Employer liability for unlawful termination without notice under civil code requires intentional violation of labor law termination rules.

Wyrok z dnia 18 sierpnia 2010 r.

II PK 28/10

Pracodawca ponosi odpowiedzialność za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 415 k.c.) tylko wtedy, gdy jego działanie polegało na zamierzonym

naruszeniu przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę w tym trybie.

Przewodniczący SSN Halina Kiryło, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia

2010 r. sprawy z powództwa Mariana O. przeciwko I.P. Spółce z o.o. z siedzibą w P.

o wznowienie postępowania o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 października 2009 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 (dwa tysiące

siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z 23 kwietnia 2008 r. [...] oddalił skargę powoda Mariana O. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27 lutego 2007 r. [...], którym oddalono powództwo Mariana O. przeciwko I.P. Spółce z o.o. w P. o zapłatę odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia. W skardze o wznowienie postępowania powód powołał się na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r., SK 18/08, w którym uznano za niezgodny z

Konstytucją RP art. 58 k.p. w związku z art. 300 k.p. Powód wniósł o wznowienie

prawomocnie zakończonego postępowania w części - w odniesieniu do oddalenia

powództwa o zapłatę kwoty 331.700 zł z odsetkami - i zmianę zaskarżonego wyroku

poprzez zasądzenie od pozwanej spółki na rzecz powoda tej kwoty. W uzasadnieniu

skargi o wznowienie postępowania powód podniósł, że wyrokiem z 27 lutego 2007 r.

[...] Sąd Okręgowy oddalił jego powództwo o zapłatę odszkodowania stanowiącego

równowartość wynagrodzenia za pracę, jakie otrzymałby za okres ponad dwuletniego

trwania postępowania sądowego - od 1 kwietnia 2003 r. do 1 października 2005 r.

Roszczenie było oparte na art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p. i wynikało z rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1

k.p., co okazało się niezgodne z prawem. W ocenie powoda działanie strony pozwanej było bezprawne, ponieważ miała ona świadomość szkodliwego skutku swego

działania i przewidywała wszystkie konsekwencje związane z przyjętym trybem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Powód wyjaśnił, że od marca 2003 r.

do chwili, kiedy zmieniono mu treść świadectwa pracy, pozostawał bez zatrudnienia i

nie miał możliwości, ze względu na tryb zwolnienia oraz nieprawdziwe informacje

rozpowszechniane przez stronę pozwaną na temat jego osoby i przyczyn zwolnienia,

podjąć innej pracy, zgodnie ze swoimi kwalifikacjami. Z tych przyczyn poniósł rzeczywistą szkodę, ponieważ nie mógł znaleźć pracy, dlatego należy mu się odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy.

W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania strona pozwana wniosła

o jej odrzucenie, ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r.,

SK 18/08, powołany przez powoda, był wyrokiem interpretacyjnym. Na taki charakter

orzeczenia wskazał sam Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że w celu usunięcia

„stanu niekonstytucyjności nie jest wymagana interwencja ustawodawcy, a jedynie

zmiana dotychczasowej linii orzeczniczej”. Wyrok interpretacyjny Trybunału nie może

być podstawą wznowienia postępowania. Strona pozwana wniosła ewentualnie o

oddalenie skargi o wznowienie postępowania, ponieważ w jej działaniach nie sposób

dopatrzeć się bezprawności, która jest warunkiem powstania odpowiedzialności deliktowej. Dla przyjęcia, że pracownik może dochodzić na zasadach prawa cywilnego

uzupełniających roszczeń odszkodowawczych z tytułu rozwiązania stosunku pracy w

zakresie niewyrównanym świadczeniami określonymi przepisami prawa pracy, konieczne jest stwierdzenie bezprawności działania pracodawcy rozwiązującego

umowę o pracę. Ponadto powód nie udowodnił, aby w okresie od 19 lutego 2003 r.

do 1 października 2005 r. pozostawał bez pracy na skutek zawinionych zachowań

pozwanej. Zawarte w skardze o wznowienie postępowania twierdzenia powoda jakoby nie pracował, bo nie mógł znaleźć pracy po rozwiązaniu z nim umowy przez po-

zwaną, pozostawały w sprzeczności z zeznaniami samego powoda, który przyznał,

że do końca lipca 2003 r. pracował w I.D.F., a po tej dacie pracował tymczasowo

przez sześć miesięcy.

Wyrok oddalający skargę o wznowienie postępowania Sąd Okręgowy oparł na

następujących ustaleniach. Powód był zatrudniony w pozwanej Spółce na podstawie

umowy o pracę zawartej na czas określony - do 20 czerwca 2003 r. W dniu 19 lutego

2003 r. otrzymał od strony pozwanej oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika. Jako uzasadnienie rozwiązania umowy pracodawca wskazał ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, polegające na bezprawnym pobieraniu korzyści majątkowych od przedsiębiorców budowlanych w zamian za doprowadzenie do zawarcia umowy o usługi budowlane

między przedsiębiorcami. Jednocześnie wydano powodowi świadectwo pracy, w którym jako podstawę rozwiązania stosunku pracy podano art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Powód wniósł odwołanie do Sądu Pracy od oświadczenia strony pozwanej

rozwiązującego z nim umowę o pracę. Wyrokiem z 31 maja 2005 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu przywrócił powoda do pracy w pozwanej Spółce na poprzednich warunkach, stwierdzając, że pozwana nie wykazała w postępowaniu sądowym, aby powód dopuścił się zarzucanych mu czynów, uzasadniających rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Wyrok

Sądu Rejonowego został zaskarżony apelacją wniesioną przez stronę pozwaną. W

wyniku tej apelacji Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z 16 września

2005 r. [...] zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że w miejsce przywrócenia powoda do pracy zasądził od pozwanej na jego rzecz kwotę 32.100 zł tytułem

odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

W związku z taką oceną czynności pracodawcy powód wniósł do Sądu Okręgowego w Poznaniu pozew o zasądzenie kwot: 1) 331.700 zł z ustawowymi odsetkami tytułem utraconych zarobków za czas trwania procesu o przywrócenie do pracy,

2) 1.000.000 zł tytułem zadośćuczynienia, a także o przeproszenie powoda. Uzasadniając powództwo powód podniósł, że wszelkie działania pozwanego pracodawcy

miały na celu podważanie dobrego imienia i wizerunku powoda poprzez świadome

wystawienie mu krzywdzącej opinii, co w konsekwencji sprawiło, że przez dwuletni

okres postępowania sądowego pozostawał bez pracy, wobec czego należy mu się

od strony pozwanej odszkodowanie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o

odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych (art. 415 k.c.). Wysokość szkody

stanowiła równowartość utraconych zarobków za okres pozostawania bez pracy w

czasie toczącego się postępowania sądowego.

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 27 lutego 2007 r. [...] oddalił powództwo. Nie podzielił argumentacji przedstawionej przez powoda przyjmując, że odszkodowanie przewidziane w Kodeksie pracy z tytułu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, pomimo swojej nazwy, nie może być

traktowane jako świadczenie odszkodowawcze sensu stricto. Kwestia świadczeń

majątkowych przysługujących pracownikowi z tytułu pozostawania bez pracy w następstwie wadliwego rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę została w sposób zupełny i wyczerpujący uregulowana w Kodeksie pracy, co oznacza brak podstaw do stosowania w tym zakresie przepisów Kodeksu cywilnego. Przesłanką nabycia prawa do odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu pracy nie jest wykazanie szkody, lecz samego wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku

pracy przez pracodawcę. Wprowadzenie zryczałtowanego świadczenia odszkodowawczego, niezależnego od dowodu na istnienie szkody, odpowiada ochronnej funkcji prawa pracy, zwalniając pracownika z wykazania w procesie przed sądem pracy,

że poniósł szkodę i jaki był jej rozmiar. Odszkodowanie z powodu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia umowy o pracę jest świadczeniem

ustawowym, wyczerpującym uprawnienia przysługujące pracownikowi z tytułu wadliwego wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy. Bez znaczenia dla wysokości

odszkodowania pozostaje okoliczność, czy pracownik w tym czasie podjął inną

pracę, czy też nie. Jeżeli więc szkoda poniesiona przez pracownika przekracza wysokość przyznanego mu odszkodowania, pracownik nie może dochodzić roszczeń

uzupełniających na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Zasady dochodzenia

naprawienia szkód wyrządzonych przez niezgodne z prawem (nieuzasadnione) rozwiązanie stosunku pracy określone zostały w Kodeksie pracy, jest to regulacja zupełna i wyczerpująca.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił powództwo o zasądzenie

kwoty 331.700 zł tytułem naprawienia szkody wyrządzonej powodowi przez pozwaną

w wyniku wystawienia świadectwa pracy ze wzmianką o dyscyplinarnym zwolnieniu

w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p., co - zdaniem powoda - doprowadziło do tego, że przez

dwa lata nie mógł znaleźć pracy. O odszkodowaniu z tytułu wadliwego rozwiązania

przez pozwaną umowy o pracę z powodem orzeczono prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego w Poznaniu z 16 września 2005 r. [...] przyznając powodowi odszkodowanie w wysokości 32.100 zł. Odszkodowanie przyznane powodowi tym wyrokiem wyczerpuje wszystkie jego roszczenia z tytułu wadliwego rozwiązania z nim

umowy o pracę. Ponadto, powód zawarł z pozwaną umowę o pracę na czas określony do 20 czerwca 2003 r., a zatem nawet gdyby nie rozwiązano z powodem umowy

o pracę przed tym terminem, to i tak rozwiązałaby się ona z dniem 20 czerwca 2003

r. Powód nie miał przy tym żadnych gwarancji, że nadal będzie zatrudniony w pozwanej spółce.

W uzasadnieniu wyroku z 23 kwietnia 2008 r. [...] oddalającego skargę o

wznowienie postępowania, Sąd Okręgowy stwierdził, że powód nie wykazał, aby tryb

w jakim rozwiązano z nim umowę o pracę miał jakikolwiek wpływ na możliwość znalezienia przez niego pracy. Nie zostały przedstawione dowody na wykazanie twierdzeń powoda, że brak zatrudnienia w spornym okresie był następstwem trybu rozwiązania z nim umowy o pracę. Powód nie udowodnił, że potencjalni pracodawcy

zrezygnowali z zatrudnienia go ze względu na nieprzychylne informacje o nim, rzekomo rozpowszechniane przez pracodawcę, oraz tryb rozwiązania z nim umowy o

pracę. Powód ograniczył się wyłącznie do twierdzenia, że tryb rozwiązania z nim stosunku pracy miał wpływ na brak możliwości znalezienia pracy. Pracownik nie powinien zachowywać się biernie po rozwiązaniu z nim umowy o pracę, nawet jeżeli

oczekuje na przywrócenie do pracy. Powód nie wykazał, że działania pozwanej były

wyłączną przyczyną spowodowania po jego stronie szkody. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie udowodnił, aby w okresie objętym żądaniem pozwu pozostawał bez

pracy na skutek zawinionych zachowań pozwanej. Twierdzenia powoda jakoby nie

pracował, bo nie mógł znaleźć pracy po rozwiązaniu z nim umowy, pozostają w

sprzeczności z jego zeznaniami, że do końca lipca 2003 r. pracował w I.D.F., a po tej

dacie pracował tymczasowo jeszcze przez sześć miesięcy. Sąd Okręgowy stwierdził,

że powód nie udowodnił także wysokości rzekomo poniesionej szkody, tj. wynagrodzenia jakie mógłby uzyskiwać, gdyby podjął pracę w okresie objętym żądaniem pozwu. Strony zawarły umowę o pracę na czas określony i gdyby nie jej rozwiązanie w

trybie dyscyplinarnym, rozwiązałaby się dnia 20 czerwca 2003 r. Powód nie miał zaś

gwarancji, że pozwana spółka po tej dacie przedłuży z nim umowę. Ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w sprawie VI P 15/06 dowodzą, że powód już w toku

tamtego procesu nie wykazał istnienia szkody. Istnienie przesłanki szkody i kwestia

wykazania jej wysokości były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w

sprawie [...]. Sąd ustalił wówczas, że powód nie wykazał, aby w okresie objętym żądaniem poniósł szkodę (ponad zasądzone odszkodowanie), której naprawienia

mógłby dochodzić na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Z uwagi na brak

udowodnienia szkody (wykazania szkody przez powoda), Sąd Okręgowy podzielił

ocenę roszczeń powoda dokonaną w sprawie VI P 15/06. Roszczenia dochodzone

na podstawie określonego stanu faktycznego i przedstawionych dowodów były już

wcześniej przedmiotem rozpoznania przez sąd pracy, wyrok w tej sprawie się uprawomocnił, a powód go nie zaskarżył. Ciężar wykazania przesłanek odpowiedzialności na podstawie Kodeksu cywilnego, a mianowicie szkody, czynu sprawcy noszącego znamiona winy oraz związku przyczynowy pomiędzy czynem a szkodą, obciążał

powoda. Tylko wykazanie wszystkich wymienionych przesłanek umożliwia dochodzenie odszkodowania na podstawie art. 415 k.c.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zarzucając: 1) naruszenie art.

251 § 1 k.p., poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że był zatrudniony u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę na czas określony, w sytuacji

gdy strony łączyła piąta z kolei umowa o pracę na czas określony, co równoznaczne

jest z zawarciem umowy na czas nieokreślony; 2) błąd w ustaleniach faktycznych

polegający na przyjęciu, że powód zatrudniony był na podstawie umowy zawartej na

czas określony, która rozwiązałaby się 20 czerwca 2003 r., a zatem nie miał żadnej

gwarancji, że będzie zatrudniony nadal w pozwanej spółce, w sytuacji gdy strony łączyła umowa o pracę na czas nieokreślony a powód wyrokiem Sądu Rejonowego w

Poznaniu został przywrócony do pracy u strony pozwanej; 3) naruszenie art. 415 k.c.

w związku z art. 300 k.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód nie wykazał istnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, a mianowicie szkody, czynu sprawcy noszącego znamiona winy oraz związku przyczynowego pomiędzy czynem a szkodą, w sytuacji gdy ocena co do zawinionego i bezprawnego działania pozwanej wynika wprost z prawomocnych orzeczeń sądów

pierwszej i drugiej instancji w sprawie o przywrócenie do pracy; szkoda powoda polega na utracie zarobków, które uzyskiwałby kontynuując zatrudnienie u pozwanej,

gdyby nie jej bezprawne działanie związane z rozwiązaniem stosunku pracy; 4) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w wyniku przyjęcia, iż powód nie udowodnił, że w okresie

objętym żądaniem pozwu pozostawał bez pracy na skutek zawinionych przez pozwaną działań związanych z zastosowaniem przez nią art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz że

tryb, w jakim rozwiązano z nim umowę o pracę, miał jakikolwiek wpływ na możliwość

„znalezienia przez niego pracy, w sytuacji gdy u źródeł wypowiedzenia z art. 52 § 1

pkt 1 k.p. leży ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych”; 6) naruszenie art.

328 § 2 k.p.c., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie braku wyjaśnienia, na jakich dowodach

Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie, a jakim dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej.

W odpowiedzi na apelację, strona pozwana ponownie podniosła, że wydanie

przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia interpretacyjnego z 27 listopada 2007 r.,

SK 18/05, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania w rozumieniu art. 401 1

k.p.c.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem

z 15 października 2009 r. [...] oddalił apelację. W toku postępowania apelacyjnego,

postanowieniem z 26 marca 2009 r., Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu - na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. - zagadnienie prawne budzące poważne

wątpliwości.

Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne w

uchwale z 9 czerwca 2009 r., II PZP 6/09 (OSNP 2009 nr 21-22, poz. 275), stwierdzając, że można żądać wznowienia postępowania na podstawie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, w którym Trybunał Konstytucyjny

orzekł, że art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych niż określone w art. 58 k.p. roszczeń odszkodowawczych związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, o ile prawomocne orzeczenie

zostało ferowane wbrew normie prawnej zrekonstruowanej przez Trybunał Konstytucyjny z art. 58 k.p. w związku z art. 300 k.p. W uzasadnieniu tej uchwały, Sąd Najwyższy uznał, że zarówno art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, jak i art. 4011 k.p.c., nie

wprowadzają rozróżnienia, które pozwalałoby na pomijanie w sferze procesowej jakichkolwiek orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, badających zgodność prawa z

Konstytucją. Dlatego też również orzeczenie interpretacyjne, jakim jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, może stanowić podstawę

wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, albowiem roszczenia zgłoszone

przez powoda mają swoją podstawę właśnie w normie prawnej zrekonstruowanej

przez Trybunał Konstytucyjny z art. 58 k.p. w związku z art. 300 k.p.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że powód wniósł skargę o wznowienie postępowania w ustawowym terminie, opierając ją na ustawowej podstawie wznowienia z art.

4011 k.p.c. Skarga została wniesiona z zachowaniem wszystkich wymagań formalnych, dlatego postępowanie mogło zostać wznowione.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że podstawą odpowiedzialności deliktowej

przewidzianej w art. 415 k.c. jest wykazanie przez powoda następujących okoliczności: bezprawnego i zawinionego działania określonego podmiotu prawnego, powstania szkody i jej wysokości, a także związku przyczynowego pomiędzy działaniem

tego podmiotu a powstaniem szkody w określonej wysokości. Konieczne jest kumulatywne wykazanie wszystkich tych przesłanek.

Jako przyczynę powstania szkody powód powołał bezprawne działanie pozwanej w postaci rozwiązania z nim umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Podstawą działania pozwanej był określony

przepis prawa, z którego pozwana skorzystała jako uprawniony podmiot. Sąd Apelacyjny podkreślił, że przedmiotowego działania strony pozwanej nie sposób uznać za

bezprawne, jeżeli dokonała czynności prawnej dopuszczalnej według obowiązujących przepisów prawa. Nie może być deliktem skorzystanie przez pozwaną jako pracodawcę w stosunku do powoda jako pracownika z prawnie dozwolonej czynności

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Skoro ustawodawca ustanowił dla

pracodawcy takie uprawnienie, skorzystanie z tego uprawnienia nie może być

uznane za podstawę odpowiedzialności deliktowej. Tezie tej nie przeczy przyznanie

pracownikowi w art. 56 k.p. roszczeń o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie.

Podstawą roszczeń z art. 56 k.p. nie jest uznanie czynności rozwiązania umowy o

pracę za bezprawną w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego o deliktach. W ocenie Sądu Apelacyjnego, o bezprawności czynności strony pozwanej nie przesądza

wydanie prawomocnego wyroku zasądzającego na rzecz powoda odszkodowanie z

art. 56 k.p., należne w związku z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z

naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie. Sąd Apelacyjny

nie znalazł podstaw do uznania czynności pozwanej spółki za bezprawną w rozumieniu art. 415 k.c., ponieważ czynność ta miała oparcie w obowiązujących przepisach

prawa i jako taka nie mogła być uznana za delikt, którego istnienie powodowałoby

powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanej spółki.

Dla przypisania komuś odpowiedzialności deliktowej konieczne jest, aby działanie, które spowodowało szkodę, było nie tylko bezprawne, ale także zawinione.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, powód nie udowodnił zawinionego działania strony

pozwanej przy składaniu oświadczenia o rozwiązaniu z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd zwrócił uwagę, że w prawomocnie zakończonym postępowaniu, w

którym zasądzono na rzecz powoda odszkodowanie z art. 56 k.p., do uwzględnienia

powództwa doszło nie wskutek wykazania zawinionego działania pozwanej jako pracodawcy, ale wobec nieudowodnienia przez pozwaną takiego postępowania powoda,

które uzasadniałoby rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52

§ 1 pkt 1 k.p. W konsekwencji brak jest podstaw do stwierdzenia zawinionego działania strony pozwanej jako pracodawcy przy dokonywaniu rozwiązania umowy o pracę

z powodem.

Konieczną przesłanką uwzględnienia powództwa o odszkodowanie zgłoszonego na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego było również wykazanie przez powoda faktu poniesienia szkody, jej wysokości oraz związku przyczynowego pomiędzy

działaniem pozwanej a powstaniem szkody. W ocenie Sądu Apelacyjnego powód nie

wykazał, aby tryb w jakim rozwiązano z nim umowę o pracę miał jakikolwiek wpływ

na możliwość (brak możliwości) znalezienia przez niego pracy. Powód nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na wykazanie swoich twierdzeń, że brak podjęcia przez

niego zatrudnienia w spornym okresie był następstwem trybu rozwiązania z nim

umowy o pracę. Powód nie udowodnił w szczególności, że potencjalni pracodawcy

zrezygnowali z zatrudnienia go ze względu na informacje rzekomo rozpowszechniane przez pracodawcę oraz tryb rozwiązania z nim umowy o pracę. Podstawą

uwzględnienia powództwa nie mogło być samo twierdzenie powoda, że tryb rozwiązania z nim stosunku pracy miał wpływ na brak możliwości znalezienia pracy. Powód

zeznał, że do czasu wydania przez Sąd Okręgowy prawomocnego wyroku w przedmiocie roszczeń z art. 56 k.p. (w sprawie o przywrócenie do pracy) nie poszukiwał

zatrudnienia, albowiem oczekiwał przywrócenia do pracy - na mocy orzeczenia sądowego - na dotychczas zajmowanym stanowisku u strony pozwanej. Powód nie

udowodnił, aby w spornym okresie pozostawał bez pracy wyłącznie na skutek rozwiązania z nim przez pozwaną stosunku pracy bez wypowiedzenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, powód nie udowodnił również kolejnej przesłanki odpowiedzialności deliktowej strony pozwanej, a mianowicie wysokości poniesionej szkody (w postaci wynagrodzenia, jakie mógłby uzyskiwać, gdyby podjął pracę

w okresie objętym żądaniem pozwu). Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu

Okręgowego, że umowę o pracę zawarto z powodem na czas określony i gdyby nie

rozwiązanie umowy w trybie dyscyplinarnym, przedmiotowa umowa o pracę uległaby

rozwiązaniu - na podstawie art. 30 § 1 pkt 4 k.p. - w dniu 20 czerwca 2003 r. wobec

upływu czasu, na jaki została zawarta. Powód jako obywatel francuski był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony. W spornym okresie (w roku

2003) wykonywanie przez powoda jako cudzoziemca pracy na terytorium Polski

podlegało przepisom obowiązującego do 23 sierpnia 2006 r. rozporządzenia Ministra

Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad

i trybu wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców (Dz.U. Nr 153,

poz. 1766), wydanego na podstawie art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o

zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz.

56 ze zm.). W świetle powołanych przepisów ustawowych i wykonawczych powód

jako cudzoziemiec był w spornym okresie obowiązany, każdorazowo przed podjęciem zatrudnienia, do uzyskania zezwolenia właściwego wojewody na wykonywanie

pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozwiązaniu w dniu 20 czerwca

2003 r. umowy o pracę zawartej na czas określony powód byłby ponownie zobowiązany do uzyskania takiego zezwolenia. Tym samym nie sposób podzielić stanowiska

powoda, że wobec zawarcia kolejnej umowy o pracę na czas określony umowa ta

przekształciła się - na podstawie art. 251 § 1 k.p. - w umowę o pracę zawartą na czas

nieokreślony. Skutki wynikające z art. 251 § 1 k.p. były w stosunku do powoda wyłączone przez konieczność stosowania do niego jako cudzoziemca art. 50 ust. 1

ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W tych okolicznościach Sąd

Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że powód nie wykazał również

powstania szkody oraz jej wysokości jako przesłanki odpowiedzialności deliktowej

pozwanej spółki. Powstanie szkody i jej wysokość były przedmiotem rozpoznania

przez Sąd Okręgowy w sprawie [...]. Sąd ten badał czy po stronie powoda powstała

szkoda, której wysokość przewyższałaby zasądzone na jego rzecz odszkodowanie z

art. 58 k.p., stanowiące równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia w łącznej

kwocie 32.000 zł. Sąd ten stwierdził, że powód nie wykazał, aby w spornym okresie

poniósł szkodę w większym rozmiarze niż zasądzone odszkodowanie. Powód zatrudniony był na czas określony, do 20 czerwca 2003 r., nie mógł wykazać poniesionej szkody w większym rozmiarze, skoro przedmiotowa umowa o pracę i tak rozwiązałaby się w terminie następnych trzech miesięcy, za które powód otrzymał ekwiwalent w postaci odszkodowania, zasądzonego na podstawie art. 58 k.p.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł w imieniu powoda

jego pełnomocnik. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia prawa

materialnego, a mianowicie: 1) art. 58 k.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie i

przyjęcie, że na jego podstawie nie jest możliwe przyznanie odszkodowania w rozmiarze większym niż równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę, w

sytuacji gdy na podstawie tej normy prawnej istnieje możliwość zasądzenia kwoty

dochodzonej przez powoda; 2) art. 415 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie i

ocenę roszczenia tylko i wyłącznie na podstawie tego przepisu bez powiązania z art.

58 k.p.; 3) art. 415 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie

nie zachodzą przesłanki uzasadniające odpowiedzialność pozwanej na jego podstawie, gdy ze stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że spełnione są wszystkie

elementy uzasadniające taką odpowiedzialność, tj. bezprawność działania, szkoda i

związek przyczynowy pomiędzy działaniem pozwanej a powstaniem szkody; 4) art.

471 k.c., przez jego niezastosowanie, choć powinien być zastosowany ze względu

na to, że szkoda ma źródło w zobowiązaniu umownym łączącym strony, tj. umowie o

pracę; 5) art. 251 § 1 k.p., przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że powód był

zatrudniony u strony pozwanej na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony, gdy w rzeczywistości strony łączyła umowa na czas nieokreślony.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty

sprawy, poprzez zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 331.700 zł z odsetkami.

Konieczność przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

tym, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ opisane naruszenia przepisów prawa cywilnego i prawa pracy są rażące, co powoduje konieczność

zreformowania wadliwego rozstrzygnięcia.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła strona pozwana, domagając się jej

oddalenia i zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Spór w niniejszej sprawie dotyczył odszkodowania, należnego pracownikowi w związku z rozwiązaniem z

nim umowy o pracę z naruszeniem art. 52 § 1 pkt 1 k.p., wykraczającego poza limit

określony art. 58 k.p. Przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 27

listopada 2007 r., SK 18/05 (OTK-A 2007 nr 10, poz. 128), w orzecznictwie Sądu

Najwyższego oraz w piśmiennictwie prawa pracy przyjmowano, że wysokość odszkodowania z tytułu sprzecznego z prawem rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem i bez wypowiedzenia określają przepisy Kodeksu pracy, które limitują

maksymalną wysokość tego odszkodowania. Skoro jest to sprawa uregulowana wyczerpująco w prawie pracy, to nie ma podstaw do stosowania w tym zakresie w stosunku do pracodawcy przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności

odszkodowawczej. Tymczasem w wyroku z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, Trybunał

Konstytucyjny stwierdził, że art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób,

że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP oraz nie jest

niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten oznaczał całkowite

odejście od utrwalonego orzecznictwa i zgodnych z nim poglądów doktryny prawa

pracy. Spór co do charakteru tego wyroku - czy jest on wiążący dla wszystkich sądów

pracy (jak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2009 r., II PZP 6/09,

OSNP 2009 nr 21-22, poz. 275), czy też jako orzeczenie wyłącznie interpretacyjne

nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisu i nie może stanowić podstawy

wznowienia postępowania cywilnego (jak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z

17 grudnia 2009 r., III PZP 2/09, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 97) - nie ma istotnego znaczenia na etapie postępowania kasacyjnego, ponieważ skargi nie oparto na zarzucie

naruszenia art. 4011 k.p.c. Z twierdzeniem o braku podstaw do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27

lutego 2007 r. [...], którym oddalono powództwo Mariana O. przeciwko I.P. Spółce z

o.o. w P. o zapłatę odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku

pracy, występowała strona pozwana. Twierdzenie to nie może jednak podlegać ocenie Sądu Najwyższego, skoro skargę kasacyjną wniósł powód.

Niezależnie od tego, jakie znaczenie przypisze się wyrokowi Trybunału

Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, jedno nie ulega wątpliwości orzeczenie to nie wyjaśnia szeregu skomplikowanych zagadnień, jakie wyłaniają się

w praktyce w związku z przyjętym przez Trybunał kierunkiem wykładni art. 58 k.p. W

odniesieniu do podstaw prawnych uzupełniającego odszkodowania dochodzonego

przez pracownika na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego Trybunał w uzasad-

nieniu tego orzeczenia podniósł jedynie - nie zajmując się bliżej tą kwestią - że ponieważ sprawa naprawienia szkody wyrządzonej pracownikowi przez sprzeczne z

prawem rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia nie została w art. 58 k.p. ani w innych przepisach prawa pracy wyczerpująco uregulowana, na podstawie art. 300 k.p.,

„należy w tym zakresie stosować właściwe przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 415 k.c. i n. lub art. 471 k.c. i n.”. W związku z omawianym orzeczeniem

Trybunału Konstytucyjnego w piśmiennictwie zwrócono uwagę, że jako podstawową

(nie wykluczając całkowicie odpowiedzialności deliktowej) należy przyjąć odpowiedzialność kontraktową. Sprzeczne z prawem rozwiązanie umowy o pracę jest naruszeniem obowiązku wynikającego z umowy i będącego elementem stosunku pracy,

którego treść jest kształtowana nie tylko przez same oświadczenia woli, ale także

przez ustawę (art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p.), a mianowicie przepisy regulujące dopuszczalność rozwiązania umowy (por. K. Jaśkowski: Wpływ wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. na odpowiedzialność pracodawcy za rozwiązanie umowy o pracę, PiZS 2009 nr 2; T. Liszcz: Odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy wobec pracownika, PiZS 2008 nr 12, według której pracodawca

rozwiązując bezprawnie stosunek pracy narusza swój podstawowy obowiązek - rzeczywistego zatrudniania pracownika do czasu nadejścia ustalonego z góry terminu

lub jego rozwiązania w drodze zgodnej z prawem czynności rozwiązującej). Sformułowane zostało również stanowisko, że podstawą dochodzenia roszczeń odszkodowawczych może być jedynie art. 415 k.c., ponieważ odpowiedzialność kontraktowa

została unormowana przez Kodeks pracy (M. Gersdorf: Otwarte drzwi dla odpowiedzialności cywilnej pracodawcy za wadliwe zwolnienie pracownika - i co dalej, PiZS

2008 nr 1).

W ocenie Sądu Najwyższego, w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, należy przyjąć, że właściwą podstawą cywilnej uzupełniającej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy jest odpowiedzialność deliktowa. Nie przekonuje bowiem uzasadnienie odpowiedzialności kontraktowej oparte na założeniu, że

istnieje odrębny obowiązek pracodawcy wynikający ze stosunku pracy w postaci nierozwiązywania umów o pracę sprzecznie z prawem. Rodzaj odpowiedzialności cywilnej, która poprzez art. 300 k.p. może znaleźć zastosowanie w tym przypadku, wynika

z charakteru przepisów regulujących rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia

przez pracodawcę. Przepisy te mają charakter iuris cogentis i ustalają określony porządek prawny w zakresie rozwiązywania stosunków pracy bez wypowiedzenia.

Działanie pracodawcy godzące w ten porządek prawny stanowi czyn niedozwolony w

rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W razie spełnienia przewidzianych prawem przesłanek rodzi ono odpowiedzialność odszkodowawczą. Z tych przyczyn nieuzasadniony jest kasacyjny zarzut naruszenia art. 471 k.c. poprzez jego niezastosowanie. Prawidłowo przyjął Sąd Apelacyjny, że ewentualna szkoda powoda wynikająca z niezgodnego z prawem rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia

mogłaby mieć swoje źródło w czynie niedozwolonym pracodawcy, nie zaś w zobowiązaniu umownym łączącym strony umowy o pracę.

W ramach odpowiedzialności odszkodowawczej Kodeks cywilny przewiduje

różne jej podstawy i związane z nimi zróżnicowane przesłanki. Odpowiedzialność

pozwanej spółki mogłaby się opierać na podstawie art. 415 k.c., czyli na zasadzie

winy. Przyjęcie odpowiedzialności deliktowej strony pozwanej wymagało wykazania

przez powoda wszystkich przesłanek cywilnej odpowiedzialności odszkodowawczej,

w szczególności szkody, zawinionego i bezprawnego działania lub zaniechania

osoby odpowiedzialnej za szkodę oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy tym działaniem lub zaniechaniem a powstaniem szkody.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności deliktowej z

art. 415 k.c., a w każdym razie powód ich nie wykazał (nie udowodnił). Kwestionowanie przez skarżącego tej oceny opiera się na zarzucie nierozważenia w sposób

wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięcia istotnych okoliczności faktycznych. Tego rodzaju zarzuty uchylają się spod oceny Sądu

Najwyższego, nie tylko dlatego, że skarga kasacyjna nie została oparta na podstawie

naruszenia przepisów postępowania odnoszących się do ustaleń faktycznych i oceny

dowodów, ale przede wszystkim dlatego, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). Zarzut naruszenia art. 415 k.c. jest w istocie polemiką z poczynionymi przez Sąd Apelacyjny ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów, a zatem nie może być uwzględniony.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w odniesieniu do przesłanki winy, w zakresie jej elementu określanego jako wina subiektywna, art. 415 k.c.

nie różnicuje wprawdzie odpowiedzialności w zależności od rodzaju (stopnia) winy

(odpowiedzialność tę uzasadnia nawet brak należytej staranności), jednak w przypadku odpowiedzialności pracodawcy z tytułu wyrządzenia szkody przez sprzeczne z

prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia odpowiedzialność tę uzasadnia (przy spełnieniu pozostałych przesłanek) jedynie działanie pracodawcy polegające na zamierzonym (umyślnym) naruszeniu przepisów o rozwiązaniu umowy o

pracę bez wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 r., I PK

135/08, OSNP 2010 nr 15-16, poz. 188). Wydaje się, że taki kierunek interpretacji

podziela także Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu wyroku z 27 listopada

2007 r., SK 18/05, stwierdził, że: „rozwiązanie to (tj. ustawowe ograniczenie w art. 58

k.p. wysokości odszkodowania) jest niesprawiedliwe zwłaszcza w sytuacji, gdy pracodawca przy rozwiązaniu stosunku pracy rażąco naruszył przepisy prawa w taki

sposób, że można mu przypisać winę umyślną w postaci zamiaru bezpośredniego

kierunkowego (gdy miał pełną tego świadomość) lub ewentualnego”.

Przyjęcie ograniczenia postaci winy pracodawcy do winy umyślnej mieści się

w określonych w art. 300 k.p. zasadach stosowania do stosunku pracy w sprawach

nieunormowanych przepisami prawa pracy przepisów Kodeksu cywilnego. W

orzecznictwie i piśmiennictwie prawa pracy powszechnie przyjmuje się, że odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego oznacza, między innymi, dopuszczalność ich modyfikowania ze względu na szczególne właściwości stosunku pracy.

W kontekście rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia przez pracodawcę

należy mieć na uwadze, że takie rozwiązanie stosunku pracy, w odróżnieniu od wypowiedzenia, stanowi sposób ustania stosunku pracy, który podlega daleko idącej

reglamentacji w obowiązującym prawie pracy. Prawne ukształtowanie tego sposobu

rozwiązania stosunku pracy uwzględnia z jednej strony interes pracownika, dla którego niezwłoczna utrata zatrudnienia komplikuje zasadniczo jego (a z reguły także

jego rodziny) sytuację życiową, a z drugiej strony usprawiedliwiony interes pracodawcy, wynikający z faktu ponoszenia przez niego ryzyka prowadzenia zakładu

pracy, co wymaga stworzenia mu możliwości niezwłocznego rozwiązania stosunku

pracy z pracownikiem. Nie jest bez znaczenia, że w związku ze sprzecznym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia pracownikowi przysługuje

odszkodowanie według przepisów Kodeksu pracy, które jest niezależne od rodzaju i

stopnia winy, a zatem odszkodowanie w ramach swego rodzaju odpowiedzialności

obiektywnej pracodawcy. Pomijając zróżnicowanie funkcji odszkodowania z Kodeksu

pracy, na co zwraca uwagę Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, odszkodowanie to zawiera w sobie również elementy kompensaty szkody poniesionej przez pracownika w związku z utratą pracy. Skoro tak, to

odpowiedzialność wykraczająca poza tę granicę musi znajdować uzasadnienie w

szczególnie nagannym zachowaniu pracodawcy, polegającym na rozmyślnym naruszeniu przez niego norm określających przesłanki rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia. Trybunał Konstytucyjny, podkreślając racje przemawiające za dopuszczeniem odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy na zasadach prawa

cywilnego, zwrócił uwagę na istotną okoliczność wiążącą się z zasadą sprawiedliwości społecznej, wyrażoną w art. 2 Konstytucji, mianowicie, że w sytuacji, gdy pracownik wyrządzi szkodę pracodawcy przez nienależyte wywiązywanie się z obowiązków

pracowniczych, przepisy prawa pracy (art. 114-121 k.p.) ograniczają jego odpowiedzialność tylko do przypadków, gdy wyrządził szkodę nieumyślnie. W razie umyślnego wyrządzenia szkody pracownik jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości (art. 122 k.p.), zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosowanymi w

związku z art. 300 k.p. Argumentację tę można odpowiednio odnieść do odpowiedzialności pracodawcy za szkodę wyrządzoną pracownikowi.

W zarysowanym kontekście normatywnym Sąd Apelacyjny przyjął, oceniając

ustalone okoliczności faktyczne towarzyszące rozwiązaniu umowy z powodem, że

stronie pozwanej, dokonującej rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie

można postawić zarzutu umyślnego naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Powód nie wykazał bowiem umyślności w działaniu pozwanego pracodawcy.

Zgodnie z ogólnymi regułami rozkładu ciężaru dowodu, w przypadku odpowiedzialności deliktowej, opartej na art. 415 k.c., to na pracowniku ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających odpowiedzialność odszkodowawczą pracodawcy z tytułu wyrządzenia szkody przez sprzeczne z prawem rozwiązanie umowy o

pracę bez wypowiedzenia, a więc poza przesłanką winy, również szkody i związku

przyczynowego między zachowaniem pracodawcy a szkodą. Przyjmując ogólnie akceptowane pojęcie szkody jako różnicy między aktualnym stanem majątku poszkodowanego a stanem hipotetycznym, który by istniał, gdyby zobowiązanie zostało

prawidłowo wykonane, szkodą jest zasadniczo utrata zarobku, który pracownik uzyskałby, gdyby umowa nie została rozwiązana. Na pracowniku ciąży obowiązek przeciwdziałania powiększeniu szkody, co oznacza, że powinien po rozwiązaniu stosunku

pracy wykazać aktywność w poszukiwaniu nowego zatrudnienia. Brak takiej aktywności podlega uwzględnieniu jako przyczynienie się pracownika do powstania

szkody. Nie stanowi usprawiedliwienia dla braku aktywności w poszukiwaniu nowego

zatrudnienia oczekiwanie na korzystny dla pracownika wyrok sądu pracy przywraca-

jący go do pracy, zwłaszcza że sąd pracy może z urzędu uwzględnić roszczenie alternatywne - o zasądzenie odszkodowania (art. 4771 k.p.c.). Nie można w tej sytuacji

podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącego, że skoro powód miał świadomość

bezprawności zachowania strony pozwanej, pozostawał w gotowości do świadczenia

pracy i miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że będzie kontynuował zatrudnienie u strony pozwanej (zwłaszcza po wyroku Sądu Rejonowego przywracającego do pracy, który utwierdził go w przekonaniu, że powróci do pracy), to nie miał

obowiązku poszukiwania innego zatrudnienia.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie są usprawiedliwione kasacyjne zarzuty naruszenia art. 415 k.c. i art. 58 k.p. w powiązaniu z art. 415 k.c.

Wbrew zarzutom skarżącego, Sąd Apelacyjny uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r., SK 18/05 i wynikające z niego wnioski. Podsumowując ten wątek rozważań należy podkreślić, że podstawą prawną uzupełniającej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy w razie rozwiązania umowy o pracę

bez wypowiedzenia są przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej

(art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Odpowiedzialność taką uzasadnia (przy

spełnieniu pozostałych przesłanek) działanie pracodawcy polegające na zamierzonym (umyślnym) naruszeniu przepisów o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracownik obowiązany jest wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności

pracodawcy wynikające z art. 415 k.c., w tym umyślność jego działania (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 r., I PK 135/08).

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 251 § 1 k.p. poprzez jego

niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że powód był zatrudniony u

strony pozwanej na podstawie umowy na czas określony, chociaż strony łączyła

piąta z kolei umowa na czas określony, co jest równoznaczne z zawarciem umowy

na czas nieokreślony. Niezastosowanie przez Sąd Apelacyjny art. 25 1 § 1 k.p. było

usprawiedliwione. Powód jako obywatel francuski obowiązany był - do czasu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej, co nastąpiło 1 maja 2004 r. - uzyskać zezwolenie

na pracę zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu i

przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.).

Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do 30 kwietnia 2004 r.), cudzoziemiec mógł wykonywać pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli

posiadał zezwolenie na pracę wydane przez wojewodę właściwego ze względu na

siedzibę pracodawcy. Z obowiązku tego byli zwolnieni cudzoziemcy posiadający ze-

zwolenie na osiedlenie się, zgodę na pobyt tolerowany, status uchodźcy nadany w

Rzeczypospolitej Polskiej lub korzystający z ochrony czasowej na jej terytorium. Według art. 50 ust. 2 tej ustawy, warunkiem wydania cudzoziemcowi zezwolenia na

pracę było wcześniejsze uzyskanie przez pracodawcę przyrzeczenia i uzyskanie

przez cudzoziemca odpowiedniej wizy lub zezwolenia na zamieszkanie na czas

oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei jej art. 50 ust. 8 stanowił,

że przyrzeczenie wydaje pracodawcy wojewoda, uwzględniając sytuację na lokalnym

rynku pracy (...); przyrzeczenie i zezwolenie na pracę są wydawane na czas oznaczony dla określonego cudzoziemca i pracodawcy, na określone stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy. Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o

zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, minister właściwy do spraw pracy miał

określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę cudzoziemców, wzory wniosków o przyrzeczenie i innych

dokumentów, z uwzględnieniem, że: 1) przyrzeczenie wydawane jest na wniosek

pracodawcy na czas określony; 2) zezwolenie na pracę jest wydawane na czas określony w przyrzeczeniu, na okres nie dłuższy niż czas pobytu określony w odpowiedniej wizie lub okres ważności zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W okresie poddawanym ocenom prawnym w rozpoznawanej sprawie (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło w lutym 2003 r.) wykonywanie

przez powoda jako cudzoziemca pracy na terytorium Polski podlegało przepisom

ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2001 r. w

sprawie szczegółowych zasad i trybu wydawania przyrzeczeń i zezwoleń na pracę

cudzoziemców (Dz.U. Nr 153, poz. 1766), wydanego na podstawie art. 51 ust. 1 tej

ustawy. W świetle powołanych przepisów ustawowych i wykonawczych powód jako

cudzoziemiec (chociaż obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej) był

obowiązany, aż do 30 kwietnia 2004 r., każdorazowo przed podjęciem zatrudnienia

do uzyskania zezwolenia właściwego wojewody na wykonywanie pracy na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozwiązaniu z dniem 20 czerwca 2003 r. kolejnej

umowy o pracę zawartej na czas określony powód byłby ponownie zobowiązany do

uzyskania takiego zezwolenia. Zezwolenie to byłoby czasowe i kolejna umowa o

pracę też zostałaby z powodem zawarta na czas określony. Pozwana spółka jako

pracodawca mogła zawierać z powodem jedynie umowy o pracę na czas określony,

mając na względzie okres, na jaki były wydawane kolejne zezwolenia na pracę dla

powoda. Nie było dopuszczalne zawarcie z powodem jako cudzoziemcem w 2003 r.

umowy o pracę na okres wykraczający poza wskazany w zezwoleniu na pracę, a

więc tym bardziej umowy o pracę na czas nieokreślony. Biorąc pod uwagę stan

prawny obowiązujący w 2003 r., nie sposób podzielić stanowiska powoda, że w rezultacie zawarcia kolejnej umowy o pracę na czas określony umowa ta przekształciła

się - na podstawie art. 251 § 1 k.p. - w umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony.

Stosowanie art. 251 § 1 k.p. było wyłączone w stosunku do powoda przez konieczność stosowania do niego jako cudzoziemca art. 50 ust. 1, 2 i 8 oraz art. 51 ust. 1

ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c.; o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1

k.p.c.