Supreme Court dismissed claim for severance pay under PKP privatization Act for pre-2000 terminations.

Sygn. akt II PK 24/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 września 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krystyna Bednarczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Maria Tyszel

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z powództwa K. O.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Spółce Akcyjnej Dyrekcji Infrastruktury

Kolejowej w Warszawie w likwidacji Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w K.

o odprawę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 21 września 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K.

z dnia 28 października 2003 r., sygn. akt IV Pa …/03,

1. zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w D. z dnia 11 września 2003 r. IV P

…/03 i powództwo oddala.

2. nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 września 2003 r. IV P …/03 Sąd Rejonowy – Sąd

Pracy w D. zasądził od pozwanego Polskich Kolei Państwowych S.A. Dyrekcji

Infrastruktury Kolejowej w Warszawie w likwidacji Zakładu Infrastruktury Kolejowej

w K. na rzecz powoda K. O. 14.325,08 zł. Sąd ustalił, że powód pracował u

pozwanego od 1 listopada 1976 r. Umowa o pracę rozwiązała się z dniem 30

czerwca 2000 r. z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. W związku z

rozwiązaniem umowy na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.)

powodowi wypłacono trzymiesięczną odprawę pieniężną oraz sześciomiesięczną

rekompensatę pieniężną z Paktu Gwarancji Pracowniczych w łącznej kwocie

15.674,92 zł. Powód mieszka w D., gdzie stopa bezrobocia w dniu rozwiązania

stosunku pracy była wyższa niż przeciętna stopa bezrobocia w kraju. W momencie

rozwiązania umowy o pracę powód nie miał prawa do emerytury, urlopu kolejowego

i świadczenia przedemerytalnego. Roszczenie powoda oparte jest na podstawie

art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i

prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”(Dz. U. Nr

84, poz. 948 ze zm.). Przepis ten uprawnia do jednorazowej odprawy pieniężnej

pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 – 2002

z przyczyn dotyczących zakładu pracy, a którzy nie spełniają warunków

umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu kolejowego lub świadczenia

przedemerytalnego. Powód spełniał wszystkie kryteria przewidziane w tym

przepisie. Wysokość odprawy określona w art. 49 tej ustawy, uzależniona od stopy

bezrobocia w miejscu zamieszkania pracownika, wynosi w przypadku powoda

30.000 zł. Uwzględniając otrzymane przez powoda świadczenia w postaci odprawy

i rekompensaty Sąd uznał, że roszczenie powoda uzasadnione jest do kwoty

14.325,08 zł.

Apelacja pozwanego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 28 października

2003 r. VI Pa …/03. Zarzut apelacji sprowadzający się do tego, że przepisy art. 48 i

49 ustawy o komercjalizacji PKP nie mają zastosowania do powoda, skoro ustawa

weszła w życie z dniem 27 października 2000 r. po rozwiązaniu z powodem

stosunku pracy, Sąd uznał za nieuzasadniony. Z brzmienia przepisu art. 48 wynika

bowiem, że ma on zastosowanie do wszystkich pracowników, z którymi stosunek

pracy został rozwiązany w 2000 r. niezależnie od tego, czy rozwiązanie umowy

nastąpiło przed dniem 27 października 2000 r., czy też po tej dacie.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją strona pozwana i wskazując jako

podstawę kasacji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3

k.c. oraz art. 48, 49 i 50 ust.1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie apelacji,

ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w

K. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podniosła, że przepis art.

48 ustawy adresowany jest do pracowników, a więc do osób zatrudnionych na

podstawie umowy o pracę. W dniu wejścia w życie ustawy powód takiego statusu

nie posiadał. Gdyby ustawodawca chciał uregulować uprawnienia byłych

pracowników, dałby temu wyraz w odrębnej normie prawnej, zaznaczając, że ma

ona zastosowanie do zdarzeń powstałych przed jej wejściem w życie. Tymczasem

ustawodawca tego nie uczynił, gdyż nie wprowadził w ustawie przepisu nadającego

jej moc wsteczną. Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji pozwany

przedstawił wątpliwości interpretacyjne powołanych przepisów i rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Uzasadniony jest zarzut błędnej

wykładni art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji

i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”.

Stosując regułę wykładni językowej Sąd Okręgowy ograniczył się wyłącznie do

literalnego brzmienia przepisu. Stanowi on, że pracownicy PKP i PKP SA, z którymi

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 – 2002 z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, a którzy nie spełniają warunków umożliwiających

uzyskanie

prawa

do

emerytury,

urlopu

kolejowego

lub

świadczenia

przedemerytalnego, mają prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej. Dokonaną w

zaskarżonym

wyroku

interpretację

mogłoby

sugerować

użycie

określenia

„pracownicy, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 –

2002”, które w sensie dosłownym oznacza, że chodzi o okres od 1 stycznia 2000 r.

do 31 grudnia 2002 r. Jednakże to niefortunne sformułowanie

miało na celu

nadanie regulacji charakteru okresowego czyli obowiązywania w określonym

przedziale czasowym.

Z samego sformułowania

nie można wyprowadzać

wniosku, że przepis ma zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed dniem wejścia

w życie ustawy, jeżeli nie ma w nim innych wskazówek do takiego wniosku.

Pomijając określenie daty rozwiązania stosunku pracy w pełnych latach treść

przepisu

przemawia za odmienną interpretacją. Posługuje się on określeniem

„pracownicy”, co oznacza, że dotyczy osób, które w dniu wejścia w życie ustawy

były zatrudnione w PKP na podstawie umowy o pracę i nie można go odnosić do

byłych pracowników. Odniesienie regulacji do pracowników, z którymi rozwiązanie

stosunku pracy nastąpiło, również nie oznacza stosowania jej do zdarzeń sprzed

dnia wejścia w życie ustawy, skoro określenia „nastąpiło” używa się do stanów

przyszłych, które mogą zaistnieć w latach 2001 i 2002. Określenie to oznacza tylko

tyle, że prawo do odprawy przysługuje wówczas, gdy nastąpiło rozwiązanie

stosunku pracy. Wyłączenie prawa do odprawy w stosunku do osób, które spełniają

warunki do uzyskania urlopu kolejowego wskazuje, że regulacja ma zastosowanie

tylko do osób będących pracownikami pod rządem ustawy, gdyż prawo do urlopu

kolejowego zostało wprowadzone właśnie tą ustawą. Z literalnego brzmienia

przepisu nie można zatem wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że dotyczy on

także osób zwolnionych z pracy przed dniem wejścia w życie ustawy, gdyż sam

przepis

nie

nadaje

mu

w sposób

wyraźny mocy wstecznej. Wsteczne

obowiązywanie nie wynika także z przepisów przejściowych, gdyż przepis art. 83

stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia za

wyjątkiem przepisów, które wchodzą w życie w terminie późniejszym. Przepis art.

48 obowiązuje więc od 27 października 2000 r. i dotyczy osób, które w tej dacie

miały status pracownika PKP.

Przepisy regulujące prawo i wysokość jednorazowej odprawy mają

charakter osłony socjalnej w związku ze zmianami, które miały nastąpić po

wprowadzeniu komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa PKP

na zasadach określonych omawianą ustawą. Następstwem tych zmian miały być

dalsze zwolnienia pracowników i zwiększone trudności na rynku pracy. Osłona

socjalna pracowników została w ustawie uregulowana w sposób korzystniejszy od

dotychczasowej, gdyż określone w art. 49 odprawy, uzależnione od stopnia

bezrobocia w miejscu zamieszkania pracownika, były wyższe od świadczeń

dotychczasowych – odpraw należnych na zasadach ogólnych pracownikom

zwalnianym z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy i rekompensat należnych

pracownikom PKP na podstawie Paktu Gwarancji Pracowniczych. Pakt utracił moc

26 października 2000 r. a prawo do odprawy na zasadach ogólnych jest w stosunku

do pracowników uprawnionych do jednorazowej odprawy na podstawie art. 48

wyłączone z mocy art. 50 ust. 3. Pracownicy PKP, z którymi stosunek pracy został

rozwiązany w związku ze zmniejszeniem zatrudnienia na zasadach obowiązujących

przed wejściem w życie omawianej ustawy otrzymali zarówno odprawę pieniężną

jak i rekompensatę. Nie ma logicznego uzasadnienia do przyznania dodatkowo

jednorazowej odprawy przewidzianej w art. 48 ustawy osobom, które zostały

zwolnione z pracy w PKP po 31 grudnia 1999 r., gdyż ich sytuacja nie różni się

niczym od osób zwolnionych z pracy do tej daty. Pomniejszanie jednorazowej

odprawy o świadczenia już wypłacone nie ma podstaw prawnych, gdyż były to

świadczenia słusznie nabyte zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Gdyby

osoby, z którymi stosunek pracy rozwiązano w 2000 r. przed wejściem w życie

ustawy miały być objęte regulacją zawartą w art. 48, musiała być ustawowo

rozwiązana kwestia rozliczania poprzednio przyznanych świadczeń. Rozwiązań

takich ustawa nie zawiera, co przemawia za tym, że przepis nie ma do tych osób

zastosowania. W przeciwnym wypadku sytuacja tych osób byłaby niesłusznie

uprzywilejowana zarówno w stosunku do osób zwolnionych z pracy przed 2000 r.

jak i do pracowników zwalnianych z pracy pod rządem ustawy.

Kwestia interpretacji art. 48 i 49 nasuwała szereg wątpliwości a w

orzecznictwie sądów występowały rozbieżności. W związku z tym w dniu 29 lipca

2003

r.

zostało

przedstawione

zagadnienie

prawne

do

rozstrzygnięcia

powiększonemu składowi Sąd Najwyższego. W uchwale z dnia 14 stycznia 2004 r.

III PZP 11/03 ( OSNP 2004 r. nr 9, poz. 150) Sąd Najwyższy w składzie siedmiu

sędziów stwierdził, że prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art.

48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i

prywatyzacji

przedsiębiorstwa

państwowego

„Polskie

Koleje

Państwowe”

przysługuje tylko pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po

dniu wejścia w życie ustawy. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej

sprawie w pełni podziela pogląd zaprezentowany w uchwale jak i argumentację

zawartą w jej motywach.

Z tych przyczyn uznając kasację za usprawiedliwioną Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39315 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go

wyrok Sądu pierwszej instancji i powództwo oddalił.