II PK 274/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 274/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa G. K.

przeciwko Zespołowi Szkół z Oddziałami Integracyjnymi w G.

o przywrócenie do pracy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 24 lutego 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 31 maja 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 25

marca 2011 r., oddalił powództwo G. K. przeciwko Zespołowi Szkół z Oddziałami

Integracyjnymi o przywrócenie do pracy.

Sąd Rejonowy uznał, że strona pozwana w sposób uzasadniony i zgodny z

prawem wypowiedziała powódce (zatrudnionej jako nauczyciel mianowany)

stosunek pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.

Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). Sąd

Rejonowy ustalił, że Rada Powiatu G. w dniu 24 czerwca 2009 r. podjęła uchwałę,

że z dniem 31 sierpnia 2011 r. zakończeniu ulega cykl kształcenia uczniów w

zawodzie technik technologii odzieży. Nauczycielami tego zawodu u strony

pozwanej były powódka oraz M. W., które mają jedynie wykształcenie średnie

pedagogiczne, specjalność konfekcjonowanie tkanin, i mogą prowadzić tylko

zajęcia praktyczne w technikum kształcącym w zawodzie technik technologii

odzieży. M. W. w listopadzie 2007 r. uległa wypadkowi przy pracy, przeszła

skomplikowaną operację i rehabilitację, dlatego dyrektor strony pozwanej

zdecydowała o pozostawieniu jej nadal w pracy, bo można było jej przydzielić 9

godzin zajęć praktycznych i uzupełnić je do połowy etatu przedmiotem, na

nauczanie którego – mimo, że nie ma ona kwalifikacji – wydał zgodę organ

prowadzący szkołę. W zakresie prawidłowości stosowanego wobec powódki okresu

wypowiedzenia Sąd Rejonowy przyjął, że skoro powódka otrzymała oświadczenie

pracodawcy o wypowiedzeniu 7 czerwca 2010 r., to trzymiesięczny okres

wypowiedzenia upłynął 30 września 2010 r. zgodnie z art. 49 k.p.

Apelację od powyższego wyroku złożyła powódka, wnosząc o zmianę

zaskarżonego wyroku i przywrócenie jej do pracy na dotychczasowych warunkach

pracy i płacy.

Sąd Okręgowy– Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 31 maja

2011 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na

rzecz powódki kwotę 2.610 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem

rozwiązanie stosunku pracy, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, oraz

oddalił apelację w pozostałej części.

Sąd Okręgowy stwierdził, że poza sporem pozostawało, że z powódką

(nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania) stosunek pracy został

rozwiązany za wypowiedzeniem na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela. Przepis ten daje dyrektorowi szkoły uprawnienie do rozwiązania z

nauczycielem stosunku pracy między innymi w razie zmian organizacyjnych,

powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania,

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

Zgodnie z art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela, rozwiązanie stosunku pracy w tej

sytuacji powinno nastąpić z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu. Wypowiedzenie zostało złożone powódce 7 czerwca 2010 r. Dla

zachowania trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia konieczne było złożenie

oświadczenia woli przez pracodawcę najpóźniej do końca maja 2010 r. Z brzmienia

powołanego art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela wynika, że okres wypowiedzenia

powinien być trzymiesięczny, ale rozwiązanie stosunku pracy zawsze następuje z

końcem roku szkolnego, a zatem w tym przypadku z dniem 31 sierpnia 2010 r.

Powódka otrzymała wypowiedzenie 7 czerwca 2010 r., zatem nie było możliwe

zachowanie wobec niej trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy koniecznym

warunku rozwiązania stosunku pracy z końcem roku szkolnego (31 sierpnia 2010

r.). Wadliwość wypowiedzenia (nastąpiło zbyt późno) powoduje niezgodność

wypowiedzenia z prawem w rozumieniu art. 45 § 1 k.p.

Sąd Okręgowy uznał również za niewłaściwe zastosowane przez stronę

pozwaną

kryterium

doboru

pracowników do rozwiązania

stosunku

pracy.

Pracodawca powinien stosować w tym zakresie przede wszystkim kryteria

związane ze stosunkiem pracy, a nie sytuacją osobistą pracownika. Przy takim

samym

wykształceniu,

podobnych

kwalifikacjach

i

zakresie

obowiązków

pracowników, jak to miało miejsce w przypadku powódki i M. W., należało ocenić

sposób wykonywania przez nie obowiązków pracowniczych, czego pracodawca

zaniechał, a dopiero w dalszej kolejności ewentualnie zastosować kryteria

dotyczące sytuacji osobistej i życiowej pracowników. Strona pozwana nie wykazała,

że brała od uwagę sytuację materialną i osobistą powódki.

Sąd drugiej instancji nie uwzględnił jednak żądania powódki dotyczącego

przywrócenia do pracy, uznając je za niecelowe. Sąd Okręgowy stwierdził, że już w

momencie wręczania powódce wypowiedzenia brak było wystarczającej liczby

godzin dydaktycznych dla zapewnienia powódce choćby połowy etatu. Dodatkowo

na dzień orzekania przez Sąd Okręgowy miała miejsce sytuacja, w której druga

nauczycielka przedmiotu M. W. również otrzymała wypowiedzenie stosunku pracy i

szkoła nie prowadzi już żadnych klas o kierunkach, na których mogłaby nauczać –

ze względu na swoje kwalifikacje – powódka.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powódki jej

pełnomocnik, zaskarżając wyrok ten w zakresie dotyczącym zasądzenia powódce

odszkodowania zamiast przywrócenia do pracy.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 45 § 2 k.p.

w wyniku dowolnego i bezpodstawnego uznania, że przywrócenie powódki do

pracy jest niecelowe w sytuacji, gdy przepis ten stanowi wyjątek od reguły zawartej

w art. 45 § 1 k.p.; a także w wyniku uznania niecelowości przywrócenia powódki do

pracy

i

orzeczenia

o

odszkodowaniu

za

wadliwie

dokonane

powódce

wypowiedzenie stosunku pracy, w sytuacji gdy w chwili wypowiedzenia pozwana

miała możliwość przydzielenia powódce godzin odpowiadających co najmniej

połowie podstawowego wymiaru czasu pracy (pensum), jak również z uwagi na

fakt, że gdyby powódka świadczyła pracę w roku szkolnym 2010/2011, wówczas po

jego zakończeniu z końcem sierpnia 2011 r. uzyskałaby uprawnienia do

świadczenia przedemerytalnego dla nauczycieli.

Konieczność

przyjęcia

skargi

kasacyjnej

do

rozpoznania

skarżąca

uzasadniła tym, że Sąd drugiej instancji zastosował niewłaściwą wykładnię art. 45 §

2 k.p. uznając brak celowości orzeczenia o przywróceniu powódki do pracy oraz że

skarga jest oczywiście uzasadniona.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie

co do istoty sprawy, tj. przywrócenie powódki do pracy na dotychczasowych

warunkach pracy i płacy, oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów

procesu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji z pozostawieniem

temu Sądowi orzeczenia o kosztach procesu.

W piśmie procesowym z 29 sierpnia 2011 r., rozwijającym argumentację

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca podniosła, że Sąd

drugiej instancji zastosował niewłaściwą wykładnię art. 45 § 2 k.p., uznając brak

celowości przywrócenia powódki do pracy, w sytuacji gdy w chwili składania

oświadczenia o wypowiedzeniu pozwana dysponowała miejscem pracy i godzinami

pracy, które mogłyby zostać przydzielone powódce. Skoro Sąd Okręgowy poparł

stanowisko powódki w zakresie bezprawności dokonanego wypowiedzenia umowy,

to powinien był uznać również zasadność jej przywrócenia do pracy, tym bardziej

że przywrócenie powódki do pracy spowodowałoby uzyskanie przez nią uprawnień

do

świadczenia

przedemerytalnego.

W

wyniku

oddalenia

powództwa

o

przywrócenie do pracy powódka została w wieku 54 lat, z 29-letnim stażem pracy,

w tym 22-letnim stażem pracy w szkolnictwie, pozbawiona pracy, bez uzyskania

świadczenia przedemerytalnego, w sytuacji gdy inna pracownica, nieobecna w

pracy od listopada 2007 r., pozostanie w zatrudnieniu co najmniej do 31 sierpnia

2011 r., czyli jest w sposób jawny chroniona przez pracodawcę przez okres 3,5

roku. Taki stan faktyczny sprawy powoduje powstanie u powódki poczucia

dyskryminacji, bezradności i obowiązku akceptacji stanu, który Sąd drugiej instancji

skrytykował co do zasady.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność

postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jednocześnie, zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach

zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (przed

sądem drugiej instancji). Rozpoznanie skargi kasacyjnej w granicach podstaw

oznacza związanie Sądu Najwyższego zgłoszonymi przez skarżącego zarzutami

naruszenia

konkretnie

wskazanych

przepisów

prawa

materialnego

lub

procesowego.

Jako okoliczności mające uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania pełnomocnik skarżącej powołał potrzebę wykładni art. 45 § 2 k.p. oraz

oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c.). Powołane

przez skarżącą okoliczności nie uzasadniały – w ocenie Sądu Najwyższego –

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W rozpoznawanej sprawie nie występuje – podnoszona przez skarżącą –

potrzeba wykładni art. 45 § 2 k.p. Przepis ten ma bogate orzecznictwo (w tym

przede wszystkim orzecznictwo Sądu Najwyższego) oraz był wielokrotnie

przedmiotem wypowiedzi doktryny prawa pracy. Nie wymaga po raz kolejny

wykładni Sądu Najwyższego, zresztą skarżąca nie proponuje żadnych zmian w

stosunku do utrwalonej w judykaturze interpretacji tego przepisu.

Odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się jeszcze wykładni bądź jego niejednolita wykładnia

wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr

57231). Zgodnie z przyjętymi w doktrynie i judykaturze poglądami, brak potrzeby

wykładni przepisów prawnych ma miejsce wtedy, gdy przepisy te zostały

dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie sądów, w szczególności

w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Nie istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawa (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie

prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w

kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we

wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające

zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2006 r.,

I PK 230/02, OSNAPiUS – wkładka 2003, nr 13, poz. 5).

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się na temat

kwestii uwzględnienia roszczenia alternatywnego (o odszkodowanie) w przypadku

rozpoznawania roszczenia o przywrócenie do pracy (por. m.in. wyroki z 27 lutego

2001 r., I PKN 272/00, LEX 551041, z 1 września 2001 r., I PKN 619/00,

OSNAPiUS 2003, nr 16, poz. 376). W wyroku z 1 lutego 2000 r., I PKN 496/98

(OSNAPiUS 2001 nr 12, poz. 410) Sąd Najwyższy stwierdził, że w razie

niezgodnego z prawem rozwiązania z mianowanym nauczycielem akademickim

stosunku pracy za wypowiedzeniem możliwe jest uznanie przez sąd pracy, że

przywrócenie do pracy byłoby niemożliwe lub niecelowe i zasądzenie na rzecz tego

nauczyciela odszkodowania. W swoim bogatym orzecznictwie Sąd Najwyższy

wyjaśniał również, że ocena, iż przywrócenie do pracy jest niemożliwe lub

niecelowe, powinna być dokonana według stanu rzeczy istniejącego w chwili

zamknięcia rozprawy (wyrok z 25 stycznia 2001 r., I PKN 206/00, OSNAPiUS 2002

nr 19, poz. 460, z 3 sierpnia 2011 r., I PK 30/11, LEX nr 1101326).

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej o potrzebie ponownej

wykładni art. 45 § 2 k.p. Sąd Okręgowy dokonał wykładni tego przepisu zgodnie z

interpretacją przyjętą i utrwaloną w orzecznictwie. Ocena celowości przywrócenia

powódki do pracy została odniesiona do okoliczności istniejących w chwili

zamknięcia rozprawy przed Sądem Okręgowym. Na dzień wydania orzeczenia

przez Sąd Okręgowy druga nauczycielka tego samego przedmiotu M. W. również

otrzymała wypowiedzenie stosunku pracy, a szkoła definitywnie zaprzestała

prowadzenia

klas

o

kierunkach,

na

których

powódka

mogłaby

nauczać

przedmiotów zawodowych zgodnie z jej kwalifikacjami. Nie widomo zatem, na jakie

stanowisko pracy, do prowadzenia jakich zajęć i z jakimi klasami, miałaby być

przywrócona powódka. Dodatkowo, odmienne stanowisko strony skarżącej co do

ustaleń faktycznych, stanowiących przesłankę zastosowania przez Sąd art. 45 § 2

k.p., nie dowodzi potrzeby wykładni tego przepisu.

W ocenie Sądu Najwyższego, wbrew stanowisku skarżącej, w zaskarżonym

orzeczeniu nie można dopatrzyć się oczywistego naruszenia prawa.

Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna od razu,

bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni

lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN

15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN

157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437); oczywiste naruszenie prawa przez

zaskarżony wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry

widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej, gdy jest

zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości; gdy podniesione zarzuty

naruszenia wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez dokonywania

głębszej analizy tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538);

gdy orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30

stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

W razie powołania się na przesłankę skargi kasacyjnej przewidzianą w art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c., skarżący powinien przytoczyć argumenty świadczące o tym,

że skarga jest oczywiście uzasadniona. Pojęcie „oczywistości" mieści się w sferze

obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że podniesione zarzuty

naruszenia prawa (materialnego lub procesowego) są zasadne prima facie, bez

dokonywania głębszej analizy tekstu przepisów prawa i bez doszukiwania się ich

znaczenia. Oczywistość skargi kasacyjnej nie może przy tym sprowadzać się do

poczucia krzywdy strony skarżącej i jej subiektywnego przekonania, że został

naruszony jej słuszny interes. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania skarżąca podniosła, że w wyniku odmowy przywrócenia jej do

pracy została w wieku 54 lat, z 29-letnim stażem pracy, pozbawiona zatrudnienia,

bez możliwości uzyskania świadczenia przedemerytalnego, w sytuacji gdy inna

pracownica, nieobecna w pracy od listopada 2007 r. pozostanie w zatrudnieniu co

najmniej do 31 sierpnia 2011 r., a zatem jest w sposób jawny chroniona przez

pracodawcę przez okres 3,5 roku. Zdaniem skarżącej taki stan faktyczny sprawy

powoduje u niej powstanie „poczucia dyskryminacji, bezradności i obowiązku

akceptacji stanu, który, co prawda, Sąd drugiej instancji skrytykował co do zasady”.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

skarżący powinien zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się

oczywista zasadność skargi kasacyjnej i przedstawić argumenty jurydyczne

przemawiające za takim stanowiskiem. Pojęcia „oczywista zasadność skargi” nie

należy wiązać ze „sprawiedliwością” rozstrzygnięcia. W postanowieniu z 12 grudnia

2002 r. (II UK 163/02, OSNP 2003, nr 18 – wkładka, poz. 13) Sąd Najwyższy

zwrócił uwagę, że powołanie się na „rażącą niesprawiedliwość” orzeczenia nie jest

równoznaczne

z

naruszeniem

przez

to

orzeczenie

prawa.

Pierwsze

z

wymienionych pojęć wyraża bowiem pewne odczucia subiektywne, natomiast

drugie mieści się w sferze obiektywnej i łączy z powinnością wskazania przepisów,

które zostały naruszone w sposób zauważalny.

Podlegającej badaniu w ramach tzw. przedsądu skargi kasacyjnej wniesionej

w niniejszej sprawie nie można uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, za oczywiście

uzasadnioną. Przyjmuje się, że oczywiste naruszenie prawa, jako forma

kwalifikowana tego naruszenia, ma miejsce jedynie wówczas, gdy błąd w

interpretacji lub stosowaniu określonego przepisu prawa jest widoczny bez potrzeby

przeprowadzania głębszej analizy stanu faktycznego i przepisów, których to

naruszenie dotyczy. Takiej kwalifikacji ewentualnego naruszenia przepisów prawa

materialnego, powołanych w ramach podstaw kasacyjnych, skarżąca nie wykazała.

Ocena materialnoprawna roszczeń powódki została dostosowana do ustalonego

stanu faktycznego. Skarżąca nie przekonała również Sądu Najwyższego, że przy

dokonywaniu

ustaleń

faktycznych,

stanowiących

podstawę

ocen

materialnoprawnych, doszło do oczywistego naruszenia przepisów postępowania

regulujących prowadzenie przez sąd postępowania dowodowego, gromadzenie

materiału dowodowego, ocenę dowodów i rekonstrukcję stanu faktycznego. Do

Sądu drugiej instancji należy decyzja, czy zgromadzony materiał dowodowy jest

wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Tymi ustaleniami faktycznymi, będącymi

podstawą orzeczenia, od którego wniesiono skargę kasacyjną, Sąd Najwyższy –

zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c. - byłby związany przy merytorycznym rozpoznawaniu

skargi kasacyjnej.

W tych okolicznościach nie można było uznać, że zaskarżone orzeczenie w

sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego.

Wymaganie

dotyczące

przedstawienia

okoliczności

uzasadniających

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wprowadzone zostało w związku z

instytucją tzw. przedsądu. Ma ono umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną

przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się

wstępne badanie skargi pod kątem przyjęcia (dopuszczenia) jej do rozpoznania

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr

198753). Dla spełnienia obowiązku określonego w art. 398 4 § 2 k.p.c. konieczne

jest przedstawienie argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia jej do

rozpoznania przez Sąd Najwyższy. O tym, czy skarga kasacyjna zawiera niezbędny

dla niej element, o którym mowa we wspomnianym przepisie, decyduje nie tyle

użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo sformułowanych wymagań

konstrukcyjnych

skargi

kasacyjnej,

ile

merytoryczna

ocena

argumentów

przytoczonych w skardze, które powinny w sposób wyraźny i przekonywający

świadczyć o tym, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności opisanych w

art. 3989 § 1 k.p.c., uzasadniających rozpoznanie jej przez Sąd Najwyższy.

Uznając, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane przez skarżącą

okoliczności mające przemawiać za przyjęciem skargi do rozpoznania, Sąd

Najwyższy odmówił jej przyjęcia do rozpoznania na podstawie art. 398 9 § 2 k.p.c.