Supreme Court dismissed cassation appeal on non-essential evidence and procedural errors in non-compete damages case.

Sygn. akt II PK 234/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSA Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

Protokolant Wanda Cabaj

w sprawie z powództwa S. K.

przeciwko B. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 marca 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G. z siedzibą w G.

z dnia 29 kwietnia 2005 r., sygn. akt VII Pa […],

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda 900 zł (dziewięćset)

tytułem

częściowego

kasacyjnego.

zwrotu

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Powód S. K. pozwem z 17 czerwca 2004 r. wystąpił o zasądzenie 15.000 zł

tytułem kolejnej części odszkodowania, obejmującej okres trzech miesięcy, z

dwuletniego okresu umowy o zakazie konkurencji.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z 12

października 2004 r. uwzględnił powództwo i zasądził dochodzoną część

odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji, z odsetkami od kwot po 5 tys. zł,

od: 11 kwietnia, 11 maja i 11 czerwca 2004 r. Ustalił, że powód był zatrudniany od

1992 r. jako dyrektor – prezes zarządu spółki z o.o. B. w G. W dniu 28 lutego

2003 r. rada nadzorcza spółki podjęła uchwałę Nr […], w której postanowiła

wprowadzić aneksami do umów o pracę obu członkom zarządu spółki zapisy: o

przedłużeniu

okresu

wypowiedzenia

do

czterech

miesięcy,

o

odprawie

trzymiesięcznej na wypadek rezygnacji lub odwołania przed upływem kadencji oraz

o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej w stosunku do spółki przez

okres 24 miesięcy, po ewentualnym rozwiązaniu umów o pracę z jednoczesnym

zobowiązaniem spółki do płacenia przez ten okres comiesięcznego odszkodowania

w wysokości 5 tys. zł. Rada nadzorcza upoważniła jej przewodniczącego do

zrealizowania tej uchwały. W dniu 28 lutego 2003 r. przewodniczący rady

nadzorczej i powód zawarli aneks do umowy o pracę z 16 lipca 1992 r., który

umowie nadawał tekst jednolity. Zgodnie z § 6 umowy powód zobowiązał się w

czasie trwania umowy o pracę nie prowadzić działalności konkurencyjnej wobec

spółki, bez uprzedniej zgody rady nadzorczej, w zakresie: a) świadczenia pracy na

podstawie umowy o pracę lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego

działalność konkurencyjną wobec spółki; b) obejmowania funkcji w organach

podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wobec spółki; c) podejmowania

lub prowadzenia działalności gospodarczej na własny lub cudzy rachunek, jeżeli

jest ona konkurencyjna wobec spółki. Za działalność konkurencyjną określono

działalność każdego podmiotu zorganizowaną w dowolnej formie prawnej, której

zakres obejmie działalność pokrywającą się z zakresem działalności spółki. W razie

wątpliwości powód był zobowiązany do uzyskania opinii rady nadzorczej. Zgodnie z

§ 7 umowy powód zobowiązał się do zachowania w tajemnicy wszelkich

okoliczności i informacji, o których dowiedział się w związku z wykonywaniem

powierzonych mu obowiązków, a w stosunku do których spółka podjęła działania w

celu zachowania ich poufności i których ujawnienie mogłoby narazić spółkę na

szkodę. W szczególności do zachowania w tajemnicy informacji dotyczących

stosowanych przez spółkę technologii, organizacji pracy oraz sposobu prowadzenia

działalności

handlowej,

a

także

wszelkich

poufnych

danych

dotyczących

kontrahentów. W przypadku ustania stosunku pracy czas trwania zakazu

konkurencji ustalono na 24 miesiące i prócz dotychczasowych obowiązków powód

został zobowiązany do niepodejmowania jakichkolwiek działań zmierzających do

zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego, na

własny lub cudzy rachunek osób spośród organów zarządzających i pracowników

spółki w celu prowadzenia działalności konkurencyjnej oraz do zaniechania

jakichkolwiek

działań

zmierzających

do

nakłaniania

klientów

spółki

do

rozwiązywania ze spółką umów lub jej niewykonywania lub nienależytego

wykonania w celu prowadzenia działalności konkurencyjnej. Spółka zobowiązała

się do zapłaty odszkodowania w okresie zakazu konkurencji po 5 tys. zł

miesięcznie. W dniu 8 kwietnia 2004 r. przewodnicząca rady nadzorczej złożyła

powodowi oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z

powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Sąd Rejonowy w G.

wyrokiem

z

grudnia

2003

r.

zasądził

powodowi

odszkodowanie

za

nieuzasadnione i niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia. W ocenie prawnej obecnego powództwa (o kolejną część

odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji) Sąd Rejonowy stwierdził, że

umowa o zakazie konkurencji była ważna. Nie musiała stanowić fizycznie

odrębnego od umowy o pracę dokumentu. Nie była nieważna na podstawie art. 58

k.c. Nie doszło również do naruszenia art. 210 k.s.h. bowiem przewodniczący

zawierając umowę realizował uchwałę rady nadzorczej. Nadto sam regulamin rady

nadzorczej stanowi, że przewodniczący zawiera umowy o pracę z członkami

zarządu i wykonuje również wszystkie czynności związane z zatrudnianiem członka

zarządu, wynikające z przepisów prawa pracy (§ 8 ust. 1 i 2 regulaminu).

Przewodniczący rady nadzorczej nie przekroczył swoich kompetencji zawierając

określonej treści umowę o zakazie konkurencji.

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z 29 kwietnia 2005 r. oddalił apelację

pozwanej. Stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów prawa

procesowego a Sąd Okregowy pominął wnioski dowodowe pozwanej, gdyż

„meritum sporu” nie zmieniło się i nie było uzasadnione zgłaszanie nowych

dowodów (art. 381 k.p.c.). Za niezasadny uznał zarzut nieważności postępowania

(art. 379 pkt 3 k.p.c.), gdyż wszystkie inne sprawy powoda o część tego samego

odszkodowania dotyczą innych okresów i nie zachodzi tożsamość rozstrzygnięcia

w niniejszej sprawie. W zakresie prawa materialnego nie został naruszony art. 210

ksh, który dotyczy wszystkich umów spółki i członka zarządu, w tym umowy o

zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. O zawarciu umowy zdecydowała

rada nadzorcza a nie jej przewodniczący. Poza sporem było i to, że regulamin rady

nadzorczej uchwalony przez zgromadzenie wspólników przewidywał, że umowę o

pracę z członkami zarządu zawiera przewodniczący rady nadzorczej. Jednakże

podstawą jego działania była uchwała rady nadzorczej z 28 lutego 2003 r. o

zawarciu umowy o zakazie konkurencji. Okoliczności podjęcia uchwały nie mogły

stanowić podstawy do podważenia samej uchwały oraz umowy o zakazie

konkurencji. Nieważność umowy o zakazie konkurencji nie może również wynikać z

„doprecyzowania pojęcia zakazanych zachowań konkurencyjnych”. Nie naruszono

przepisów Kodeksu pracy o zakazie konkurencji (art.: 101 2 § 1, 1011 § 1, 1013) ani

przepisów Kodeksu cywilnego (art.: 58, 96, 99).

Skargę kasacyjną pozwana oparła na obu podstawach z art. 3983 § 1 k.p.c.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub

niewłaściwe zastosowanie dotyczyły:

-

art. 1012 § 1 w związku z art. 1011 § 1 k.p. przez błędne zastosowanie,

wynikające z wadliwego przyjęcia, że roszczenie powoda „wywiedzione z

umowy z dnia 28.02.2003 r. znajduje oparcie w tym przepisie i że umowa

ta czyni zadość wymaganiom zawartym w tym przepisie”;

-

art. 210 k.s.h. przez błędną wykładnię polegającą na dopuszczeniu

możliwości

uregulowania

reprezentacji

spółki

w

regulaminie

wewnętrznym spółki, uchwalonym przez zgromadzenie wspólników, w

ten sposób, że spółkę w umowie z członkiem zarządu może

reprezentować sam przewodniczący rady nadzorczej i w rezultacie

błędne zastosowanie tego przepisu przez przyjęcie, że w umowie z dnia

28.02.2003 r. pomiędzy powodem i pozwaną, spółka była prawidłowo

reprezentowana;

-

art. 210 k.s.h. przez jego niezastosowanie „do oświadczenia woli w

imieniu spółki w umowie pomiędzy powodem i pozwaną spółka” w części

obejmującej ukształtowanie przedmiotowo istotnych elementów umowy o

zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy powoda;

-

art. 1013 k.p. oraz art. 38 k.c. i art. 99 w związku z art. 96 k.c. przez

błędną interpretację art. 1013 k.p. i niezastosowanie art. 38 i art. 99 k.c.,

wskutek czego błędnie przyjęto, że przepisy art. 38 i 99 k.c. nie mają

zastosowania do „upoważnienia” przewodniczącego rady nadzorczej do

zawarcia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy z

powodem;

-

art. 58 § 1 i 3 k.c. w związku z art. 3531 k.c. i art. 300 k.p., przez jego

niezastosowanie, skutkujące nie stwierdzeniem nieważności umowy z

dnia 28.02.2003 r. w części dotyczącej przyznania powodowi dwuletniego

odszkodowania karencyjnego po ustaniu stosunku pracy;

-

art. 487 § 2 k.c. „przez jego niezastosowanie do postanowień paragrafu

10 umowy z 28.02.2003 r. (naruszenie zasady ekwiwalentności)”;

-

art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez jego niezastosowanie,

skutkujące nie stwierdzeniem nieważności umowy z dnia 28.02.2003 r. z

uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik

sprawy, skarżąca odnosiła do:

-

art. 217 § 2 k.p.c. przez oddalenie wniosków dowodowych pozwanej

zgłoszonych na okoliczności mające wykazać nieważność umowy z dnia

28.02.2003 r., na podstawie której uwzględniono roszczenie;

-

art. 328 § 2 k.p.c. przez nie wykazanie logicznego związku pomiędzy

przytoczonymi

w

materialnoprawnymi

uzasadnieniu

faktami

rozstrzygnięcia,

nie

i

przyjętymi

podstawami

ustosunkowanie

się

do

wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji i brak uzasadnienia w tym

zakresie, na skutek czego trudno poddać ocenie istotne motywy

rozstrzygnięcia;

-

art. 379 pkt 3 k.p.c. przez jego niezastosowanie wskutek wadliwego

przyjęcia, iż w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania.

Skarżąca zarzuciła nadto naruszenie art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji

przez nienależyte poszanowanie zasad zawartych w tych przepisach w

postępowaniu sądowym. Wniosła o uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania lub o orzeczenie o oddaleniu powództwa z prawem do

zwrotu kosztów procesu.

W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie

kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega

oddaleniu.

Rozpoznaniu

w

pierwszej

kolejności

podlega

zarzut

nieważności

postępowania. Przed jego oceną nie można pominąć, że jest to kolejna sprawa

powoda, w której odszkodowanie z umowy o zakazie konkurencji podzielił na

okresy trzymiesięczne i do takich części ogranicza przedmiot żądań pozwów. Takie

same powództwa, o część odszkodowania, były uwzględniane w kilku poprzednich

sprawach, a Sąd Najwyższy jedynie z urzędu zauważa, że kasacje pozwanej od

tych rozstrzygnięć spotykały się z odmową przyjęcia ich do rozpoznania (sprawy

Sądu Najwyższego o sygnaturach: II PK 299/05, II PK 252/05, II PK 244/05, II PK

227/05). Przyjęte do rozpoznania zostały skargi kasacyjne pozwanej w obecnej

sprawie, oraz w kolejnej o sygnaturze II PK 235/05, rozpoznanej przez Sąd

Najwyższy w tym samym składzie. To zestawienie obu tych spraw, pozwala też

rozstrzygnąć o zarzucie nieważności postępowania. Dotyczy on przyczyny

nieważności postępowania z art. 379 pkt 3 k.p.c. i oparty jest na twierdzeniu, że

wyroki pierwszoinstancyjne w obu tych sprawach zasądziły na rzecz powoda to

samo odszkodowanie z umowy o zakazie konkurencji za kwiecień 2004 r. Zarzut

ten nie jest zasadny. Przede wszystkim z sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji

w poprzedniej sprawie (w której, została rozpoznana skarga kasacyjna - pod

sygnaturą II PK 235/05) nie wynika, iżby zostało zasądzone odszkodowanie za

kwiecień 2004 r. Nie wynika to również z uzasadnienia tego wyroku. Niestety

(literalnie) nie wynika to również z treści samego pozwu. Znaczenie musi więc mieć

treść wezwania przedsądowego powoda z 5 kwietnia 2004 r. (w aktach sprawy)

skierowanego do pozwanej, a żądającego odszkodowania z umowy o zakazie

konkurencji za okres od stycznia do marca 2004 r. W kolejnej, obecnej sprawie, o

odszkodowanie za kolejny okres, Sąd pierwszej instancji również ani w sentencji

ani w uzasadnieniu, nie określił okresu za który zasądził odszkodowanie.

Konsekwentnie zatem, znaczenie rozstrzygające ma wezwanie przedsądowe z 14

czerwca 2004 r., w którym powód wezwał pozwaną do zapłaty odszkodowania z

umowy o zakazie konkurencji za okres od kwietnia do czerwca 2004 r. Treść obu

tych wezwań przedsądowych dostrzegana jest zresztą w skardze kasacyjnej.

Jednakże dalsze uzasadnienie zarzutu nieważności nie jest zasadne, gdyż opiera

się tylko na treści uzasadnień Sądów drugiej instancji w obu zaskarżonych

wyrokach, po lekturze których można by dojść do wniosku, że dwukrotnie

zasądzone zostało odszkodowanie za kwiecień 2004 r. Wniosek taki jednakże nie

jest uprawniony. Stwierdzić należy, że zakres rozstrzygnięcia w sprawie sądowej

wyznacza sentencja wyroku a nie jego uzasadnienie (art. 365 i art. 366 k.c.). Skoro

zostało stwierdzone, że nie ma rozstrzygnięcia o tym samym przedmiocie przez

Sądy pierwszej instancji w obu sprawach, to jest tak samo w przypadku wyroków

Sądów drugiej instancji. Rozpoznając apelacje pozwanej w obu sprawach Sądy

drugiej instancji, nie mogły wyjść poza rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji (art.

367 § 1 k.p.c.). Nie mogły też rozstrzygać o czymś innym i nie rozstrzygały, gdyż

oddalały apelacje pozwanej (art. 386 § 1 k.p.c.). Zatem na podstawie samej omyłki

zawartej w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej instancji nie można zasadnie

zarzucać nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 3 k.p.c., skoro

rozstrzygające znaczenie miały wyroki Sądów pierwszej instancji. Z tych zaś nie

wynika, że w kolejnej sprawie sądowej rozstrzygano o tym, co obejmował wyrok w

sprawie prawomocnie osądzonej.

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie jest zasadny z tej przyczyny, że

naruszenie przepisów postępowania jako podstawa skargi kasacyjnej, ma

znacznie, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983 §

1 pkt 2 k.p.c.). Uzasadnienie wyroku z natury rzeczy sporządzane jest po

ogłoszeniu wyroku i stąd nie ma wpływu na podjęte przez sąd rozstrzygnięcie

sporu. Także przepis art. 4772 § 1 k.p.c. o rygorze natychmiastowej wykonalności w

części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia dla

zasądzonego świadczenia nie ma wpływu na wynik sprawy.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego skarga kasacyjna w pierwszej

kolejności łączy z nieważnością umowy o zakazie konkurencji z braku zawarcia jej

w odrębnej umowie (art. 1011 § 1 k.p. i art. 1012 § 1 k.p.). Zarzut ten nie jest

zasadny. Umowa o zakazie konkurencji jest odrębną umową w tym znaczeniu, że

stanowi odrębne zobowiązanie, a nie dlatego, że każdorazowo musi być

sporządzona w odrębnym dokumencie. „Odrębna” umowa o zakazie konkurencji

może być zawarta (zamieszczona) w dokumencie umowy o pracę (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z 2 października 2003 r., I PK 453/02 OSNP 2004/19/331; z 12

listopada 2003 r., I PK 591/02, OSNP 2004/20/349). Rygor nieważności dla umowy

o zakazie konkurencji wynika tylko z braku formy pisemnej (art. 1013 k.p.), nie zaś z

braku zawarcia jej w odrębnej umowie (dokumencie). Umowa o zakazie konkurencji

wraz z umową o pracę mogły przybrać formę jednolitego dokumentu.

Zarzut naruszenia art. 210 k.s.h ze skutkiem nieważności umowy o zakazie

konkurencji skarżąca łączy z różną argumentacją, przy czym wynika z niej, że

chodzi o przepis art. 210 § 1 k.s.h. Zgodnie z nim w umowie między spółką a

członkiem zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany

uchwałą zgromadzenia wspólników. Już na wstępie, wobec zarzutów skargi, należy

stwierdzić, że na podstawie tego przepisu nie jest możliwe „przekazanie”

kompetencji rady nadzorczej do reprezentowania spółki, jednemu z jej członków

oraz, że nie jest możliwe odmienne niż w art. 210 § 1 k.s.h. uregulowanie

reprezentacji spółki w regulaminie rady nadzorczej. Nie oznacza to jednak, że

dalsza argumentacja i wnioski skargi kasacyjnej są zasadne. Całą ważkość tej

argumentacji w zakresie dotyczącym zarzutu naruszenia tego przepisu można

sprowadzić do nieuprawnionego założenia, że: „wszystkie przedmiotowo istotne

elementy” umowy o zakazie konkurencji muszą być zawarte w umowie „podpisanej

przez wszystkich członków rady nadzorczej” oraz, że muszą być one „zawarte w

całości w zaprotokołowanej uchwale rady nadzorczej, poprzedzającej podpisanie

takiej umowy”. Skoro więc jej przewodniczący działał bez pełnomocnictwa i

wykroczył poza zakres uchwały rady nadzorczej, to jego działanie nie odniosło

prawnego skutku. Taki zarzut naruszenia art. 210 § 1 k.s.h. byłby zasadny, gdyby

przewodniczący rady nadzorczej zawarł z powodem umowę o zakazie konkurencji

bez uchwały rady nadzorczej. W sprawie natomiast rada nadzorcza podjęła

uchwałę, w której prócz zmian w umowie o pracę, zdecydowała o zawarciu z

powodem umowy o zakazie konkurencji i wykonanie uchwały poleciła jej

przewodniczącemu. Realizując tę uchwałę rady nadzorczej, przewodniczący w

porozumieniu z powodem dokonał zmian w jego umowie o pracę, a zawierając

umowę o zakazie konkurencji określił na czym ten zakaz konkurencji dla powoda

miał polegać. Na tym tle skarżąca stawia szereg kolejnych zarzutów. Pierwszy

stwierdza nieważność umowy o zakazie konkurencji z „powodu braku w uchwale

rady nadzorczej przedmiotowo istotnego elementu umowy o zakazie konkurencji,

jakim jest zakres tego zakazu”. Nie jest on zasadny z tej przyczyny, że uchwała

rady nadzorczej sama w sobie nie jest czynnością prawną równoznaczną z umową

o zakazie konkurencji, stąd podjęcie takiej uchwały nie stanowiło jeszcze podstawy

do stwierdzenia nieważności umowy o zakazie konkurencji. Tak samo, gdy

skarżąca zarzuca, że przewodniczący samodzielnie nie mógł określić zakresu

zakazu konkurencji. Przy podjętej przez radę nadzorczą uchwale, określającej czas

trwania zakazu konkurencji, wysokość odszkodowania oraz samą konieczność

zawarcia takiej umowy, przyjąć należy, że umowa o zakazie konkurencji zawarta

przez przewodniczącego byłaby ważna, również wtedy, gdyby poprzestał na

sformułowaniu takim jak w uchwale rady nadzorczej, to jest, że powoda obowiązuje

zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia. Nieważność umowy o zakazie

konkurencji zachodzi gdy nie zawarto jej na piśmie (art. 101 3 k.p.). Umowa o

zakazie konkurencji jest instytucją prawa pracy, do której w sprawach

nieuregulowanych odpowiednie zastosowanie mają przepisy prawa cywilnego (art.

300 k.p.). Zgodnie z art. 56 k.c. czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej

wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia

społecznego i z ustalonych zwyczajów. Prowadzi to do wniosku, że ważna byłaby

umowa o zakazie konkurencji nawet gdyby ten zakaz został sformułowany bardzo

ogólnie. Jego treść w pierwszej kolejności wypełniałyby obowiązki wynikające z

prawa pozytywnego, w tym przede wszystkim z samej ustawowej treści zakazu

konkurencji, która w art. 1011 § 1 k.p. wyjaśnia na czym on polega. W przypadku

powoda takie rozumienie zakresu i treści zakazu konkurencji byłoby też adekwatne

do stanowiska jakie zajmował w spółce. Wniosek ten umacnia również

orzecznictwo, w którym, w przypadku określonych wad redakcyjnych w umowach o

zakazie konkurencji, nie stwierdza się skutku nieważności ale przyjmuje się, że w

zakresie nieuregulowanym zastosowanie mają przepisy ustawy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 19 maja 2004 r. I P 534/03, OSNP 2005/5/63; uchwała z 3 grudnia

2003 r., III PZP 16/03, OSNP 2004/7/116; wyrok z 8 maja 2002 r., I PKN 221/01,

OSNP 2004/6/98). Stanowi to odpowiedź na pytanie, jaka byłaby treść zakazu

konkurencji, gdy nie określił jej przewodniczący rady. Jeżeli więc ocenić treść

zakazu konkurencji w zawartej umowie to jest to treść zwykła i wręcz typowa, nie

odbiegająca od treści powszechnych wzorów umów o zakazie konkurencji. Nie ma

zarzutu, że przewodniczący rady nadzorczej wadliwie określił treść zakazu

konkurencji. Jeżeli więc przewodniczący rady nadzorczej jest upoważniony do

„zrealizowania” uchwały rady nadzorczej o zawarciu z członkiem zarządu umowy o

zakazie konkurencji i w tej umowie określa treść tego zakazu w sposób ogólny i

odpowiedni do zajmowanego przez pracownika stanowiska, to taka umowa o

zakazie konkurencji nie jest nieważna.

Nie jest zasadne założenie, że umowa o zakazie konkurencji byłaby ważna

tylko wtedy, gdyby podpisali ją wszyscy członkowie rady nadzorczej. Taki wymóg

nie wynika z art. 210 § 1 k.s.h. Przeciwnie zgodnie z art. 222 k.s.h. rada nadzorcza

podejmuje decyzje kolegialnie i regulamin rady nadzorczej może określać sposób

wykonywania czynności, w tym ustalić sposób reprezentacji spółki w umowach

między spółką a członkami zarządu. Zgodnie z regulaminem rady nadzorczej jej

przewodniczący zawiera umowę o pracę z członkami zarządu oraz wykonuje

również

wszystkie

czynności

związane

z

zatrudnianiem

członka

zarządu

wynikające z przepisów prawa pracy (§ 8 regulaminu). Przewodniczący rady

nadzorczej działa więc w imieniu spółki z umocowania rady nadzorczej na

podstawie art. 210 § 1 k.s.h., podjętej uchwały i regulaminu rady nadzorczej.

Rozbieżność pomiędzy treścią uchwały rady nadzorczej i umowy o zakazie

konkurencji nie uzasadnia wniosku o jej nieważności z powodu dalszych zarzutów.

Zakaz konkurencji na czas trwania stosunku pracy w istocie nie wynikał z uchwały

rady nadzorczej, jednak nie był ze szkodą dla spółki. Dla niniejszego sporu

znaczenie ma zawarcie umowy o zakazie konkurencji po zakończeniu zatrudnienia

i w tym zakresie zobowiązanie to jest ważne. Podobnie gdy zarzuca się

rozbieżność pomiędzy uchwałą rady nadzorczej a umową, wskazując, że uchwała

zakaz konkurencji łączyła z rozwiązaniem stosunku pracy a nie z jego ustaniem.

Zgodnie z ustawą (art. 1012 § 1 k.p.) zakaz konkurencji aktualizuje się po ustaniu

stosunku pracy, stąd ta formuła prawna musiała określać początek zakazu

konkurencji. Dla zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy znaczenia ma samo

zakończenie stosunku pracy a nie sposób rozwiązania stosunku pracy. Eksponując

tę rozbieżność skarżąca pomija jednocześnie, że uchwała rady nadzorczej

zawierała istotne elementy zakazu konkurencji, czyli okres obowiązywania i

wysokość odszkodowania. Odnosi się to również do dalszych zarzutów. Określenie

przez przewodniczącego terminu płatności ustalonego przez radę nadzorczą

„comiesięcznego odszkodowania” z tytułu zakazu konkurencji na „10-ty” dzień

miesiąca, nie powinno pomijać, że nawet przy braku takiego ustalenia

zastosowanie miałby przepis ustawy i wymagalność co miesiąc raty odszkodowania

(art. 1012 § 3 k.p.). W orzecznictwie podobnie rozstrzygnięto sytuację, gdy strony w

umowie o zakazie konkurencji w ogóle nie określiły wysokości odszkodowania (por.

uchwała Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2003 r., III PZP 16/03, OSNP 2004/7/116).

Umowa

o

zakazie

konkurencji

nie

mogła

też

naruszać

bezwzględnie

obowiązującego przepisu art. 201 k.s.h., gdyż po ustaniu zatrudnienia, to właśnie

zarząd spółki był umocowany do reprezentowania spółki w umowie o zakazie

konkurencji. Całkowicie nieuprawniony, nawet gdy skarga wskazuje to „na

marginesie”, jest zarzut sprzeczności zawartej umowy z art. 211 k.s.h., albowiem

zakaz wynikający z tego przepisu jest samoistny (ustawowy) i niezależny od zakazu

z dalszego zakazu konkurencji pracownika po ustaniu stosunku pracy. Nie ma

również nieważności umowy o zakazie konkurencji z mocy prawa, na podstawie art.

58 § 1 k.c. w związku z art. 1012 § 1 i § 2 k.p., art. 487 § 2 k.c. oraz 353 1 k.c., przez

wprowadzenie do niej w paragrafie 10 pkt 2 „klauzuli sprzecznej z zasadą

ekwiwalentności świadczeń”, właściwej dla umowy wzajemnej, o treści „Pomimo

ustania zakazu konkurencji w sytuacjach określonych w ust. 1 powyżej, Spółka

nadal zobowiązana jest do wypłaty odszkodowania karencyjnego, określonego w

par. 8 ust. 2 niniejszej umowy”. Skarżąca nie dostrzega, że w praktyce częste są

sytuacje ustania potrzeby dalszego trwania zakazu konkurencji z powodu zmian

faktycznych, w których określona działalność przestaje być już dla pracodawcy

konkurencyjna. Nie oznacza to wcale, że od tego momentu pracownik traci prawo

do odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji. Może przestać obowiązywać

zakaz konkurencji jako zobowiązanie byłego pracownika w stosunku do

pracodawcy, co nie oznacza, że przestaje obowiązywać zawarta umowa o zakazie

konkurencji albo wygasa zobowiązanie pracodawcy do wypłaty odszkodowania.

Takie stanowisko jest już utrwalone w orzecznictwie (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z 28 marca 2002 r., I PKN 6/01, OSNP 2004/5/84; z 10 marca 2005

r., II PK 245/04, OSNP 2005/22/349; z 13 kwietnia 2005 r., II PK 258/04, OSNP

2005/22/356). Innym natomiast zagadnieniem jest możliwość wprowadzenia do

umowy o zakazie konkurencji określonych rozwiązań prawnych na wypadek takiej

sytuacji. Inaczej mówiąc takie dodatkowe postanowienie umowy o zakazie

konkurencji, odnosiło się do sytuacji hipotetycznej, która jeśliby zaistniała, to w

zakresie skutków prawnych, nie odbiegałby od tych jakie wynikają z samej ustawy.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 38 k.c., art. 96 k.c. i art. 99 k.c.

Wadliwość prawnej konstrukcji tych zarzutów polega na tym, że nie dostrzega się,

iż rada nadzorcza spółki nie jest jej przedstawicielem (art. 95 k.c.), gdyż jej

działanie polega, oczywiście w zakresie wyznaczonym w art. 210 § 1 k.s.h., na

działaniu samej osoby prawnej. Rada nadzorcza nie jest więc przedstawicielem

ustawowym spółki (art. 96 k.c.). Nie jest takim przedstawicielem również

przewodniczący rady nadzorczej. Gdy działa za radę nadzorczą, to działa za organ

osoby prawnej. Przewodniczący rady nadzorczej nie jest więc pełnomocnikiem

cywilnym. Rada nadzorcza nie udziela mu pełnomocnictwa cywilnego do działania

w imieniu spółki. Przewodniczący jest reprezentantem rady nadzorczej, która jest

organem spółki i jego upoważnienie wynikało z samej uchwały a nie z

pełnomocnictwa. Pomiędzy radą nadzorczą a jej przewodniczącym nie ma

stosunku pełnomocnictwa cywilnego. Spółka jako mocodawca pełnomocnictwa

cywilnego mogłaby być reprezentowana tylko przez zarząd. W konsekwencji

przewodniczący rady nadzorczej, gdy zawiera umowę z członkiem zarządu nie

działa jako pełnomocnik cywilny i nie ma dokumentu pełnomocnictwa cywilnego.

Nie jest zatem trafny zarzut nieważności umowy o zakazie konkurencji łączony z

nieposiadaniem przez przewodniczącego szczególnego pełnomocnictwa, w formie

wymaganej dla samej umowy o zakazie konkurencji (art. 101 3 k.p. w związku z art.

99 k.c.).

Nie jest trafna argumentacja skargi o nieważności umowy o zakazie

konkurencji na podstawie art. 58 k.c., jako sprzecznej z zasadami współżycia

społecznego, z tego względu, że była niezgodna z wolą wszystkich członków rady

nadzorczej i wspólników spółki, naruszała interesy spółki oraz przynosiła powodowi

nieusprawiedliwione korzyści. Nadto dlatego, że jedyną przyczyną wprowadzenia

odszkodowania karencyjnego było stworzenie „bariery (nacisku) ekonomicznej dla

spółki, aby powstrzymać wspólników od wykonywania zamiaru odwołania powoda z

zarządu spółki, w reakcji na żądanie zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników przez udziałowców spółki”. Klauzula zasad współżycia społecznego nie

jest zwykłą podstawą nieważności czynności prawnych z mocy prawa, stąd jej

stosowanie możliwie jest w sytuacjach szczególnych. W systemie prawa

pozytywnego na pierwszym miejscu znaczenie ma wola stron w zawarciu

zobowiązania i jego ocena w prawie materialnym. Odnosi się to również do

stosunków prawnych wynikających z zatrudnienia pracowniczego i umów o zakazie

konkurencji po jego ustaniu. Skarżąca całkowicie pomija, że zakaz konkurencji

odnosił się do obu członków zarządu i wynikał z uchwały odrębnego organu, który

reprezentował właśnie pozwaną spółkę. Nie ma i nie było zarzutu zmowy w

działaniu rady nadzorczej i powoda jako członka zarządu. Powód z racji

sprawowanej wcześniej funkcji miał wiedzę o działalności prowadzonej przez

spółkę co stanowiło naturalne uzasadnienie do zawarcia umowy o zakazie

konkurencji. Nie zostało stwierdzone, że umowa o zakazie konkurencji była

nieważna z przyczyn formalnych lub materialnoprawnych. Zatem zasadą jest

dotrzymywanie umów. Nie można uznać umowy o zakazie konkurencji za nieważną

z tego powodu, że w spółce następuje zmiana rady nadzorczej oraz zarządu i te

organy odmiennie oceniają potrzebę zawarcia takiej umowy. Pojmowanie interesu

spółki jako podstawa umów nie może być koniunkturalne i zależne tylko do zmian

osobowych w jej organach. W sprawie nie zostało wykazane, żeby to powód

naruszył zasady współżycia społecznego. Zawarcie umowy o zakazie konkurencji

wynikało z uchwały rady nadzorczej. Faktycznie, nie stanowiło też przeszkody do

odwołania powoda z zarządu i rozwiązania z nim stosunku pracy. Całkowicie też

nieuzasadniony jest pogląd skarżącej, że Sąd miał obowiązek (z urzędu) prowadzić

postępowanie dowodowe dla oceny czy umowa była sprzeczna z zasadami

współżycia społecznego lub, że zawarta została z zamiarem obejścia prawa.

Pogląd ten nie jest zgodny z zasadami postępowania dowodowego i w skardze

kasacyjnej nie ma prawnego uzasadnienia.

W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu procesowego, naruszenia

przepisu art. 217 § 2 k.p.c. (który w podstawie skargi kasacyjnej prawidłowo winien

łączyć się z zarzutem naruszenia art. 382 k.p.c.), przez Sąd drugiej instancji, przez

niedopuszczenie dowodu z zeznań świadka członka rady nadzorczej – na

okoliczność czy treść umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy w

brzmieniu zaproponowanym aneksem podpisanym przez przewodniczącego rady

nadzorczej była znana wszystkim członkom rady nadzorczej, a tym bardziej, aby

wszyscy członkowie rady nadzorczej wyrazili na nią zgodę -, a także dowodu z

przesłuchania stron – na okoliczność przyznania powodowi odszkodowania

karencyjnego w celu obejścia prawa i z naruszeniem zasad współżycia

społecznego. Zasadą jest, że przedmiotem dowodu są fakty, które dla

rozstrzygnięcia sprawy mają istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.). Oznacza to, że sąd

nie przeprowadza wszystkich dowodów, a tylko te, które mają istotne znacznie dla

sprawy. To zaś ocenia się według prawa materialnego. W sprawie znaczenie

podstawowe miało to, że została podjęta określona uchwała przez radę nadzorczą

jako organ spółki i ta uchwała stanowiła podstawę do zawarcia umowy o zakazie

konkurencji. Uchwała ta była decyzją kolegialną i nie została uznana za nieważną,

stąd bez znaczenia było ustalanie czy wszyscy członkowie rady nadzorczej

„wyrazili na nią zgodę”. Pobodnie jest w kwestii, czy treść umowy o zakazie

konkurencji była znana wszystkim członkom rady nadzorczej, z tego względu, że

skutek prawny dla czynności prawnej powstawał już w chwili zawarcia umowy o

zakazie konkurencji. Odnośnie zaś dowodu z przesłuchania stron to skarga

kasacyjna w swej podstawie nie zarzuca naruszenia przepisu art. 299 k.p.c.

(również z art. 382 k.p.c.), stąd zarzut ten nie podlega rozpoznaniu (art. 398 13 § 1

k.p.c.). Jednie ogólnie może zauważyć, że dowód z przesłuchania stron,

przeprowadza się, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku

pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest

uprawnione opieranie podstawy skargi na przepisie art. 45 Konstytucji, również bez

wskazaniu o którą część tego przepisu chodzi. Poza tym wbrew skardze nie

reguluje on zasad postępowania dowodowego. Zasady postępowania cywilnego

określa ustawa (k.p.c.). Wyraźnie potwierdza to drugi powoływany w skardze

przepis Konstytucji ( art. 176).

Zaskarżony wyrok, mimo skąpego uzasadnienia w relacji do apelacji, jest

zgodny z prawem i dlatego z powyższych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji na mocy art. 39814 k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. w związku z art. 398 21

k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.