prawnego strony pozwanej orzeczono zaważając na

to, że odszkodowanie, które jest przedmiotem sprawy wynikającej z zastosowania

przez pracownika trybu z art. 55 § 11 k.p. powinno być w zakresie kosztów

zastępstwa procesowego odpowiednie do sprawy o odszkodowanie za rozwiązanie

w trybie art. 52 § 1 k.p., zatem w tej części zastosowanie ma stawka z § 11 ust. 1

pkt 1 rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych. Natomiast co do odszkodowania za nierówne traktowanie w kwoce

5.000 zł, to zastosowanie ma stawka z § 6 pkt 3, podlegająca zmniejszeniu do 75%

na podstawie § 11 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia. Pierwsza to zatem kwota 60 zł

a druga to 450 zł. Stosowany odpowiednio do odpowiedzi na skargę kasacyjną

przepis § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia uprawnia zatem pozwanego do zwrotu

kosztów zastępstwa prawnego w łącznej kwocie 345 zł (kwota minimalna 120 zł w

zakresie pierwszego odszkodowania i 50% kwoty minimalnej, czyli 225 zł odnośnie

drugiego odszkodowania).