Dismissed: Employer must consult union for new termination even after retracting prior consultation.

Wyrok z dnia 10 marca 2005 r.

II PK 240/04

Wypowiedzenie umowy o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu

przez pracodawcę wcześniejszego wypowiedzenia skonsultowanego z organizacją związkową musi być poprzedzone konsultacją w trybie art. 38 § 1 k.p.,

nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia pozostaje niezmieniona.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2005 r. sprawy

z powództwa Jerzego K. przeciwko Telekomunikacji Polskiej SA w O. o przywrócenie

do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia

19 marca 2004 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2003 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Gnieźnie przywrócił powoda Jerzego K. do pracy w Telekomunikacji Polskiej SA w O. i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanej jako pracownik serwisu Publicznych Aparatów Samoinkasujących TP Regionu w P. W październiku 2002 r. doszło do restrukturyzacji wydziału przez utworzenie jednego serwisu w miejsce dotychczas działających czterech sekcji. W obszarze G. w miejsce dwóch stanowisk pracy, które zajmowali powód i Artur E., przewidziano pozostawienie jednego. Bezpośredni przełożony tych pracowników uznał, że

Artur E. bardziej odpowiada jego oczekiwaniom. Opinia ta miała decydujący wpływ

na wybór powoda do zwolnienia. Pismem z dnia 3 marca 2003 r. pracodawca poinformował działające u niego związki zawodowe o zamiarze wypowiedzenia umowy o

pracę wymienionym w piśmie pracownikom, w tym powodowi, z uwagi na likwidację

stanowisk pracy. Związek zawodowy nie wyraził zgody na rozwiązanie umowy o

pracę z powodem i innymi reprezentowanymi przez ten związek pracownikami. Pismem z dnia 17 marca 2003 r. pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę ze

skutkiem na dzień 30 czerwca 2003 r. podając jako przyczynę wypowiedzenia restrukturyzację polegającą na likwidacji stanowiska pracy. Od wypowiedzenia powód

wniósł odwołanie do Sądu Pracy w Gnieźnie. Na podstawie zawartego między stronami porozumienia z dnia 30 czerwca 2003 r. pozwana cofnęła oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę, a powód wyraził na to zgodę. W związku z tym powód

cofnął pozew i postępowanie w sprawie zostało umorzone postanowieniem Sądu

Rejonowego w Gnieźnie z dnia 19 sierpnia 2003 r. Jednak pismem z dnia 27

czerwca 2003 r. pozwana dokonała ponownego wypowiedzenia umowy o pracę ze

skutkiem na dzień 31 grudnia 2003 r. Pozwana nie przeprowadziła odrębnej konsultacji związkowej, a pismo wypowiadające umowę o pracę miało treść identyczną jak

pismo z dnia 17 marca 2003 r. Oceniając ten stan faktyczny Sąd uznał, że wypowiedzenie umowy o pracę zostało dokonane z naruszeniem art. 38 k.p. Pozwana miała

obowiązek przeprowadzić ponowną konsultację związkową, mimo tej samej przyczyny wypowiedzenia co poprzednio. Poprzednia czynność prawna - wypowiedzenie

umowy o pracę - została skutecznie dokonana i skutecznie cofnięta, zatem konsultacja związkowa została już skonsumowana. Ponadto wypowiedzenie umowy o pracę

było nieuzasadnione. Wprawdzie zostało dokonane w ramach redukcji zatrudnienia

na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.), jednak nie ma

uzasadnienia wybór powoda do zwolnienia. Pozwana miała wybór między dwoma

pracownikami, co do których nie było różnic w zakresie posiadanych kwalifikacji i

oceny pracy. Była natomiast różnica w stażu pracy, który w przypadku powoda był

ponad dwukrotnie dłuższy. Z tych przyczyn Sąd uznał za zasadne żądanie przywrócenia do pracy na podstawie art. 45 § 1 k.p.

W apelacji od tego wyroku pozwana zarzuciła, że strony zawarły porozumienie

co do rozwiązania umowy o pracę, zatem nie było potrzeby ponownej konsultacji

związkowej. Ponadto zarzuciła, że nie było podstaw do zastosowania art. 45 § 1 k.p.

i przywrócenia powoda do pracy, lecz w sytuacji, gdy stanowisko powoda zostało

zlikwidowane, należało zastosować przepis art. 45 § 2 k.p.

Wyrokiem z dnia 19 marca 2004 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. Sąd

Okręgowy nie uwzględnił zarzutu pozwanej, że rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło

na mocy porozumienia stron. Pismo rozwiązujące umowę o pracę nosi nazwę wypowiedzenia i zostało przygotowane przez pracodawcę. Wyrazem jego zakwestionowania przez pracownika jest złożenie pozwu. Ponadto zarzut ten pojawił się dopiero

w środku odwoławczym. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło przez złożenie przez

pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu z podaniem skonkretyzowanej przyczyny wypowiedzenia. Konsultacja ze związkiem zawodowym została przeprowadzona

w marcu 2003 r. Nie można podzielić poglądu Sądu Rejonowego, iż między konsultacją a faktycznym wręczeniem wypowiedzenia upłynął zbyt długi okres albo że

zmianie uległa przyczyna wypowiedzenia, jego tryb lub rodzaj wypowiedzenia. Co

prawda, pozwana cofnęła wypowiedzenie dokonane w marcu 2003 r., które niewątpliwie konsultowała z organizacją związkową, jednakże kolejne wypowiedzenie miało

miejsce w czerwcu 2003 r. W ocenie Sądu Okręgowego w okresie trzech miesięcy

nie nastąpiły żadne okoliczności, które można uznać za zmianę trybu, formy lub

przyczyny wypowiedzenia. Wręcz przeciwnie, pismo zawierało dokładnie taką samą

treść. Zgodnie zaś z przyjętym stanowiskiem judykatury i piśmiennictwa tylko wcześniejsze niż konsultacja wypowiedzenie narusza tryb przewidziany w art. 38 k.p. W

analizowanym przypadku podstawą wypowiedzenia są te same przekształcenia,

które wskazane zostały wcześniej jako przyczyna zwolnienia powoda (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 438/97, OSNAPiUS 1998 nr 21, poz.

629). Ponowne zwrócenie się do zakładowej organizacji związkowej jest wymagane

wtedy, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia umowy po przywróceniu pracownika do pracy z innej przyczyny niż podana poprzednio (wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 12 stycznia 1998 r., I PKN 454/97, OSNAPiUS 1998 nr 22, poz. 654). Prawdziwość i konkretność podstawy wypowiedzenia nie budziła wątpliwości Sądu Okręgowego. Pozostawiony pracownik ma kwalifikacje równe posiadanym przez powoda,

jego staż pracy nie jest krótki, zaś wybór pracownika należy do pracodawcy; ograniczany jest tylko względami niedyskryminacji i przepisami prawa.

Wyrok ten zaskarżył kasacją powód i opierając kasację na obu podstawach

wymienionych w art. 3931 k.p.c. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania ewentualnie o jego zmianę i

oddalenie apelacji. Przepisem prawa materialnego, który zdaniem skarżącego został

naruszony, jest art. 38 § 1 k.p., a naruszenie to polega na uznaniu wypowiedzenia

umowy o pracę za zgodne z prawem mimo nieprzeprowadzenia konsultacji związkowej. Kolejnym naruszonym przepisem jest § 12 ust. 1 układu zbiorowego pracy zawierający zakaz wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli są możliwości zatrudnienia

pracownika na innym stanowisku po przekwalifikowaniu. W związku z tym nastąpiło

naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o języku polskim przez przyjęcie, że pismo pozwanej

z dnia 17 marca 2003 r. stanowi przewidzianą w § 12 ust. 1 układu zbiorowego pracy

propozycję szkolenia. W ocenie powoda ze względu na zawarcie w tej propozycji

sformułowań obcojęzycznych nie może być mowy o takim rozumieniu pisma. Stanowi to jednocześnie naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., przez błędne uznanie za ustalony faktu, że powodowi zaproponowano podjęcie szkolenia.

W uzasadnieniu kasacji powód podniósł, że pozwana złożyła dwa kolejne

oświadczenia woli. Przepisy prawa pracy nie przewidują, że w razie dokonania kolejnego wypowiedzenia w krótkim czasie po dokonaniu poprzedniego, pozostaje w

mocy część lub całość czynności podejmowanych przy wykonywaniu pierwszego z

wypowiedzeń. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczenia Sądu

Najwyższego nie potwierdzają przyjętej przez Sąd Okręgowy tezy. Z wyroku z dnia

10 marca 1978 r., I PRN 22/78 wynika tylko tyle, że pracodawca nie może dokonać

wypowiedzenia do czasu wyczerpania konsultacji związkowej. W kolejnym wyroku z

dnia 17 grudnia 1997 r., I PKN 438/97, Sąd Najwyższy stwierdził, że ponowne zwrócenie się do zakładowej organizacji związkowej wymagane jest w przypadku zmiany

okoliczności. Sąd Najwyższy powołał się w nim na uchwałę z dnia 19 maja 1978 r., V

PZP 6/77, OSNCP 1978 nr 8, poz. 127), stwierdzającą, że upływ czasu dzielący zakończenie postępowania przewidzianego w art. 38 k.p. od mającego nastąpić wypowiedzenia pracownikowi przez kierownika zakładu pracy umowy o pracę może uzasadniać konieczność ponownego zawiadomienia rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia (z reguły orientacyjnym terminem do uznania takiego upływu czasu jest

termin miesięczny). W dalszej części uzasadnienia kasacji wymienione są inne orzeczenia Sądu Najwyższego - wyrok z dnia 1 grudnia 1978 r., I PR 84/78 (niepublikowany), wyrok z dnia 7 lipca 1981 r., I PRN 30/81, OSNCP 1981 nr 12, poz. 248) prezentujące pogląd o konieczności ponowienia konsultacji w razie znacznego

upływu czasu lub zmiany okoliczności. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie

kasacji skarżący przedstawił następujące zagadnienie prawne: „czy w każdym przypadku ponownego dokonywania wypowiedzenia, w sytuacji gdy przy uprzednio do-

konanym wypowiedzeniu, które utraciło moc obowiązującą wskutek jego cofnięcia,

dokonano w sposób właściwy konsultacji określonej w art. 38 k.p., koniecznym jest

ponowne przeprowadzenie konsultacji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia § 12 układu zbiorowego pracy i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia

7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) są nietrafione

o tyle, że Sąd Okręgowy w ogóle nie zajmował się kwestią ewentualnego zaproponowania powodowi przez pozwaną innego stanowiska pracy po odbyciu szkolenia.

Można natomiast uznać za uzasadniony zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w tym

sensie, iż ustalenie Sądu Okręgowego, że między konsultacją związkową w marcu

2003 r. a wypowiedzeniem umowy o pracę w czerwcu 2003 r. nie zaszły żadne nowe

okoliczności wymagające ponownej konsultacji, jest dowolne. Sąd ten ograniczył się

bowiem do tego, że pozwana w piśmie wypowiadającym umowę o pracę podała tę

samą przyczynę, co poprzednio i że przyczyna ta była rzeczywista. Pominął natomiast fakt, że między konsultacją związkową a dokonaniem wypowiedzenia musiały

wystąpić okoliczności, które spowodowały cofnięcie przez pozwaną wypowiedzenia.

Przyczyną cofnięcia wypowiedzenia mogły być uzgodnienia między stronami, w wyniku których zostało podpisane porozumienie. Sąd Okręgowy nie zajął się przyczynami, które doprowadziły do zawarcia porozumienia, a jedynie dokonał analizy jego

treści dochodząc do słusznego wniosku, że nie można go uznać za zgodne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron w trybie art. 30 §

1 pkt 1 k.p. Innych elementów tego porozumienia nie badał. Są to jednak kwestie

mniej istotne, gdyż przy przyjęciu, że pozwana dokonała wypowiedzenia umowy o

pracę w czerwcu 2003 r., należało uznać to wypowiedzenie za niezgodne z prawem

z powodu braku konsultacji związkowej.

Przepis art. 38 § 1 k.p. wymaga, aby każde wypowiedzenie umowy o pracę

poprzedzała konsultacja związkowa. Nie ma żadnych powodów, aby uznać, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane po skutecznym cofnięciu poprzedniego wypowiedzenia takiej konsultacji nie wymaga. Treść przepisu nie upoważnia do wniosku, że obowiązek przeprowadzenia konsultacji lub brak takiego obowiązku uzależniony jest od upływu czasu lub zmiany okoliczności. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz w kasacji orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą sytuacji, w

której zamiar wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca skonsultował z organizacją

związkową, natomiast nie złożył pracownikowi oświadczenia o wypowiedzeniu niezwłocznie, lecz po upływie pewnego czasu. Ponieważ przepis określa jedynie termin

początkowy, w którym pracodawca może złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu - po

wyczerpaniu trybu konsultacji - a nie określa terminu końcowego, powstał problem,

czy pracodawca w każdym czasie może dokonać wypowiedzenia z powołaniem się

na uprzednio przeprowadzoną konsultację. W tym zakresie Sąd Najwyższy zajmował

stanowisko, że przyczyny, z jakich pismo wypowiadające umowę o pracę zostało

doręczone po upływie dłuższego czasu i okoliczności jakie wystąpiły między przeprowadzeniem konsultacji a doręczeniem pisma, mogą decydować o konieczności

przeprowadzenia ponownej konsultacji. W niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja,

której dotyczą te orzeczenia. Po konsultacji przeprowadzonej w marcu 2003 r. pracodawca niezwłocznie (w tym samym miesiącu) wypowiedział powodowi umowę o

pracę. Ponowne wypowiedzenie umowy o pracę mogło nastąpić tylko po przeprowadzeniu konsultacji związkowej, której nie można uważać za „ponowną konsultację”.

Przepis art. 38 § 1 k.p. stanowi, że o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi

umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony pracodawca zawiadamia na piśmie

reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową, podając przyczynę

uzasadniającą rozwiązanie umowy. Z treści tego przepisu wynika, że najpierw pracodawca podejmuje zamiar wypowiedzenia umowy o pracę konkretnemu pracownikowi, a następnie o tym zamiarze zawiadamia organizację związkową. W sytuacji,

gdy po skutecznym cofnięciu wypowiedzenia umowy o pracę pracodawca - uznając,

że przyczyna poprzedniego wypowiedzenia nadal istnieje, zamierza wypowiedzieć

pracownikowi umowę o pracę, to musi o tym zamiarze zawiadomić organizację

związkową. Zacytowany przepis nie zwalnia go od tego obowiązku, gdyż każdy zamiar wypowiedzenia umowy o pracę musi być skonsultowany niezależnie od przyczyny wypowiedzenia. Powoływanie się na tę samą przyczynę, która była przedmiotem konsultacji wypowiedzenia skutecznie cofniętego, nie wystarczy do uznania wykonania omawianego obowiązku, skoro nowy zamiar powzięty po cofnięciu wypowiedzenia nie był konsultowany. Należy zatem uznać, że wypowiedzenie umowy o

pracę dokonane po skutecznym cofnięciu przez pracodawcę wcześniejszego wypowiedzenia skonsultowanego z organizacją związkową musi być poprzedzone konsultacją w trybie art. 38 § 1 k.p., nawet wówczas, gdy przyczyna wypowiedzenia po-

zostaje niezmieniona. Jest to bowiem inne wypowiedzenie podlegające wszystkim

rygorom przewidzianym przepisami prawa, w tym rygorom określonym w art. 38 k.p.

Kwestia obowiązku konsultacji z organizacją związkową innego wypowiedzenia, niż skonsultowane poprzednio, była przedmiotem kilku orzeczeń Sądu Najwyższego prezentujących poglądy zbieżne z wyżej przedstawionym stanowiskiem. W

wyroku z dnia 7 lipca 1981 r., I PRN 30/81 (OSNCP 1981 nr 12, poz. 248) Sąd Najwyższy stwierdził, że, ponowienie trybu konsultacji przewidzianej w art. 38 k.p. jest

konieczne, gdy kierownik zakładu pracy - mimo niezgłoszenia przez radę zakładową

zastrzeżeń co do zamierzonego wypowiedzenia zmieniającego - zmienia swą decyzję i zamiast zmieniającego dokonuje definitywnego wypowiedzenia umowy o pracę.

Teza ta dotyczy sytuacji, gdy pracodawca dokonuje wypowiedzenia innego rodzaju

niż skonsultowane z organizacją związkową. Inny wyrok - z dnia 19 października

1976 r., I PR 146/76 (PiZS 1978 nr 5, s.68) - dotyczy sytuacji, w której pracodawca

dokonuje wypowiedzenia umowy o pracę po skutecznym cofnięciu poprzedniego wypowiedzenia. Sąd Najwyższy stwierdził w nim, że zawiadomienie przez kierownika

zakładu pracy rady zakładowej o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o

pracę nie może służyć za dowód dopełnienia obowiązku powiadomienia rady zakładowej o drugim zamierzonym wypowiedzeniu temu pracownikowi umowy o pracę,

jeżeli pierwsze wypowiedzenie zostało cofnięte („uznane za bezskuteczne"). Takie

samo stanowisko Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z dnia 6 lipca 1976 r., I PR

117/76 (OSNCP1977 nr 5-6, poz. 90), stwierdzając, że oświadczenie rady zakładowej, złożone w związku z pierwotnym zamierzeniem wypowiedzenia pracownikowi

umowy o pracę nie zwalnia kierownika zakładu od obowiązku konsultacji z tym organem związkowym ponownego zamiaru dokonania tej czynności. O istnieniu obowiązku konsultacji związkowej w przypadku, gdy prawidłowe i zgodne z prawem wypowiedzenie nie doprowadziło do ustania stosunku pracy wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 maja 1976 r. I PZP 9/76 (LEX nr 14308), stwierdzając, że

jeżeli po upływie okresu wypowiedzenia pracownik jest nadal zatrudniony w zakładzie pracy, przy czym istnienie tego stosunku nie zostało uzależnione od końcowego

terminu jego trwania, to należy przyjąć, że w sposób domniemany został nawiązany

stosunek pracy na czas nieokreślony. Ten nowy stosunek pracy, gdy ma ulec rozwiązaniu, wymaga wypowiedzenia z zachowaniem trybu określonego w art. 38 k.p.

W świetle przedstawionych poglądów należało uznać, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem prawa wobec niezastosowania

trybu konsultacji przewidzianego w art. 38 § 1 k.p. Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia tego przepisu okazał się uzasadniony. Fakt, że istniała rzeczywista przyczyna wypowiedzenia umowy - likwidacja stanowiska pracy - nie pozbawia powoda

roszczeń z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, natomiast mogłoby to uzasadniać zastosowanie art. 45 § 2 k.p., na który to przepis pozwana powoływała się w apelacji.

Ponieważ kasacja w zakresie naruszenia art. 38 § 1 k.p. jest uzasadniona,

Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

przekazał Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.