II PK 251/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 251/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa W. G.

przeciwko Prokuraturze Rejonowej w O.

z udziałem Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury

Rzeczypospolitej Polskiej

o zadośćuczynienie,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 23 stycznia 2012 r.,

na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 31 maja 2011 r.,

1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2) zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 900

(dziewięćset)

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31

maja 2011 r. zmienił zaskarżony, między innymi przez stronę pozwaną, wyrok Sądu

Rejonowego z dnia 16 lutego 2011 r. w ten sposób, że oddalił w całości powództwo

W. G. o zasądzenie od pozwanej Prokuratury Rejonowej w O. kwoty 6.030,94 zł

tytułem naprawienia szkody polegającej na uszkodzeniu ciała i rozstroju zdrowia

oraz kwoty 40.000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego.

Powódka wywiodła skargę kasacyjną od tego wyroku i opierając ją na

podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 Konstytucji RP, art. 15

k.p., art. 94 pkt 4 k.p., art. 207 § 1 i 2 k.p., art. 207¹ § 1 k.p., art. 226 k.p., art. 234 §

1 k.p., art. 236 k.p., art. 2376 § 1 k.p., art. 2379 § 1 k.p., § 28 zarządzenia

Prokuratora Okręgowego z dnia 10 kwietnia 2008 r., § 39 ust. 1 i 2, § 39a ust. 1 – 3,

§ 39c, § 40 ust. 1, § 41 ust. 1 i 2, § 105 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy oraz art. 361 § 1 k.c., a także na podstawie

naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 zdanie

pierwsze k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 229 k.p.c. w związku

z art. 230 k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 in fine k.p.c.

oraz art. 378 § 1 k.p.c., a także art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 386 § 4 k.p.c., wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

innemu sądowi równorzędnemu, tj. Sądowi Okręgowemu, ewentualnie o uchylenie

tego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy.

W skardze kasacyjnej zawarty jest wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania z

uwagi na to, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, zachodzi

nieważność postępowania, a nadto skarga jest oczywiście uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia do rozpoznania - o jej

oddalenie, a także o zasądzenie od powódki kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów,

zachodzi

nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy.

Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną

do

rozpoznania,

jeżeli

zachodzi

nieważność

postępowania.

Obowiązkiem skarżącego jest zatem wykazanie tej przesłanki poprzez wyjaśnienie,

z jakiej przyczyny i na jakiej podstawie stawia skarżonemu wyrokowi tego rodzaju

zarzut. W uzasadnieniu wniosku podniesiono w tym zakresie, iż doszło do

pozbawienia „strony powodowej i jej pełnomocnika procesowego” możności obrony

swych praw w toku rozprawy apelacyjnej w dniu 20 maja 2011 r., co polegało „na jej

prowadzeniu

przez

Przewodniczącego

składu

orzekającego

(sędziego

sprawozdawcę) w sposób jawnie stronniczy i nieobiektywny w stosunku do powódki

i jej pełnomocnika, poprzez zadawanie natarczywych i tendencyjnych pytań i

wpisywaniu do protokołu rozprawy wypowiedzi powódki i jej pełnomocnika

wyrwanych z kontekstu i z przeinaczeniem właściwego sensu, w sposób mający w

zamierzeniu zdyskredytować i wręcz ośmieszyć te wypowiedzi, przy czym podczas

wystąpienia pełnomocnika powódki poświęconego szczegółowemu omówieniu

rażącego naruszenia przez pozwanego pracodawcę profesjonalnego „stróża

prawa” elementarnych przepisów bhp, które były przyczyną przedmiotowego

wypadku przy pracy, Przewodniczący składu orzekającego co chwila przerywał

wypowiedź pełnomocnika, polemizował z prezentowanymi tezami, zadawał pytania,

stosował uszczypliwe i ironiczne uwagi wobec jego twierdzeń, zaniechał wpisania

do protokołu rozprawy istoty i uzasadnienia mowy sądowej pełnomocnika,

sprowadzającej się do szczegółowego wyliczenia i uzasadnienia rażących

wieloletnich zaniechań pozwanego w zakresie konkretnych przepisów bhp i ich

wpływu na zaistnienie przedmiotowego wypadku przy pracy, a w końcu zniechęcił

pełnomocnika powódki swą postawą do pełnej prezentacji przemyślanej uprzednio i

zaplanowanej mowy sądowej, zaś o stronniczości Przewodniczącego dobitnie

świadczy fakt, iż nie miał on żadnych pytań do profesjonalnego pełnomocnika

pozwanego, w tym dotyczących kluczowej dla prawidłowego merytorycznego

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy problematyki bhp, czego dowodzi nawet

pobieżna lektura protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 20 maja 2011 r., co rażąco

naruszyło naczelne zasady kontradyktoryjności i ustności rozprawy głównej

odwoławczej oraz zasadę równości stron procesowych i obiektywizmu sądu, a

zwłaszcza procesowe uprawnienia strony powodowej przewidziane w art. 210 § 1

k.p.c. stosowanym odpowiednio w postępowaniu odwoławczym z mocy art. 391 § 1

zd. 1 k.p.c., przez co powódka i jej pełnomocnik zostali pozbawieni możności

obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c.”

Przepis art. 379 pkt 5 k.p.c. stanowi, iż zachodzi nieważność postępowania

w razie pozbawienia strony możności działania. Przepis ten dotyczy takich sytuacji,

gdy strona faktycznie została pozbawiona możności działania w sprawie

np. wskutek niedoręczenia lub wadliwego doręczenia zawiadomienia o rozprawie,

czy wskutek rozpoznania sprawy mimo wykazania stosownym zaświadczeniem

lekarskim, iż nie mogła się stawić w sądzie. Skarżąca nie wykazała, że doszło do

pozbawienia jej możności działania w postępowaniu przed Sądem Okręgowym, bo

pomijając nawet treść stawianych w tym zakresie zarzutów, z protokołu rozprawy

apelacyjnej nie wynika, ażeby opisywane przez nią zdarzenia miały miejsce.

Przepisy art. 157 § 11 i 158 § 1 i 2 k.p.c. dotyczą sposobu i treści dokumentowania

przebiegu rozprawy przez sporządzenie protokołu. Jeżeli strona uważa, że protokół

rozprawy został sporządzony nieprawidłowo, to zgodnie z art. 160 § 1 k.p.c. może

żądać jego sprostowania w oznaczonym terminie. Nieskorzystanie z tego

specjalnego środka powoduje, że strona traci uprawnienie do powoływania się na

nieprawidłowości w sporządzeniu protokołu rozprawy (art. 162 k.p.c.). Ponieważ

powódka nie wniosła o sprostowanie czy uzupełnienie protokołu rozprawy

apelacyjnej, to zgłaszanie zarzutów do przebiegu postępowania nieuwidocznionego

w treści tego protokołu w postępowaniu kasacyjnym jest spóźnione, przez co nie

mogą być one wzięte pod uwagę jako przyczyna uzasadniająca przyjęcie skargi do

rozpoznania.

W skardze kasacyjnej złożonej przez powódkę znajduje się wniosek o

przyjęcie skargi do rozpoznania również z uwagi na przesłankę wynikającą z

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tj. w związku z tym, że w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, nie można uznać jednak, że skarżąca zdołała wykazać

potrzebę zaangażowania Sądu Najwyższego przy rozpoznaniu niniejszej sprawy z

tej przyczyny.

Kwestia „wykładni prawnej przepisu materialnego prawa cywilnego tj.

art. 361 § 1 k.c. w kontekście ustalenia, czy normalnym następstwem rażących,

uporczywych i wieloletnich zaniechań elementarnych ustawowych obowiązków

pracodawcy

w

zakresie

zapewnienia

bezpieczeństwa

pracy

dyżurujących

prokuratorów jest lub może być wypadek przy pracy dyżurującego prokuratora”

zależy bowiem od okoliczności faktycznych każdej sprawy, wobec czego nie ma

możliwości

wytyczenia

abstrakcyjnego

jej

rozwiązania

rozumianego

jako

rozstrzygnięcie o istotnym zagadnieniu prawnym. W podstawie faktycznej

rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji przyjął, że po stronie

pozwanej nie było takich zawinionych zaniechań obowiązków, których skutkiem

mógłby być wypadek przy pracy, jakiemu uległa powódka. Okoliczność, czy to

ustalenie było prawidłowe i czy wobec tego prawidłowo zastosowano przepisy

prawa materialnego nie stanowi zaś zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989

§ 1 pkt 1 k.p.c.

Jeżeli natomiast przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona,

powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym

wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia.

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi w niniejszej sprawie do

rozpoznania nie zawiera zaś żadnych argumentów na poparcie twierdzenia o jej

oczywistej zasadności, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że rozpoznanie skargi

kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decydują o

wyniku „przedsądu”. Powołanie się na przesłankę zawartą w art. 398 9 § 1 pkt 4

k.p.c. zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego,

uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o

ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Nie spełnia tego wymagania

stwierdzenie, że skarga jest oczywiście uzasadniona, „zważywszy na skalę i

rozmiar

wieloletnich,

kwalifikowanego

i

uporczywych

profesjonalnego

i

rażących

pracodawcy,

zaniechań

organ

pozwanego

ochrony

prawnej

zobowiązany do strzeżenia praworządności (…) zapewnienia elementarnie

wymaganych bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz wskazywania w

skierowaniu do lekarza medycyny pracy wszelkich szkodliwych i uciążliwych

warunków pracy występujących na stanowisku pracy, w celu dokonania

prawidłowej oceny przez lekarza zdolności do pracy prokuratora w różnych

warunkach pracy, nie tylko „za biurkiem”, ale nade wszystko w terenie w ramach

dyżuru prokuratorskiego (…) czynności procesowe w postaci oględzin zwłok w

miejscu ich znalezienia (…) oraz oczywisty (…) związek przyczynowo – skutkowy

pomiędzy tymi zawinionymi zaniechaniami pozwanego w zakresie bhp oraz

niewskazaniu w skierowaniu na lekarskie badania okresowe pracownika wszystkich

możliwych uciążliwych warunków pracy, przez co lekarz orzekający nie jest władny

orzec właściwie o zdolności prokuratora do pracy na stanowisku, w którym

zagrożenia takie występują, a szkodą wypadkową”. Z takich zarzutów nie wynika

bowiem, jakie przepisy i w jaki sposób naruszył Sąd Okręgowy. Podstawy skargi

nie podlegają zaś badaniu na tym etapie postępowania przed Sądem Najwyższym,

w związku z czym o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw. W konsekwencji

oznacza to, że skarżąca nie wykazała, iż skarga powinna być przyjęta do

rozpoznania z uwagi na występowanie tej przesłanki „przedsądu”.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jej

skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c. i art. 39821 w

związku z art. 108 § 1 k.p.c. należało postanowić jak w sentencji.