II PK 24/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II PK 24/17 POSTANOWIENIE Dnia 12 grudnia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bogusław Cudowski w sprawie z powództwa E.P. przeciwko G. S.A. z siedzibą w G. ‎o odszkodowanie,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 grudnia 2017 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]‎z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt III APa [...], 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. oddala wniosek strony pozwanej o zasądzenie od powódki kosztów postępowania kasacyjnego, 3. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w [...] na rzecz radcy prawnego M.G. kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt) powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z 17 maja 2016 r. oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego w O. z 9 listopada 2015 r. oddalającego powództwo o odszkodowanie mające stanowić wyrównanie szkody powstałej w wyniku naruszenia przez pozwaną gwarancji zatrudnienia akcjonariuszy określonej w § 5 ust. 3 statutu pozwanej spółki.Wyrok Sądu Apelacyjnego powódka, reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, zaskarżyła w całości. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: (-) § 5 pkt 3 statutu pozwanej spółki w brzmieniu obowiązującym w dniu rozwiązania z powódką umowy o pracę w zw. z art. 9 § 1 k.p. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że gwarancją zatrudnienia w pozwanej spółce do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego nie są objęte osoby, które nabyły akcje serii A w drodze dziedziczenia po zmarłym akcjonariuszu - założycielu tejże spółki; (-) art. 11 k.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że gwarancja zatrudnienia określona w § 5 pkt 3 statutu pozwanej spółki stanowi ograniczenie zasady swobody zatrudnienia przez ograniczenie swobody doboru pracowników przez pozwanego pracodawcę, co nakazuje dokonanie wykładni spornej treści statutu w sposób ścisły zgodnie z jego literalnym brzmieniem; (-) art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. przez ich niezastosowanie polegające na przyjęciu, że skoro powódka nie należy do kręgu osób objętych gwarancją zatrudnienia wymienionych w § 5 pkt 3 statutu pozwanej, to nie zostały spełnione wszystkie przesłanki kontraktowej odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej z tytułu rozwiązania umowy o pracę z powódką.Pełnomocnik skarżącej wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, a mianowicie § 5 pkt 3 statutu pozwanej w brzmieniu obowiązującym 31 marca 2011 r., tj. w dniu rozwiązania przez pozwaną umowy o pracę z powódką.

Wątpliwości interpretacyjne zdaniem pełnomocnika skarżącej dotyczą zakresu czynności (zdarzeń) skutkujących nabyciem (objęciem) akcji serii A od akcjonariusza - założyciela pozwanej spółki przez osoby wymienione w tym przepisie wraz z przysługującą im gwarancją zatrudnienia w pozwanej spółce do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego. Sąd Apelacyjny, opierając się na wykładni językowej przyjął, że podstawą nabycia akcji serii A z gwarancją zatrudnienia dla ich nabywcy może być wyłącznie czynność prawna dokonana przez akcjonariusza - założyciela za jego życia w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Tymczasem, zdaniem pełnomocnika skarżącej, wykładnia historyczna i systemowa analizowanego przepisu prowadzi do odmiennej wykładni, zgodnie z którą podstawą nabycia (objęcia) akcji serii A z gwarancją zatrudnienia dla ich nabywcy może być również dziedziczenie.Ponadto, według pełnomocnika skarżącej istnieje również potrzeba wykładni art. 11 k.p., a w szczególności rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących kwestii, czy wyrażona w tym przepisie zasada swobody zatrudnienia (zasada wolności pracy) znajduje zastosowanie w zakresie swobody doboru pracowników przez pracodawcę również po nawiązaniu stosunku pracy (po ustaleniu warunków pracy i płacy) przez strony tego stosunku.

Według skarżącej z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego wykładni art. 11 k.p. jak również poglądów doktryny nie wynika jednoznacznie czy analizowana zasada prawa pracy znajduje zastosowanie w zakresie swobody doboru pracowników również po nawiązaniu stosunku pracy przez strony tego stosunku. Pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, a na wypadek oddalenie skargi kasacyjnej - o odstąpienie od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego.Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie, a także o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy (por. postanowienie SN z 28 lutego 2011 r., I PK 246/10, LEX nr 798246).Pełnomocnik skarżącej wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera na przesłance przedsądu wymienionej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., a mianowicie potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości.Z orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego tej przesłanki przedsądu wynika, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości wymaga sformułowania przez skarżącego określonych wątpliwości i wykazania, że są one poważne (por. postanowienie SN z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43; postanowienie SN z 13 grudnia 2007 r., I PK 222/07, LEX nr 863922; postanowienie SN z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; postanowienie SN z 26 kwietnia 2010 r., I PK 26/10, niepubl.).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej nie spełnia powyższych warunków. Pełnomocnik skarżącej nie wykazał, że wskazane przez niego przepisy prawa budzą poważne wątpliwości. Odnosząc się do potrzeby wykładni § 5 pkt 3 statutu pozwanej spółki, stanowiącego źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Zgodnie z tym postanowieniem statutu zatrudnienie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego gwarantuje się „Akcjonariuszom, którzy zostali zatrudnieni i objęli w całości akcje serii A od Akcjonariuszy założycieli Spółki z chwilą przejścia na emeryturę lub rentę.

Akcjonariusz - założyciel ma prawo do przekazania swoich akcji serii A tylko jednej osobie, tj. żonie, mężowi, dzieciom, wnukom, zięciowi, synowej, bratankom lub siostrzeńcom.”. Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku przyjął, że z cytowanego postanowienia statutu wynika prawo akcjonariuszy - założycieli do przekazania akcji imiennych serii A wybranej przez nich osobie z chwilą przejścia na któreś z ww. świadczeń, a jednocześnie, że prawo to nie obejmuje przekazania akcji wraz z gwarancją zatrudnienia w drodze dziedziczenia.

Wykładnia przyjęta przez Sąd Apelacyjny jest wynikiem zastosowania metody wykładni językowej, a ta zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie ma znaczenie decydujące. Powyższa zasada - pierwszeństwo wykładni językowej przed innymi metodami wykładni - dotyczy również interpretacji źródeł prawa pracy określonych w art. 9 § 1 k.p. (por. wyrok SN z 14 lutego 2017 r., I PK 61/16, LEX nr 2278323, oraz powołane tam orzecznictwo). Tym samym decydująca jest treść postanowień źródła prawa pracy. Pełnomocnik skarżącej odrzucając rezultat wykładni językowej - niekorzystanej dla skarżącej uwzględniając ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku, przedstawił alternatywną, korzystaną dla skarżącej, wykładnię postanowień statutu, stosując inne metody wykładni niż wykładnia językowa.

Brak jednak w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej wyjaśnienia, dlaczego w tej sprawie nieprawidłowym było oparcie się przez Sąd Apelacyjny na wykładni językowej postanowienia statutu; odpowiednio pełnomocnik skarżącej nie wykazał ze względu na jakie szczególne okoliczności przedstawiona przez niego wykładnia miałaby mieć pierwszeństwo przed wykładnią językową. Z tych przyczyn twierdzenie pełnomocnika skarżącej o potrzebie wykładni § 5 pkt 3 statutu pozwanej spółki nie uzasadnia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na okoliczności wskazane w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.Jeżeli natomiast chodzi o potrzebę wykładni art. 11 k.p., w ocenie Sądu Najwyższego przepis ten nie budzi wątpliwości, a tym bardziej poważnych wątpliwości, w zakresie wskazanym przez pełnomocnika skarżącej, których rozstrzygnięcie miałoby znacznie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Przepis ten stanowi, że nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Z perspektywy treści tego przepisu, który odnosi się do swobody nawiązania i kształtowania treści stosunku pracy wiążącego dwie strony tego stosunku - pracodawcę i pracownika, oraz zasady osobistego świadczenia pracy przez pracownika niezrozumiałym jest pytanie pełnomocnika skarżącej, czy przepis ten ma zastosowanie w zakresie swobody doboru pracowników po nawiązaniu stosunku pracy.

Z tych powodów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego ze względu na treść art. 132 § 1 k.p.c. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, zgodnie z art. 132 § 1 k.p.c., pozwana powinna zamieścić oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Brak tego oświadczenia skutkuje zwrotem pisma bez wezwania do usunięcia tego braku. Pozwana nie zmieściła takiego oświadczenia w odpowiedzi na skargę kasacyjną, tym samym pismo to powinno zostać zwrócone zgodnie z art. 132 § 1 zdanie trzecie k.p.c. Z tego też powodu nie jest możliwe uwzględnienie wniosku pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego zawartego w tym piśmie.Sąd Najwyższy, uwzględniając wniosek pełnomocnika skarżącej o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, o kosztach tych orzekł na podstawie art. 223 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 233) oraz § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 15 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2015 r., poz. 1805) oraz art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.as