II PK 284/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 284/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa A. M.

przeciwko KGHM C. Spółce z o.o.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 28 czerwca 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację A. M. od

wyroku z dnia 7 marca 2011 r. Sądu Rejonowego, którym oddalono jego

powództwo przeciwko KGHM C. Spółce z o.o. o ustalenie istnienia stosunku pracy.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił: I. naruszenie prawa materialnego, a

to: 1) art. 87 w związku z art. 88 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., polegające na

jego wadliwej wykładni i zastosowaniu wyrażających się pominięciem - przy ocenie

bezprawności zagrożenia przez pozwanego wobec powoda zawiadomieniem

prokuratury o podejrzeniu popełnienia przez powoda przestępstwa - celu, dla

jakiego zagrożenie to pozwany powołał wobec powoda, mimo że zagrożenie to in

casu nie zmierzało do osiągnięcia celów jakie przyświecają uprawnieniu do

zgłoszenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a obliczone

było jedynie na niedozwolone wpłynięcie na decyzję powoda i kształt jego

oświadczenia woli; 2) art. 87 w związku z art. 88 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.,

polegające na jego błędnym niezastosowaniu, mimo ustalenia wykorzystania przez

pozwanego wobec powoda - celem uzyskania od powoda zgody na rozwiązanie

umowy o pracę za porozumieniem stron - perswazji w postaci zagrożenia

skierowaniem przez pozwaną Spółkę przeciwko powodowi zawiadomienia o

podejrzeniu popełnienia przestępstwa, jako alternatywy dla niepodpisania przez

powoda przygotowanego przez pozwaną porozumienia o rozwiązaniu stosunku

pracy; 3) art. 8 k.p., polegające na jego niewłaściwej wykładni i zastosowaniu,

poprzez niezasadne uznanie dopuszczalności zastosowania instytucji nadużycia

prawa dla uchylenia skutków nieważności czynności prawnej, w szczególności na

niekorzyść pracownika w sprawie ze stosunku prawa pracy; 4) art. 8 k.p.,

polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu nadużycia przez

powoda jego podmiotowego prawa do żądania ustalenia nieważności rozwiązania

umowy o pracę za porozumieniem stron, mimo zawinionego i umyślnego działania

pozwanego pracodawcy powodującego groźbę bezprawną, pod wpływem której

pracownik złożył nieważne oświadczenie woli, podczas gdy im cięższe jest

naruszenie zasad współżycia społecznego, im większy jest stopień złej woli, im

bardziej oczywiste lekceważenie prawa i (zasad) współżycia społecznego, w

szczególności poprzez in casu zawinione i umyślne działanie pracodawcy, tym

bardziej zdecydowana musi być reakcja

przeciwko naruszającemu zasady

współżycia pracodawcy, a nie przeciwko ofierze tych naruszeń; II. naruszenie

przepisów prawa procesowego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to art.

6 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 3

k.p.c., wyrażającego się bezpodstawnym zwolnieniem strony pozwanej z ciężaru

udowodnienia istnienia po jej stronie uprawnienia do grożenia powodowi

spowodowaniem wobec niego postępowania karnego, podczas gdy uznać należy,

że uprawnienie takie wymagało niezależnego procesowego udowodnienia oraz

wykazania realności jego źródeł, także poprzez wykazanie uprawnionego celu

zagrożenia powodowi spowodowaniem wobec niego postępowania karnego przez

pozwanego pracodawcę.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji, ewentualnie - w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 39816

k.p.c. - o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez ustalenie, że pozwaną

łączy z powodem stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy z dnia 15

listopada 1988 r.

Wniosek

o

przyjęcie

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

skarżący

umotywował: I. występowaniem istotnych zagadnień prawnych tak natury

materialnoprawnej jak i procesowej, a mianowicie: 1) na tle art. 87 k.c.

jednoznacznego

rozstrzygnięcia

niedopuszczalności

grożenia

przez

Sąd

pracownikowi

Najwyższy

przez

wymaga

pracodawcę

ocena

złożeniem

zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez pracownika jako

środka perswazji zmierzającego do osiągnięcia przez pracodawcę korzystnego dla

pracodawcy oświadczenia woli pracownika (w tym zakresie skarżący wskazał na

precedensowy charakter przedstawionego zagadnienia); 2) konieczność zajęcia

stanowiska w kwestii koncentrującej się wokół oceny czy istnienie uprawnienia do

zagrożenia pracownikowi przez pracodawcę spowodowaniem postępowania

karnego wobec pracownika „wymaga przez grożącego udowodnienia takiego

uprawnienia” w procesie o ustalenie działania pracownika pod wpływem groźby

bezprawnej;

II. oczywistą

przekonania

Sądu

zasadnością

Okręgowego

o

skargi

braku

„w

zakresie

bezprawności

kształtowania

zagrożenia

przez

pozwanego pracodawcę wobec powoda złożeniem zawiadomienia o podejrzeniu

popełnienia przez powoda przestępstwa jako alternatywy dla braku podpisania

przez powoda przygotowanego przez pracodawcę dokumentu rozwiązania umowy

o pracę za porozumieniem stron z pominięciem celu, dla jakiego zagrożenie to

pozwany powołał wobec powoda oraz w zakresie pozbawienia powoda ochrony

prawnej wskutek przypisania mu przez Sąd Okręgowy nadużycia jego prawa

podmiotowego”, a mianowicie: 1) z uwagi na wadliwą wykładnię art. 87 k.c., co

powoduje oczywistość zarzutów i wniosków skargi, gdyż „ocena czy bezprawne jest

zagrożenie komukolwiek złożeniem zawiadomienia o popełnieniu przez niego

rzekomego przestępstwa bez uwzględnienia celu w jakim zagrożenie to zostało

sformułowane, nie daje pełnego obrazu działania grożącego w kontekście jego

bezprawności”; 2) z uwagi na przyjęcie, że roszczenie powoda - jako stanowiące

nadużycie prawa podmiotowego - sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego

(art. 8 k.p.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka”

(prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za

błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane).

Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania koniecznej jest

wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w

podstawach

kasacyjnych

przepisów prawa

materialnego

lub procesowego

widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w

pogłębioną analizę prawną.

Skarżący nie wykazał istnienia tak rozumianej oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej, gdyż po pierwsze - jego twierdzenie o oczywistej zasadności skargi z

uwagi na obrazę art. 87 k.c. pozostaje w sprzeczności już tylko z jednoczesnym

powołaniem się przez skarżącego na występowanie na tle tego przepisu zagadnień

prawnych i wątpliwości interpretacyjnych o charakterze - w jego ocenie - tak

istotnym, że wymagającym zaangażowania Sądu Najwyższego, a po drugie - w

judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że kwestia prawidłowego

zastosowania przepisów zawierających klauzule generalne (art. 5 k.c., art. 8 k.p.)

nie może być uznana za argument wskazujący na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej, gdyż przepisy te mają z natury charakter niedookreślony i ich

zastosowanie jest ściśle uzależnione od konkretnych okoliczności faktycznych (por.

np. postanowienia z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20,

poz. 494; z dnia 5 lutego 2008 r., II PK 290/07, LEX nr 837058 i orzeczenia w nim

powołane oraz z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08, LEX nr 736733).

Zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawa materialnego lub procesowego lub uregulowaniem prawnym,

których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej

sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie

zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

powinno zatem nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi

zostało sformułowane, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych

ocen. Dopiero bowiem wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy

przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy

jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja

2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN

649/01, OSNP 2004, nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004, nr 7-8, s. 51). Z kolei odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis

prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne

wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,

OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,

niepublikowane). W myśl utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli

Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie

zachodzą

okoliczności

uzasadniające

zmianę

tego

poglądu.

Ponadto

rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może

się sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem

zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które

można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze

prostego zastosowania przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia

16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Kwestia istnienia zagadnienia prawnego natury procesowej uchyla się spod

oceny Sądu Najwyższego dokonywanej na etapie przesądu, gdyż skarżący nie

wskazuje przepisów prawa, na tle których formułowane przez niego wątpliwości

miałyby się wyłaniać. Wbrew twierdzeniom skarżącego, zaprezentowane przez

niego wątpliwości wyłaniające się w stosunkach pracy na tle art. 87 k.c. zostały

rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Między innymi w wyroku z dnia

17 lutego 2004 r., I PK 253/03 (LEX nr 602403) - ze szczegółowym powołaniem się

na wcześniejsze orzecznictwo - wprost wskazano, że wówczas, gdy działanie na

szkodę pracodawcy może być zakwalifikowane jako przestępstwo, zawiadomienie

o nim odpowiednich organów jest obowiązkiem wynikającym z przepisów Kodeksu

postępowania karnego, a więc tym bardziej stanowi prawo pracodawcy i

uprzedzenie pracownika o możliwości zawiadomienia o takim przestępstwie

stosownych organów nie może być ocenione jako groźba bezprawna. Potwierdza to

również stanowisko wyrażone w przywołanym przez skarżącego wyroku z dnia 5

grudnia 2002 r., I PKN 582/01 (LEX nr 77398), w której powódka nie poddała się

cezurze złożenia na nią doniesienia do organów ścigania, pomimo tego, że do

momentu

udowodnienia

domniemania

czynu

niewinności,

a

w

w

postępowaniu

razie

rozwiązania

karnym

umowy

korzystałaby

o

pracę

z

bez

wypowiedzenia korzystałaby z prawa odwołania się do sądu pracy, w postępowaniu

przed którym ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych

musiałoby jej zostać udowodnione. Sąd Najwyższy uznał, że skoro powódka nie

chciała się poddać postępowaniom mogącym oczyścić ją z podejrzeń popełnienia

czynu karalnego, to wybrała

dla siebie najkorzystniejsze wyjście z sytuacji w

postaci rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron, tworząc

domniemanie popełnienia czynu karalnego.

Z niekwestionowanych ustaleń wynika, że powód bez wiedzy rozmówców

nagrywał rozmowy ze współpracownikami, przełożonymi i kontrahentami strony

pozwanej, a z zaproponowanych mu w takiej sytuacji przez pracodawcę trzech

sposób rozwiązania stosunku pracy, tj. za wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia i

na mocy porozumienia stron, wybrał ten ostatni.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.