Labor law: Employee illness does not excuse missing appeal deadline for dismissal.

Wyrok z dnia 11 maja 2006 r.

II PK 277/05

Choroba pracownika uzasadniająca zwolnienie go od świadczenia pracy

nie musi uzasadniać braku zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia (art. 265 § 1 k.p.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie: SN Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), SA Jolanta Strusińska-Żukowska

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja

2006 r. sprawy z powództwa Henryka Z. przeciwko Transportowemu Dozorowi Technicznemu o przywrócenie do pracy i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z

siedzibą w Gdyni z dnia 28 czerwca 2005 r. [...]

1. o d d a l i ł skargę kasacyjną;

2. zasądził od powoda Henryka Z. na rzecz strony pozwanej Transportowego

Nadzoru Technicznego kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z

29 października 2004 r. [...] oddalił powództwo Henryka Z. przeciwko Transportowemu Dozorowi Technicznemu w W. o przywrócenie do pracy na uprzednio zajmowanym stanowisku oraz „przywrócenie bezpodstawnie odebranych uprawnień w zakresie dozoru określonych urządzeń technicznych”.

Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od 1973 r., ostatnio od 1 lipca 2001 r. - na stanowisku starszego inspektora transportowego dozoru technicznego. Przez kilkanaście lat pełnił funkcję w zarządzie zakładowej organizacji

związkowej - był przewodniczącym komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”. Dyrektor

pozwanego cofnął powodowi z dniem 28 kwietnia 2003 r. upoważnienie do wydawa-

nia decyzji w jego imieniu i zwrócił się o zwrot legitymacji służbowej z zakresem

upoważnienia wskazując, że kierownik oddziału terenowego strony pozwanej w G.

wyznaczy powodowi nowy zakres czynności. Powód nie odwołał się do sądu pracy w

sprawie cofnięcia upoważnienia. Jego wynagrodzenie nie uległo z tego powodu obniżeniu.

W dniu 23 stycznia 2004 r. pozwany wypowiedział powodowi umowy o pracę

na podstawie art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który miał upłynąć 30

kwietnia 2004 r. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazał zmniejszenie zatrudnienia z

przyczyn ekonomicznych. Pismo wypowiadające umowę o pracę zostało odczytane

powodowi w obecności świadków z uwagi na odmowę powoda przyjęcia tego pisma.

Pismo zawierało pouczenie o prawie odwołania się od wypowiedzenia do sądu pracy

w terminie 7 dni. W chwili składania oświadczenia o wypowiedzeniu stosunek pracy

powoda podlegał szczególnej ochronie z mocy art. 39 k.p. Po wypowiedzeniu umowy

o pracę powód udał się do lekarza i otrzymał zwolnienie lekarskie do 30 stycznia

2004 r. z powodu nadciśnienia tętniczego, przy czym na zwolnieniu lekarskim znajdowało się wskazanie, aby w tym okresie leżał. Od 31 stycznia 2004 r. powód otrzymał kolejne zwolnienie lekarskie - do 13 lutego 2004 r. - jednak w tym okresie mógł

już chodzić, co wynikało z treści zwolnienia. Po dziewięciu dniach zwolnienia lekarskiego (czyli 2 lutego 2004 r.) powód udał się do Biura Prawnego przy Zarządzie Regionu NSZZ „Solidarność” i poprosił o pomoc w zredagowaniu pozwu, tam też zaproponowano mu złożenie pozwanemu propozycji ugody. Powód wniósł pozew przeciwko pracodawcy do Sądu Rejonowego w Gdańsku 13 lutego 2004 r., domagając się

uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne oraz wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uwagi na chorobę i przebywanie na zwolnieniu lekarskim. W dniu 17 marca 2004 r. - pismem datowanym na 9

marca 2004 r. - powód poinformował dyrektora pozwanego, że wystąpił z pozwem do

Sądu Pracy w Gdańsku „o cofnięcie mu wypowiedzenia umowy o pracę” z uwagi na

ochronę przewidzianą w art. 39 k.p. i zaproponował pozwanemu wycofanie swojego

pozwu po pozytywnym rozważeniu przez pozwanego następujących możliwości rozwiązania sporu: cofnięcia wypowiedzenia, przywrócenia powodowi upoważnienia do

wydawania decyzji w imieniu dyrektora oddziału gdańskiego, cofniętego pismem z 17

kwietnia 2003 r., bądź zapewnienia mu zatrudnienia do końca 2006 r. i przejścia na

emeryturę kolejową zgodnie z ustaleniami z 2002 r.

W piśmie z 9 marca 2004 r., doręczonym 18 marca 2004 r., powód otrzymał

od pozwanego oświadczenie o cofnięciu wypowiedzenia - jako sprzecznego z treścią

art. 39 k.p.; równocześnie powód został wezwany do wyrażenia zgody na dokonane

cofnięcie wypowiedzenia, gdyż w przeciwnym razie z dniem 30 kwietnia 2004 r.

upłynie okres wypowiedzenia i tym samym nastąpi rozwiązanie umowy o pracę. Pismem z 29 marca 2004 r., doręczonym powodowi 7 kwietnia 2004 r., pozwany ponownie oświadczył, że podtrzymuje w całości treść pisma z 9 marca 2004 r. i oczekuje jednoznacznego określenia przez powoda jego stanowiska w tej kwestii, jednocześnie poinformował, że zmiany dotychczasowej umowy o pracę z umowy na czas

nieokreślony na umowę na czas określony (do końca 2006 r.) i przywrócenie udzielenia pełnomocnictwa (upoważnienia do wydania decyzji w imieniu dyrektora) pozostają bez związku z wypowiedzeniem i będą rozpatrzone po rozstrzygnięciu kwestii

trwania stosunku pracy i przedstawieniu świadectwa lekarskiego o zdolności do

pracy. Pozwany ponownie pouczył powoda, że brak zgody na cofnięcie wypowiedzenia umowy o pracę skutkować będzie jej rozwiązaniem z dniem 30 kwietnia 2004

r., a żądania powoda staną się bezprzedmiotowe. Pomimo dwukrotnego pouczenia

przez pracodawcę o skutkach niewyrażenia zgody na cofnięcie dokonanego wypowiedzenia, powód nie wyraził na nie zgody; jednocześnie druga propozycja pełnomocnika powoda (przedstawiona 8 kwietnia 2004 r.) co do zawarcia ugody pozasądowej na tych samych warunkach jak w piśmie z 9 marca 2004 r. pozostała z kolei

bez pozytywnej reakcji ze strony pozwanego pracodawcy.

Pismem procesowym z 28 kwietnia 2004 r. powód zmodyfikował żądanie pozwu, wnosząc o przywrócenie do pracy na poprzednio zajmowanym stanowisku oraz

o przywrócenie mu uprawnień z zakresu dozoru określonych urządzeń technicznych.

Z dniem 30 kwietnia 2004 r. upłynął okres wypowiedzenia i stosunek pracy pomiędzy

powodem a stroną pozwaną uległ rozwiązaniu. Powód otrzymał odprawę pieniężną z

tytułu zwolnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy. Po ustaniu stosunku pracy

powód dalej nieprzerwanie przebywał na zwolnieniu lekarskim do 18 października

2004 r., po czym złożył wniosek o emeryturę. W trakcie zwolnień lekarskich uczestniczył w rozprawach sądowych.

Oceniając ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wypowiedzenie umowy o pracę zostało doko-

nane przez pracodawcę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów (art. 39

k.p.), co przyznał pozwany, jednakże nie skutkuje to nieważnością tej jednostronnej

czynności prawnej. Niezgodna z prawem czynność pracodawcy może zostać podważona jedynie w drodze odwołania od wypowiedzenia przewidzianego w art. 44 k.p.

Wypowiedzenie powodowi umowy o pracę dokonane przez pozwanego pracodawcę 23 stycznia 2004 r. jest prawnie skuteczne, chociaż powód odmówił przyjęcia pisemnego wypowiedzenia, ponieważ jego treść została mu odczytana na głos w

obecności świadków. Zgodnie z art. 30 § 3 k.p. oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zostało sporządzone na piśmie i zawierało pouczenie o

prawie i terminie wniesienia odwołania do sądu pracy. Wypowiedzenie pracownikowi

umowy o pracę jest dokonane skutecznie w momencie, w którym doszło do niego w

sposób pozwalający mu zapoznać się z treścią oświadczenia pracodawcy (art. 61

k.c. w związku z art. 300 k.p.). Od tej chwili biegnie termin na wniesienie odwołania

do sądu pracy określony w art. 264 k.p.

Powód nie odwołał się od wypowiedzenia w terminie wskazanym w art. 264 §

1 k.p. Pozew w rozpoznawanej sprawie wniósł dopiero 13 lutego 2004 r., po dwóch

tygodniach od upływu siedmiodniowego terminu do wniesienia odwołania, przy czym

podawane przez powoda okoliczności nie uzasadniały, w ocenie Sądu Rejonowego,

przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Choroba może stanowić okoliczność

wyłączającą winę pracownika w uchybieniu terminu z art. 264 § 1 k.p. (por. wyrok SN

z 25 sierpnia 1998 r., I PKN 270/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 576). Za okoliczność usprawiedliwiającą opóźnienie Sąd uznał chorobę powoda w okresie od 23

stycznia 2004 r. do 30 stycznia 2004 r., albowiem ze zwolnienia lekarskiego wynikało, że w tym czasie powód powinien leżeć. Jednakże, zdaniem Sądu, brak było

podstaw do przywrócenia powodowi terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia z uwagi na przekroczenie terminu określonego w art. 265 § 2 k.p. Przepis art.

265 § 1 k.p. stanowi, że jeżeli pracownik nie dokonał bez swojej winy w terminie

czynności, o której mowa w art. 264 k.p., sąd na jego wniosek postanowi o przywróceniu uchybionego terminu. Zgodnie z art. 265 § 2 k.p., wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu pracy w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu. Powód wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania

zawarł w pozwie z 13 lutego 2004 r., podając jednocześnie - podczas przesłuchania że po dziewięciu dniach zwolnienia lekarskiego udał się do biura prawnego po po-

radę w sprawie wypowiedzenia i pomoc w sformułowaniu pozwu. Na zwolnieniu

lekarskim przebywał od 23 stycznia 2004 r., czyli po poradę prawną udał się już 2

lutego 2004 r. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wynika z tego, że termin do złożenia

wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania upłynął powodowi - zgodnie z treścią art. 265 § 2 k.p. - najpóźniej 9 lutego 2004 r., tymczasem wniosek taki

powód złożył dopiero 13 lutego 2004 r. (w pozwie). Jednocześnie powód, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, nie złożył żadnych wniosków dowodowych na okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - pomimo wezwania Sądu Rejonowego w tym przedmiocie - jedynymi dowodami na tę okoliczność były zwolnienia lekarskie powoda, a ze zwolnienia wystawionego 30 stycznia 2004 r. wynika, że powód mógł chodzić i zgodnie z tym zaleceniem

powód chodził, udając się np. 2 lutego 2004 r. po poradę prawną. Przy ocenie zachowania powoda Sąd pierwszej instancji miał również na uwadze to, że powód z

racji wieloletniego przewodniczenia zakładowej organizacji związkowej znał z urzędu

i terminy odwołań do sądu pracy, i sposoby formułowania roszczeń pracowniczych wiedział, że pracownicy nie są obowiązani do zachowania szczególnej formy przy

wnoszeniu odwołań do sądu pracy, że można przesłać je pocztą (członkowie zarządów zakładowych organizacji związkowych przechodzą bowiem odpowiednie szkolenia). Udanie się po poradę prawną 2 lutego 2004 r. wskazywało na aktywność powoda i realną możliwość podejmowania czynności zmierzających do obrony swoich

praw. Niebagatelne znaczenie dla oceny zachowania powoda miało również jego

doświadczenie życiowe i zawodowe, pozwalające sprawniej i szybciej podjąć obronę

swoich praw niż w przypadku pracownika młodego i niedoświadczonego. Zdaniem

Sądu Rejonowego, zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w sytuacji powoda - osoby z wieloletnim stażem pracy, wieloletnim doświadczeniem przewodniczącego komisji zakładowej NSZZ „Solidarność”, co prawda przebywającej na zwolnieniu lekarskim z powodu nadciśnienia tętniczego, ale z możliwością chodzenia - istniała faktyczna możliwość napisania odwołania od wypowiedzenia, nawet własnoręcznie, i wysłania go do sądu pocztą w terminie; tego właśnie należało oczekiwać

od osoby należycie dbającej o swoje interesy, znajdującej się w sytuacji powoda. W

trakcie długotrwałego, nieprzerwanie od 23 stycznia do 18 października 2004 r.,

zwolnienia lekarskiego z powodu nadciśnienia tętniczego powód uczestniczył w rozprawach sądowych i stawił się nawet na ogłoszenie wyroku, co oznacza, że mógł

podejmować czynności mimo niezdolności do pracy.

Z powyższych przyczyn powództwo o przywrócenie do pracy - jako wniesione

po terminie - zostało oddalone na podstawie art. 264 k.p. w związku z art. 265 k.p.

Niezachowanie przez pracownika terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia z jednoczesnym niezachowaniem terminu do złożenia wniosku o przywrócenie

tego terminu wyłącza obowiązek sądu rozważania legalności i zasadności przyczyny

wypowiedzenia (por. wyrok SN z 23 listopada 2001 r., I PKN 693/00, OSNP 2003 nr

22, poz. 539).

Sąd Rejonowy uznał, że powództwo o przywrócenie do pracy nie zasługuje na

uwzględnienie, chociaż wypowiedzenie naruszyło zakaz rozwiązania stosunku pracy

z pracownikiem w wieku przedemerytalnym (art. 39 k.p.), ponieważ pozwany pracodawca dwukrotnie w okresie wypowiedzenia zwracał się pisemnie do powoda o wyrażenie przez niego zgody na cofnięcie dokonanego wypowiedzenia, jednak powód

zgody tej nie wyraził. W związku z tym stosunek pracy uległ rozwiązaniu zgodnie z

wolą powoda, albowiem powód dobrowolnie do tego rozwiązania dopuścił, nie wyrażając zgody na cofnięcie wypowiedzenia.

W ocenie Sądu, z okoliczności sprawy wynika, że przyczyna wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę była przyczyną rzeczywistą - stanowisko pracy powoda

zostało zlikwidowane, a jego zadania i obowiązki rozdzielone pomiędzy pozostałych

inspektorów, a ponadto powód obowiązków swych nie wykonywał faktycznie już od

końca kwietnia 2003 r. - po cofnięciu mu stosownego upoważnienia - pomimo otrzymywania niezmienionego wynagrodzenia. Powód nie odwołał się do sądu pracy od

pisma pracodawcy z 17 kwietnia 2003 r., będącego w istocie wypowiedzeniem zmieniającym warunki pracy powoda, i aż do momentu wytoczenia niniejszej sprawy nie

kwestionował na drodze sądowej tej zmiany. Sąd uznał, że dla osoby pełniącej przez

wiele lat funkcję przewodniczącego komisji zakładowej NSZZ „Solidarność” prawo

odwołania się do sądu od decyzji pracodawcy zmieniającej istotne warunki zatrudnienia jest oczywiste, ponieważ powód musiał w ramach pełnionej funkcji podejmować obronę różnych praw pracowników, korzystał z porad prawnych w Zarządzie

Regionu NSZZ „Solidarność”, szkoleń, zaś brak odpowiedniej formuły pouczenia o

terminie odwołania nie stanowi, w ocenie Sądu, okoliczności uzasadniających przywrócenie powodowi terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji po upływie roku.

Sąd Rejonowy oddalił powództwo w zakresie uznania za bezskuteczne wypowiedzenia warunków pracy z 28 kwietnia 2003 r. na podstawie art. 264 k.p., uznając ponadto, że wobec oddalenia powództwa o przywrócenie do pracy po definitywnym wypo-

wiedzeniu brak jest po stronie powoda interesu prawnego w ewentualnym ustaleniu

warunków pracy w ramach umowy, która już uległa rozwiązaniu (art. 189 k.p.c.).

Od wyroku Sądu Rejonowego apelację wniósł powód, zaskarżając wyrok w

całości i zarzucając: 1) naruszenie art. 265 k.p. w związku z art. 264 k.p., poprzez

przyjęcie winy powoda w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w sytuacji przebywania powoda na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim z powodu choroby nadciśnieniowej, gdy ponadto do zaostrzenia

choroby doszło wskutek działań pracodawcy naruszających ochronę przedemerytalną pracownika i odsunięcia powoda od wykonywania pracy w ostatnim roku przed

emeryturą, co nie pozostawało bez znaczenia dla jego zdrowia, a odczytanie powodowi wypowiedzenia umowy o pracę na 14 dni przed osiągnięciem wieku emerytalnego było kulminacją długotrwałego napięcia; 2) naruszenie art. 39 k.p. w związku z

art. 233 k.p.c., w wyniku uznania przez Sąd, że powoda nie obejmuje ochrona, skoro

nie wyraził zgody na cofnięcie wypowiedzenia umowy o pracę - w wyniku takiego

wnioskowania doszło nie tylko do naruszenia ustawowego zakazu wypowiadania

umów o pracę, gwarantującego ochronę trwałości stosunku pracy, ale także do naruszenia art. 233 k.p.c., przez wnioskowanie, że działo się to zgodnie z wolą powoda wbrew wszystkim oczywistym faktom, dowodom i wyjaśnieniom powoda, dlaczego

żądał rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd; 3) naruszenie art. 8 k.p., poprzez odmowę

uznania naruszenia zasad współżycia społecznego i nadużycia praw podmiotowych

przez pracodawcę powołującego się na przekroczenie terminu, w sytuacji przyczynienia się pracodawcy do zaostrzenia choroby nadciśnieniowej powoda, co miało

bezpośredni wpływ na niedotrzymanie terminu, gdyż pracodawca na rok przed emeryturą odsunął powoda od wykonywania pracy na stanowisku starszego inspektora, a

następnie wypowiedział mu umowę o pracę na 14 dni przed uzyskaniem prawa do

emerytury, czym naruszył dwukrotnie ochronę przedemerytalną i wywołał długotrwałe

napięcia i zaostrzenie choroby nadciśnieniowej powoda; 4) naruszenie art. 45 w

związku z art. 47 k.p. w wyniku uznania przez Sąd, że taka postawa powoda nie zasługuje na ochronę przewidzianą prawem, w sytuacji gdy powód skorzystał z przysługującego mu prawa rozpatrzenia sprawy przez Sąd; 5) naruszenie art. 189 k.p.c.,

przez uznanie, że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu warunków pracy, na

jakich powinien być przywrócony do pracy; 6) naruszenie art. 231 i 233 k.p.c., przez

wybiórcze i negatywne wnioskowanie z faktów i dowodów.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z 28

czerwca 2005 r. [...] oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd

Okręgowy przypomniał, że wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę z naruszeniem art. 39 k.p. nie powoduje nieważnością tej czynności prawnej, a jedynie

stanowi podstawę do podważenia jej w drodze odwołania od wypowiedzenia. Nie

oznacza to, że powodowi nie przysługiwała ochrona. Pracownik, któremu została

wypowiedziana umowa o pracę z naruszeniem art. 39 k.p., może złożyć odwołanie

do sądu. Musi to jednak uczynić w terminie określonym w art. 264 § 1 k.p.

Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę zostało złożone powodowi 23

stycznia 2004 r. Okolicznością bezsporną było, że powód nie odwołał się od wypowiedzenia w terminie wskazanym w art. 264 § 1 k.p., wniósł bowiem pozew wraz z

wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania dopiero 13 lutego 2004 r.

Należało w tej sytuacji zbadać, czy istniały przesłanki przewidziane w art. 265 § 1

k.p., a mianowicie czy uchybienie przez powoda terminu przewidzianego w art. 264 §

1 k.p. nastąpiło bez jego winy oraz czy wniosek o przywrócenie terminu złożony został w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uniemożliwiającej powodowi

złożenie odwołania. Według Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy w powyższym zakresie prawidłowo i zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. ocenił zebrane w sprawie dowody.

Choroba nadciśnieniowa i zwolnienie lekarskie, z którego powód korzystał w okresie

od 23 stycznia do 30 stycznia 2004 r., zalecające leżenie czyli pozostawanie w

domu, stanowiła niezależną od niego okoliczność, która usprawiedliwiałaby przywrócenie terminu. Jednakże sam powód twierdził, że po pierwszych dziewięciu dniach

zwolnienia udał się do Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w celu uzyskania porady prawnej. Lekarz wystawiający kolejne zwolnienie lekarskie nie zalecił już przebywania pacjenta w domu. Wobec tego Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu

Rejonowego, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu - stosownie do

art. 265 § 2 k.p. - upłynął najpóźniej 9 lutego 2004 r.

Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu powoda, że fakt pozostawania przez

niego na wielomiesięcznym zwolnieniu lekarskim powinien stanowić przesłankę uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu. Choroba może stanowić wystarczającą

przyczynę przywrócenia terminu, jednakże jedynie taka, która - ze względu na jej

przebieg - uniemożliwia całkowicie, bądź w znacznym stopniu, podjęcie koniecznych

działań. Z przeprowadzonych dowodów wynika, że pomimo choroby powód miał

możliwość podjęcia po 30 stycznia 2004 r. czynności zmierzających do ochrony

swych praw i w rzeczywistości je podejmował. Na zwolnieniu lekarskim przebywał

także przez czas trwania procesu, a nie stanowiło to dla niego przeszkody do aktywnego w nim udziału. Potwierdza to prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji, że tylko w początkowym okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego stan zdrowia powoda, uzasadniający konieczność leżenia, stanowił rzeczywistą przeszkodę

do podejmowania działań mających na celu wzruszenie wadliwej decyzji pracodawcy. Sąd Okręgowy podzielił również argumenty Sądu Rejonowego, że dla oceny zasadności przywrócenia terminu znaczenie mają takie okoliczności jak doświadczenie

życiowe i zawodowe powoda, który legitymując się znacznym stażem pracy, będąc

członkiem związku zawodowego, a nawet przewodniczącym zarządu zakładowej

organizacji związkowej, musiał mieć świadomość skutków zaniechania podjęcia koniecznych czynności.

Ostatecznie Sąd Okręgowy ocenił, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do przywrócenia powodowi terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia

umowy o pracę, z uwagi na złożenie przedmiotowego wniosku z przekroczeniem

terminu przewidzianego w art. 265 § 2 k.p.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik powoda.

Skargę kasacyjną oparto na zarzutach naruszenia: 1) art. 265 § 1 i 2 k.p oraz art.

264 § 1 k.p., przez uznanie, że powód uchybił wskazanemu w art. 265 § 2 k.p. siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia

odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, w sytuacji, w której konieczne było

uznanie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został złożony

z zachowaniem terminu, zaś uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę wynikło z przyczyn niezawinionych przez pracownika; 2)

art. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz.

234 ze zm.), pozostającego w związku z przepisami art. 113 k.p., przez przyjęcie

dyskryminującej dla członka związku zawodowego wykładni przepisów prawa pracy,

polegającej na stwierdzeniu, że wobec członka związków zawodowych należy stosować wyższą miarę staranności przy ocenie podejmowanych przez niego działań w

realizacji przynależnych mu praw ze stosunku pracy, a zatem zróżnicowanie sytuacji

pracownika tylko w oparciu o kryterium przynależności do związku zawodowego; 3)

art. 39 k.p. w związku z art. 45 i 47 k.p. oraz art. 189 k.p.c., przez uznanie, że w

sprawie brak jest podstaw do badania, czy wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło

z naruszeniem przepisów prawa pracy, 4) art. 378 § 1 k.p.c., przez nierozpoznanie

zarzutu apelacji dotyczącego uchybień w postępowaniu dowodowym, a w konsekwencji przyjęcie, że powód nie udowodnił kwestii istotnych dla uwzględnienia jego

żądań; 5) art. 468 § 1 i 2 k.p.c., pozostającego w związku z art. 232 k.p.c., przez

niedopuszczenie z urzędu przez sąd orzekający dowodów w sytuacji, w której dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z urzędu było niezbędne dla wyjaśnienia

wszelkich istotnych okoliczności w sprawie, a w konsekwencji niedokonanie ustaleń

odnośnie stanu zdrowia powoda jako przesłanki przywrócenia terminu do złożenia

odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ w

sprawie występują istotne zagadnienia prawne dotyczące „nierównego traktowania

przedstawicieli związku zawodowego oraz zakresu prowadzonej z urzędu inicjatywy

dowodowej sądu pracy”.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Na wypadek uznania podstawy naruszenia prawa materialnego za oczywiście uzasadnioną oraz uznania za nieuzasadnione podstaw kasacyjnych dotyczących naruszenia prawa procesowego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie powodowi terminu do

złożenia odwołania oraz o uwzględnienie żądania powoda przywrócenia go do pracy

na poprzednich warunkach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

1. 1. W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. skarżący wiąże z nierozpoznaniem zarzutu apelacji dotyczącego uchybień w postępowaniu dowodowym przed

Sądem pierwszej instancji, co doprowadziło do stwierdzenia, że powód nie udowodnił

tego, iż stan jego zdrowia w okresie pomiędzy wypowiedzeniem umowy o pracę a

złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania usprawiedliwiał

opóźnienie. Przepis ten przewiduje, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w

granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność

postępowania. Zarzut jego naruszenia jest nieuzasadniony. W apelacji powód zarzucił jedynie - poza naruszeniem przepisów prawa materialnego - naruszenie art. 231

k.p.c., dotyczącego dokonywania ustaleń w drodze domniemań faktycznych, oraz art.

233 k.p.c., dotyczącego oceny dowodów przez sąd. Nie znalazły się natomiast w

apelacji zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, polegającego na niedopuszczeniu dowodów zgłoszonych przez powoda lub nieprzeprowadzeniu dowodów

dopuszczonych przez Sąd Rejonowy albo nieprzeprowadzeniu przez ten Sąd dowodów z urzędu. Faktem jest, że powód w trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji zgłosił w piśmie procesowym wniosek o „włączenie do dowodów dokumentacji medycznej z okresu wypowiedzenia umowy o pracę w celu ustalenia stanu

zdrowa powoda, po zwróceniu się do NZKS Szpital G.i Poradnia Podstawowej Opieki

Zdrowotnej G., Al. Z.o jej nadesłanie” [...]. Sąd Rejonowy nie wypowiedział się w

kwestii powyższego wniosku dowodowego, jednakże powód uchybienia tego nie

podnosił ani w apelacji, ani w toku postępowania przed Sądem drugiej instancji. W

apelacji powód - reprezentowany już wówczas przez profesjonalnego pełnomocnika nie podniósł wyraźnie kwestii niepodjęcia przez Sąd Rejonowy decyzji procesowej co

do powyższego wniosku dowodowego, a zatem ogólne powołanie się apelującego na

zarzut naruszenia przepisów postępowania nie nakładało na Sąd drugiej instancji

obowiązku szczegółowego odniesienia się do wszelkich uchybień procesowych Sądu

Rejonowego, także tych niewymienionych w apelacji. Skonstruowany przez pełnomocnika powoda w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. jest zatem nietrafny.

1. 2. W ramach procesowej podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 468 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 232 k.p.c., a to w wyniku niedopuszczenia z urzędu przez Sąd drugiej instancji dowodów, chociaż dopuszczenie i

przeprowadzenie dowodów z urzędu było niezbędne dla wyjaśnienia wszelkich istotnych okoliczności sprawy. W opinii pełnomocnika powoda potrzeba dokonania „ponownej” wykładni art. 468 § 1 i 2 k.p.c., pozostająca w związku z treścią art. 232

zdanie drugie k.p.c., wynika ze zmiany przepisów postępowania cywilnego dokonanych ustawą z dnia z 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz. 1804). Wskazany akt prawny

dokonał poważnych zmian przepisów regulujących postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy, prowadząc do wzmożenia kontradyktoryjności procesu cywilnego, w tym także postępowania odrębnego w sprawach z zakresu prawa pracy. Zdaniem skarżącego, zmiana stanu prawnego czyni koniecznym rozstrzygnięcie przez

Sąd Najwyższy wątpliwości w przedmiocie zakresu inicjatywy dowodowej sądu, podejmowanej z urzędu. W ocenie Sądu Najwyższego powyższy zarzut naruszenia

przepisów postępowania jest także nieuzasadniony. Nie ulega bowiem wątpliwości,

że w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy obowiązują zasady kontradyktoryjnego procesu cywilnego, a sąd pracy nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, poza sytuacjami szczególnymi, wyraźnie

uregulowanymi w przepisach prawa procesowego, które jednak nie miały miejsca w

rozpoznawanej sprawie.

Zgodnie z treścią art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody

dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, sąd może jednak dopuścić dowód nie wskazany przez stronę. Z kolei z art. 468 § 1 k.p.c. wynika, między

innymi, że sąd pracy podejmuje czynności wyjaśniające, jeżeli przemawiają za tym

wyniki wstępnego badania sprawy. Zgodnie z art. 468 § 2 k.p.c., czynności wyjaśniające mają na celu: 1) usunięcie braków formalnych pism procesowych, w tym w

szczególności dokładniejsze określenie zgłoszonych żądań, 2) w sprawach z zakresu

prawa pracy - wyjaśnienie stanowisk stron oraz skłonienie ich do pojednania i zawarcia ugody, 3) ustalenie, jakie z istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności są

sporne między stronami oraz czy i jakie dowody należy przeprowadzić w celu ich

wyjaśnienia, 4) wyjaśnienie innych okoliczności, mających znaczenie dla prawidłowego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy. Z przytoczonych przepisów art. 468 k.p.c.

nie wynika obowiązek sądu pracy działania z urzędu w zakresie postępowania dowodowego. Wstępne badanie sprawy przewidziane w art. 467 § 1 k.p.c. oraz podjęcie czynności wyjaśniających, o których stanowi art. 468 § 1 k.p.c., należy do sądu

pierwszej instancji, wskutek czego zarzut naruszenia tych przepisów nie może być

skierowany w skardze kasacyjnej w stosunku do wyroku sądu drugiej instancji (por.

wyrok SN z 7 września 1999 r., I PKN 243/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 8).

Przed zmianami wynikającym z ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy

- Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 172, poz.

1804) sąd pracy miał obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu

w jednej tylko kategorii spraw z zakresu prawa pracy, a mianowicie w sprawach o

ustalenie istnienia stosunku pracy (do której to kategorii rozpoznawana sprawa nie

należy). Zgodnie z obowiązującym do 5 lutego 2005 r. art. 477 1 § 11 k.p.c., sąd pracy

wydając wyrok w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pracy nie mógł oddalić powództwa tylko na tej podstawie, że powód nie udowodnił wszystkich faktów niezbędnych do takiego ustalenia; w takim wypadku sąd pracy miał obowiązek prowadzić

postępowanie dowodowe z urzędu. We wszystkich pozostałych sporach z zakresu

prawa pracy obowiązywały - i obowiązują tym bardziej po zmianach wynikających z

powołanej wyżej ustawy nowelizującej Kodeks postępowania cywilnego - ogólne reguły prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego, co oznacza prowadzenie

postępowania dowodowego przede wszystkim na wniosek stron i z ich inicjatywy dowodowej, wyjątkowo z urzędu. Również postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy jest postępowaniem kontradyktoryjnym, a pewne ułatwienia dowodowe (wynikające np. z art. 473 k.p.c.) ani nie nakładają na sąd pracy obowiązku

prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, ani też nie przyznają mu szerszych uprawnień w tym zakresie niż w zwykłym postępowaniu cywilnym (postanowienie SN z 13 maja 2005 r., II PK 8/05, niepublikowane).

Dopuszczenie z urzędu dowodu niewskazanego przez stronę jest co do zasady prawem, a nie obowiązkiem sądu, co oznacza, że tylko w wyjątkowych wypadkach może zostać uznane za obowiązek, którego naruszenie jest zarzucalne procesowo (por. wyrok SN z 14 grudnia 2000 r., I CKN 661/00, LEX nr 52781, postanowienie SN z 7 grudnia 2000 r., II CKN 1322/00, LEX nr 51967). Dotyczy to w równym

stopniu „zwykłego” postępowania w sprawach cywilnych, jak i postępowania odrębnego w sprawach z zakresu prawa pracy, w których naruszenie przez sąd pracy art.

232 zdanie drugie k.p.c. może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo, jeżeli z materiałów

sprawy wynika, że dopuszczenie z urzędu dowodów było szczególnie uzasadnione

lub oczywiste (por. wyrok SN z 24 czerwca 1998 r., I PKN 194/98, OSNAPiUS 1999

nr 13, poz. 425). Sąd nie jest pozbawiony inicjatywy dowodowej, która jednak oparta

została na jego uznaniu, a nie na obowiązku ustawowym (por. wyrok SN z 24

czerwca 2005 r., V CK 806/04, LEX nr 152459). Obowiązek wskazania dowodów

obciąża przede wszystkim strony (art. 232 zdanie pierwsze k.p.c., także art. 6 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). Rzeczą sądu nie jest zarządzanie dochodzeń w celu uzupełnienia wyjaśnień lub twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających

na ich udowodnienie, sąd nie jest też obowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy (art. 232 zdanie drugie k.p.c.). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 3 k.p.c.), a udowodnienie faktów mających dla rozstrzygnięcia

sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) obciąża stronę, która z faktów tych wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne (art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Sąd nie

ma zwłaszcza obowiązku wyręczania w inicjatywie dowodowej strony zastępowanej

przez adwokata lub radcę prawnego. W rozpoznawanej sprawie powoda reprezen-

tował zarówno w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i w postępowaniu apelacyjnym, profesjonalny pełnomocnik będący adwokatem. Tym bardziej

nie należało w tej sytuacji oczekiwać od Sądu Okręgowego jakichkolwiek działań podejmowanych z urzędu w zakresie dokonywania ustaleń faktycznych - poszukiwania

środków dowodowych i dopuszczania dowodów.

1. 3. Skoro nieuzasadnione okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania, nie można podzielić poglądu skarżącego, że na skutek uchybień procesowych Sąd Okręgowy nie dokonał ustaleń co do stanu zdrowia powoda jako przesłanki przywrócenia mu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o

pracę. Sąd Rejonowy, co zaakceptował następnie Sąd drugiej instancji - mając na

uwadze całokształt przedstawionych okoliczności faktycznych, a mianowicie: po

pierwsze fakt, że chociaż powód przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, to

jednak od 31 stycznia 2004 r. nie miał już zalecenia leżenia w łóżku, po drugie fakt,

że 2 lutego 2004 r. udał się do biura prawnego Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność”

w celu uzyskania porady prawnej - wyprowadził wniosek, że po 30 stycznia 2004 r.

stan zdrowia powoda nie uniemożliwiał mu terminowego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę. Sądy

orzekające w niniejszej sprawie miały również na względzie okoliczność, że sporządzenie pozwu w tego rodzaju sprawach nie jest skomplikowane, nie wymaga szczególnej formy, pozew może być wysłany pocztą, a powód jako długoletni przewodniczący zarządu zakładowej organizacji związkowej znał „z urzędu” sposoby formułowania roszczeń pracowniczych.

Sąd Okręgowy dokonał powyższych ustaleń faktycznych i ocen prawnych na

podstawie art. 231 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sąd może uznać za ustalone

fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli taki wniosek daje

się wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). Powód natomiast nie obalił domniemań faktycznych wynikających z przytoczonych wcześniej ustalonych przez Sądy - okoliczności. Zawarte w skardze kasacyjnej twierdzenia powoda co do „realnego zagrożenia dla zdrowia i życia pracownika, a także ewentualnych negatywnych konsekwencji dla zdrowia pracownika związanych z dochodzeniem roszczenia” oraz że „nie jest konieczne posiadanie wiedzy specjalnej, aby

stwierdzić, iż poważna choroba, zwłaszcza układu krążenia, utrudnia racjonalne i

skuteczne postępowanie”, pozostały jedynie nieudowodnionymi przez powoda tezami. W tej sytuacji nie można było podzielić zarzutu skarżącego co do niedokonania

przez Sąd ustaleń dotyczących stanu zdrowia powoda jako przesłanki przywrócenia

terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, nie można bowiem utożsamiać dokonania ustaleń faktycznych odmiennych od żądań powoda z

niedokonaniem ich w ogóle. Choroba pracownika może być okolicznością usprawiedliwiającą jego opóźnienie w dokonaniu terminowych czynności prawnych lub procesowych. Jeżeli jednak - pomimo zwolnienia lekarskiego - pracownik wychodzi z

domu, podejmuje różne działania, udaje się do biura prawnego po poradę prawną, a

w czasie trwającego zwolnienia osobiście uczestniczy w każdej rozprawie przed sądem, sąd ma podstawy do przyjęcia domniemania faktycznego, że choroba nie

uniemożliwiała pracownikowi dokonania koniecznych czynności w terminie.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione, co

oznacza, że ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w

zaskarżonym wyroku należało uważać za zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy i

miarodajne dla dokonania materialnoprawnej oceny roszczeń powoda.

2. 1. Dokonując oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego (art. 264 § 1 i art. 265 § 1 i 2 k.p.), Sąd Najwyższy był związany podstawą

faktyczną zaskarżonego skargą kasacyjną orzeczenia. Zgodnie z treścią art. 264 § 1

k.p., odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu

siedmiu dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę. Zgodnie

zaś z treścią przepisu art. 265 k.p., jeżeli pracownik nie dokonał - bez swojej winy - w

terminie czynności, o których mowa m.in. w art. 264 § 1 k.p., sąd pracy na jego wniosek postanowi przywrócenie uchybionego terminu (§ 1), przy czym wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu pracy w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a we wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności

uzasadniające przywrócenie terminu (§ 2). Zarzuty naruszenia powyższych przepisów są bezzasadne.

Zdaniem skarżącego, Sąd Okręgowy dopuścił się uchybienia przepisom art.

265 § 1 i 2 k.p., poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie pozostające w

oczywistej sprzeczności z utrwaloną linią orzeczniczą sądów powszechnych i Sądu

Najwyższego. Skarżący podniósł, że w orzecznictwie wielokrotnie (m.in. w wyroku

SN z 25 sierpnia 1998 r., I PKN 270/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 576), zwracano

uwagę, że choroba pracownika jest jedną z przyczyn uzasadniających przywrócenie

terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę. Odnosząc się

do tak sformułowanego zarzutu stwierdzić należy, że w przywołanym przez skarżącego orzeczeniu Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że choroba może stanowić okoliczność wyłączającą winę pracownika w uchybieniu terminu. Ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy choroba stanowiła przyczynę usprawiedliwiająca opóźnienie, dokonywana jest w oparciu o wszechstronne rozważenie wszelkich istotnych

faktów. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie sposób doszukać się tezy sugerującej oparcie rozstrzygnięcia na poglądzie, niesłusznie przypisywanym Sądowi

Okręgowemu w skardze, jakoby choroba pracownika nie stanowiła niezawinionej

przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o

pracę. Sąd stwierdził jedynie, że chociaż pracownik przebywał na zwolnieniu lekarskim przez znaczny okres czasu, okoliczność ta nie przesądza jeszcze o braku możliwości podjęcia działań prawnych. Zarówno choroba pracownika niewyłączająca

możliwości świadczenia pracy stanowić może przyczynę uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę (por. wyrok

SN z 7 sierpnia 2002 r., I PKN 480/01, OSNP 2004 nr 8, poz. 138), jak i choroba pracownika uzasadniająca zwolnienie go od świadczenia pracy nie musi uzasadniać w

wystarczającym stopniu braku zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia

odwołania, zwłaszcza gdy pracownik nie dostał lekarskiego zalecenia przebywania w

domu, w tym leżenia (może chodzić) i faktycznie podejmuje różne działania.

W ustalonym w rozpoznawanej sprawie stanie faktycznym poza sporem pozostawało, że powód przekroczył siedmiodniowy termin przewidziany w art. 264 § 1 k.p.

na wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę. Rozstrzygnięcie sprowadzało się zatem do ustalenia i oceny, czy przekroczenie terminu do wniesienia

powództwa nastąpiło bez winy powoda, czyli z przyczyn od niego niezależnych

(przez niego niezawinionych) oraz czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia

odwołania został złożony w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uniemożliwiającej powodowi wniesienie odwołania.

Jako okoliczność usprawiedliwiającą przekroczenie terminu powód wskazał

leczenie się na nadciśnienie tętnicze, która to dolegliwość stała się podstawą wydania długotrwałego zwolnienia lekarskiego - nieprzerwanie od 23 stycznia do 18 października 2004 r. Choroba może być okolicznością wyłączającą winę pracownika w

uchybieniu terminu z art. 264 § 1 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 sierpnia

1998 r., I PKN 270/98, OSNAPiUS 1999 nr 18, poz. 576). Jednakże nie każda choroba. Nie zawsze także przez cały okres jej trwania niezdolność do pracy z powodu

choroby usprawiedliwia uchybienie terminu do wniesienia pozwu - należy w tym zakresie dokonać indywidualnej oceny w odniesieniu do ustalonych okoliczności konkretnej sprawy. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy (a wcześniej Sąd Rejonowy) dokonał prawidłowej oceny, według której stan zdrowia powoda tylko w początkowym okresie korzystania ze zwolnienia lekarskiego - z zaleceniem lekarza leżenia

w łóżku - stanowił rzeczywistą, niezależną od powoda przeszkodą w podejmowaniu

działań mających na celu wzruszenie decyzji pracodawcy. Na zwolnieniach lekarskich powoda wystawionych po 30 stycznia 2004 r. nie było już zalecenia leżenia w

łóżku, ponadto powód - co sam przyznał - wychodził w tym czasie z domu, przede

wszystkim 2 lutego 2004 r. udał się po poradę prawną do Zarządu Regionu NSZZ

„Solidarność”. Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, stwierdził, że okoliczności wyłączające winę powoda w uchybieniu terminu z art. 264 § 1

k.p. istniały jedynie do 2 lutego 2004 r., zaś termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - stosownie do art. 265 § 2 k.p. - upłynął najpóźniej w dniu 9 lutego 2004 r. W tej sytuacji prawidłowa była ocena, że składając

wniosek o przywrócenie terminu w dniu 13 lutego 2004 r. powód uchybił powyższemu terminowi.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że brak winy pracownika w

przekroczeniu terminu z art. 264 k.p. należy analizować w płaszczyźnie jego subiektywnej oceny stanu rzeczy, zwłaszcza z uwzględnieniem stopnia jego wykształcenia i

posiadanej wiedzy oraz doświadczenia życiowego, a także z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o

swoje interesy (por. wyroki SN z 13 maja 1994 r., I PRN 21/94, OSNAPiUS 1994 nr

5, poz. 85, z 6 sierpnia 1998 r. I PKN 258/98, OSNAPiUS 1999 nr 17, poz. 547, z 17

listopada 1998 r., I PKN 440/98 OSNAPiUS 2000 nr 1, poz. 11). Sąd Okręgowy na

podstawie okoliczności niniejszej sprawy prawidłowo ocenił, że staż pracy powoda,

jego doświadczenie życiowe, umiejętność dbania o własne interesy, a przede

wszystkim wieloletnie przewodniczenie zarządowi zakładowej organizacji związkowej

(a nie, jak wskazuje skarżący w skardze kasacyjnej, bycie jedynie „członkiem organizacji związkowej”) pozwalały mu na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 265 § 1

k.p., w terminie.

2. 2. Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem

art. 3 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 1991 r. Nr

55, poz. 234) w związku z art. 113 k.p. Pełnomocnik powoda sugerował, że narusze-

nie tych przepisów polegało na przyjęciu przez Sąd Okręgowy dyskryminującej dla

członka związku zawodowego wykładni przepisów prawa pracy, polegającej na

stwierdzeniu, że wobec członka związków zawodowych należy stosować wyższą

miarę staranności przy ocenie podejmowanych przez niego działań w realizacji przynależnych mu praw ze stosunku pracy, w następstwie czego doszło do zróżnicowania sytuacji powoda jako pracownika tylko w oparciu o kryterium przynależności do

związku zawodowego. Nakaz (obowiązek) równego traktowania pracowników w stosunkach pracy i zakaz jakiejkolwiek dyskryminacji pracowników dotyczy relacji między pracownikiem i pracodawcą. Nie można przypisać sądowi rozpoznającemu

sprawę ze stosunku pracy, że dopuścił się dyskryminacji pracownika w stosunkach

pracy w związku z naruszeniem, przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jakiegoś przepisu prawa pracy (por. wyrok SN z dnia 7 sierpnia 2002 r., I PKN

480/01, OSNP 2004 nr 8, poz. 138). Inaczej mówiąc, to pracodawca dyskryminuje

pracownika, naruszając jego prawa pracownicze lub pozbawiając go uprawnień pracowniczych, a nie sąd, choćby nawet wadliwie zinterpretował i zastosował przepisy

prawa pracy.

W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji, dokonując oceny zachowania

powoda z punktu widzenia zawinionego lub niezawinionego przez niego uchybienia

terminów z art. 264 § 1 k.p. i art. 265 § 2 k.p., zastosowały kryterium dotyczące miernika należytej staranności przy ocenie podejmowanych przez niego działań i uznały,

że od powoda jako długoletniego przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji

związkowej (a więc nie szeregowego członka związku zawodowego) można było

oczekiwać wyższej staranności przy realizacji przynależnych mu praw ze stosunku

pracy niż od „zwykłego” pracownika (także szeregowego członka związku zawodowego), ze względu na jego świadomość prawną, znajomość regulacji dotyczących

praw pracowników i doświadczenie zawodowe. Zastosowanie wobec powoda miernika podwyższonej staranności (podwyższonej w stosunku do staranności przypisywanej pracownikom, którzy nie pełnili przez wiele lat funkcji przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej) nie miało charakteru dyskryminującego

powoda. Nierówne traktowanie ma miejsce wówczas, gdy osoby znajdujące się w

analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej traktuje się odmiennie, albo gdy jednakowo

traktuje się osoby znajdujące się odmiennej sytuacji faktycznej i prawnej. Powód

zajmował przez wiele lat szczególną pozycję w związku zawodowym - przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej. Nie był więc jedynie członkiem

związku zawodowego, jak to próbuje się przedstawiać w skardze kasacyjnej. Sądy

obu instancji miały w związku z tym podstawy do przyjęcia (art. 231 k.p.c.), że jego

doświadczenie życiowe, a także co najmniej podstawowa znajomość przepisów

prawa pracy regulujących zasady odwoływania się do sądu pracy od wypowiedzenia

umowy o pracę, powinny być brane pod uwagę przy ocenie zawinienia lub niezawinienia powoda w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia

umowy o pracę. Ten sposób rozumowania nie może być postrzegany jako zastosowanie wobec powoda dyskryminacyjnego kryterium oceny jego zachowań jako pracownika.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Sądy orzekające w niniejszej sprawie nie przyjęły dopuszczalności różnicowania

oceny działań pracowników w zależności od ich przynależności związkowej, w tym

znaczeniu, że pracownikom należącym do związków zawodowych przypisały konieczność zachowania wyższego standardu staranności. Sądy oceniły zachowanie

powoda z uwzględnieniem różnych okoliczności, między innymi jego doświadczenia

życiowego i zawodowego, a także faktu pełnienia przez niego przez wiele lat funkcji

przewodniczącego zarządu zakładowej organizacji związkowej. Nie miało to nic

wspólnego z czynieniem jakiegokolwiek zróżnicowania pracowników w możności

realizacji przez nich swoich praw w oparciu o przynależność związkową, co mogłoby

stanowić przejaw nierównego traktowania.

2. 3. Nie jest uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art.

39 k.p. w związku z art. 45 k.p. i art. 47 k.p. oraz art. 189 k.p.c. w wyniku odmowy

zbadania zasadności wypowiedzenia umowy o pracę. Zdaniem skarżącego, zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego pozostaje w rażącej sprzeczności z wykładnią Sądu

Najwyższego zaprezentowaną między innymi w orzeczeniu z 18 grudnia 2003 r., I

PK 117/03 (Monitor Prawniczy 2004 nr 3, poz. 107). Zdaniem pełnomocnika powoda,

pogląd Sądu Okręgowego, że w razie uchybienia terminu do wniesienia odwołania

od wypowiedzenia umowy o pracę brak jest podstaw do badania, czy wypowiedzenie

nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa pracy, w rażący sposób odbiega od wykładni tego zagadnienia dokonanej przez Sąd Najwyższy, który w uzasadnieniu powołanego wyroku stwierdził, iż błędny jest pogląd głoszący, że przekroczenie przez pracownika terminu prawa materialnego określonego w art. 264 § 1 k.p. uniemożliwia

ocenę zasadności wypowiedzenia umowy o pracę i powoduje oddalenie powództwa.

Przedstawiona argumentacja skarżącego jest pozbawiona racji. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2003 r., I PK 117/03 (Wokanda 2004 nr

9, poz. 30) próżno szukać przytoczonej przez skarżącego tezy. Sprawa I PK 117/03,

zakończona wyrokiem z 18 grudnia 2003 r., w ogóle nie dotyczyła zagadnienia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy pracę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęty jest całkowicie odmienny pogląd, a mianowicie,

że niezachowanie przez pracownika terminu do zaskarżenia wypowiedzenia umowy

o pracę wyłącza potrzebę rozważania zasadności i legalności przyczyn tego wypowiedzenia (por. wyrok SN z 23 czerwca 2005 r., II PK 287/04, Prawo Pracy 2006 nr

1, s. 33, wyrok SN z 23 listopada 2001 r., I PKN 693/00, OSNP 2003 nr 22, poz.

539). Ponadto, Sąd Okręgowy wyraźnie stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było niezgodne z prawem jako

naruszające ochronę pracowników w wieku przedemerytalnym wynikającą z art. 39

k.p. Oddalenie powództwa nastąpiło nie w następstwie uznania, że wypowiedzenie

było zgodne z prawem, lecz w następstwie przypisania powodowi zawinionego przekroczenia terminów prawa materialnego wynikających z art. 264 § 1 k.p. i art. 265 § 2

k.p.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39814 k.p.c.